Cái niêu đất nhỏ bằng hai nắm tay, đáy ám khói đen, miệng mẻ một chỗ bằng móng tay cái, chỗ mẹ vẫn đặt môi thổi cho nguội. Đêm ấy mẹ không thổi. Mẹ nằm trên tấm chiếu cói, hai tay ôm cái niêu vào bụng như ôm một hòn than còn ấm, người run từng chập.

Thạch Sanh bảy tuổi ngồi bên cạnh, quạt lửa bếp ba hòn đá bằng cái mo cau. Lửa cháy to thì mẹ bảo nóng. Lửa nhỏ thì mẹ bảo lạnh. Nó không biết phải để lửa thế nào cho vừa.

"Mẹ uống nước không?"

"Không. Con ngồi đây."

"Con đi gọi bà Mùi nhé?"

"Bà Mùi vừa về. Đêm rồi, để bà ngủ."

Ngoài lều, cây đa đứng đen sì trên gò. Gió đi qua tán lá nghe như có ai đang rót nước từ trên cao xuống. Lều dựng sát gốc, nhưng không đóng cọc vào rễ. Cha dặn thế, mẹ dặn thế, cả xóm đều biết nhà ông Thạch dựng lều mà không cắm một cái cọc nào vào rễ đa.

Bà Mùi lại sang lúc gà gáy lần đầu, tay cầm bó đuốc nứa, vai đeo cái giỏ có ít rau tàu bay. Bà ngồi xuống, sờ trán mẹ, rồi rụt tay lại rất nhanh.

"Nóng như hòn đá phơi trưa," bà nói khẽ. "Chị Nụ ơi, chị ăn được miếng cháo không?"

"Em không nuốt được, bà ạ."

"Không nuốt được cũng phải nuốt. Thằng bé còn bé thế này."

Mẹ cười, môi khô nứt. "Nó không bé đâu bà. Nó gánh được hai bó củi rồi đấy."

"Hai bó củi thì ăn được bao nhiêu bữa," bà Mùi gắt, rồi lại hạ giọng. "Để tôi nấu. Niêu đâu?"

Mẹ không buông cái niêu ra. Bà Mùi phải gỡ từng ngón tay mẹ. Thạch Sanh nhìn bàn tay mẹ duỗi ra, lòng bàn tay đỏ ửng vì ôm niêu nóng, rồi lại co lại như muốn ôm tiếp một cái gì đó không còn ở đấy.

Bà Mùi bỏ nắm gạo vào niêu, đổ nước, đặt lên bếp. Hơi cháo bốc lên, thơm mùi gạo mới. Thạch Sanh nuốt nước bọt. Nó đã nhịn từ trưa.

"Con ăn trước đi," mẹ nói.

"Con không đói."

"Con nói dối mẹ bao giờ chưa?"

Nó cúi đầu. "Chưa."

"Thế thì đừng bắt đầu từ đêm nay."

Gần sáng, mẹ gọi nó lại gần. Bà Mùi lùi ra cửa lều, cầm đuốc quay mặt ra ngoài.

"Cái búa của cha con đâu?"

Thạch Sanh với tay lấy lưỡi búa dưới chân chiếu. Búa đồng, lưỡi xéo, mòn đến nỗi một bên lưỡi mỏng như lá lúa, cán gỗ nghiến đen bóng chỗ tay cha nắm. Nó nặng hơn tay nó, nó phải dùng cả hai tay.

"Cha con lấy búa này đốn củi hai mươi năm," mẹ nói, giọng nhỏ dần, phải nghỉ sau mỗi mấy chữ. "Chưa chặt cây sống nào. Cành gãy, cây chết đứng, cây đổ vì bão. Con nhớ chưa?"

"Con nhớ. Không chặt cây sống."

"Còn cái niêu."

"Niêu làm sao, mẹ?"

"Niêu thì nấu cho ai cũng được." Mẹ nhắm mắt một lúc rồi mở ra. "Ai đói thì nấu. Không cần biết là ai."

"Người lạ cũng được à?"

"Người lạ cũng được."

"Người xấu cũng được à?"

Mẹ nhìn nó rất lâu. Ngoài kia trời bắt đầu xám. Một con chim chích kêu trên ngọn đa.

"Đói thì không có xấu với tốt, con ạ. Đói thì chỉ có đói."

Sau câu ấy mẹ còn nói nhiều chữ nữa, nhưng nhỏ quá, nó phải áp tai vào môi mẹ mà vẫn chỉ nghe được tiếng thở. Lúc mặt trời lên khỏi rặng núi đá, bà Mùi quỳ xuống, kéo tấm chiếu lên ngang ngực mẹ, và khóc to.

Người trong xóm chôn mẹ cạnh mộ cha, dưới chân gò, chỗ đất cao không ngập. Chiều hôm ấy bà Mùi đứng ở cửa lều, hai tay chống hông.

"Về nhà tôi mà ở. Nhà tôi chật nhưng thêm một đứa thì vẫn kê được chiếu."

"Con ở đây được, bà ạ."

"Ở đây với ai? Với cây đa à?"

"Con biết nhóm bếp. Con biết đốn củi. Cha dạy rồi."

"Bảy tuổi thì đốn củi gì." Bà Mùi nhìn cái búa trong tay nó, thở dài. "Người ta đồn mày là con trời xuống đầu thai, đêm mày sinh có sao sa xuống ngọn đa. Trời đẻ ra mày thì trời nuôi mày à?"

"Con không biết trời. Con biết cái niêu."

Bà Mùi không cãi nữa. Bà để lại nắm gạo trong giỏ, dặn ba hôm sang một lần, rồi đi. Thạch Sanh ngồi nhìn theo bóng bà khuất sau bụi sậy, rồi đứng dậy, đi nhặt cành khô quanh gò cho tới khi tối hẳn.

Đêm thứ ba, nó không ngủ được trong lều. Trong lều còn mùi mẹ, mùi mồ hôi sốt và mùi cháo khê. Nó ôm chiếu ra nằm giữa hai cái rễ đa lớn, chỗ hai rễ ôm lấy nhau thành một cái hốc vừa một đứa trẻ cuộn người.

Đất trong hốc lạnh. Lạnh hơn đất ngoài lều nhiều, lạnh như nước giếng buổi sớm. Nó áp má xuống, và nghe thấy một hơi thở. Không phải gió. Gió thì ở trên tán lá. Hơi thở này ở dưới, sâu, chậm, đi ra rồi đi vào, mang theo mùi đá ướt.

Nó nín thở để nghe cho rõ. Hơi thở dưới rễ cũng như nín theo.

Rồi có tiếng gọi.

"Sanh ơi."

Nó ngồi bật dậy. Giọng ấy nó biết. Giọng ấy mới ba hôm trước còn bảo nó đừng bắt đầu nói dối từ đêm nay.

"Sanh ơi, mẹ lạnh. Con xuống đây với mẹ."

Thạch Sanh mở miệng. Chữ "mẹ" đã lên tới đầu lưỡi. Tay nó bấu vào rễ đa, và lớp vỏ rễ sần sùi cứa vào lòng bàn tay làm nó đau điếng. Nó nhìn xuống hốc tối, nơi tiếng gọi vọng lên, và nhớ ra mẹ nằm dưới chân gò, chỗ đất cao không ngập, chứ không phải ở dưới rễ cây.

"Sanh ơi. Sao con không thưa?"

Nó cắn chặt môi. Lưỡi búa của cha nằm cạnh chiếu. Nó với lấy, ôm vào ngực, cả hai tay, như mẹ đêm nọ ôm cái niêu.

Dưới rễ, hơi thở lại đi ra, rồi đi vào, lạnh hơn một chút, và tiếng gọi đợi nó.