Bảy cái bát, hai cái đĩa và một cái chai nhựa, xếp thành một hàng ngang trên nền đất đầm, cách nó hai bước.

Bát thứ nhất cơm trắng. Bát thứ hai cháo hoa. Bát thứ ba khoai lang luộc, bát thứ tư khoai sọ. Một đĩa muối hạt, một đĩa muối vừng. Một bát nước lã, một bát nước gạo. Chai nhựa đựng rượu trắng ông Tư bán lại cho tôi hai mươi nghìn.

Cái đèn pin dựng ngửa ở đầu hàng, chiếu lên.

Đấy là đêm thứ nhất của tuần sau. Tôi có ba đêm không phải ra chợ, và tôi dồn hết điểm gần vào chập tối để nửa đêm về đây.

Tôi làm theo thứ tự của nghề.

Tôi gọi tên. Không có tên nào để gọi, nên tôi gọi những cái tên người ta hay gọi: thằng Cu, thằng Tèo, cái Hĩm, ông, chú, anh, ê thằng kia. Tôi gọi to, rồi gọi nhỏ, rồi gọi như người ta gọi nhau ở ruộng.

Tôi đọc một đoạn chữ Hán, đoạn văn tế cổ nhất tôi thuộc.

Tôi đẩy từng bát lên gần nó thêm nửa bước.

Không có gì động. Nó nện, đều như lúc tôi tới.

Năm giờ sáng tôi bưng hàng bát lên. Ông Tư đã dậy, đang súc miệng ở bể nước.

Ông hỏi: cậu bày cỗ cho ai mà có cả muối vừng.

Tôi bảo: cháu bày cho dưới ấy.

Ông hỏi: thế dưới ấy nó có ăn không.

Tôi bảo: không ông ạ.

Ông bảo: không ăn thì đưa đây tôi ăn, đổ đi phí của giời.

Ông cầm bát khoai lang, bóc một củ, ăn đứng ngay ở cửa chòi, vỏ khoai vứt xuống chân.

Ông nói: khoai này ngọt. Mai cậu bày thì bày khoai này, đừng bày khoai sọ, khoai sọ ngứa họng.

Đêm thứ hai tôi lên chòi lúc mười một giờ, và tôi hỏi mượn ông Tư cái vồ.

Ông hỏi: vồ nào.

Tôi bảo: cái vồ gỗ ông dựng sau chòi, cái người ta dùng đóng cọc tre.

Ông hỏi: cậu cần vồ làm gì. Cậu định đóng cọc giữa đêm à.

Tôi bảo: cháu muốn nện thử một ít đất dưới ấy.

Ông nhìn tôi lâu tới mức tôi tưởng ông không cho.

Rồi ông bảo: cái vồ ấy của bố tôi đấy. Ông cụ đóng cọc làm bờ ao cả đời bằng nó. Cậu làm gãy cán thì cậu đền tôi cái khác, đền cái gỗ nghiến chứ đừng đền cái gỗ tạp.

Tôi bảo: vâng.

Cái vồ nặng chừng năm cân, đầu bằng gỗ, cán dài ngang thắt lưng, chỗ tay cầm bóng lên như được ai đánh xi.

Đêm thứ hai tôi nện cạnh nó ba tiếng.

Tôi không biết mình đang làm gì cho đúng. Tôi chỉ biết một điều của ông cụ dạy: con nào đã quên cả tiếng nói của nó thì phải làm lại cho nó một việc nó từng làm. Mà cái ở đây thì chỉ làm đúng một việc.

Nện xuống. Nhấc lên. Nện xuống.

Tôi nện lệch nhịp nó, nện nhanh hơn, nện chậm hơn. Nó không đổi.

Đêm thứ ba, quãng hai giờ, tay tôi đã mỏi tới mức cái vồ tự rơi theo sức nặng của nó, tôi chỉ việc nhấc lên. Và vì tay mỏi, nhịp của tôi chậm lại, chậm dần, chậm cho tới khi nó rơi xuống đúng lúc cái chỗ dẹt sát đất kia rơi xuống.

Thình. Cả hai cùng một lúc.

Tôi nhấc vồ lên. Nện xuống. Đúng nhịp.

Nhấc lên. Nện xuống.

Rồi ở nhịp thứ tư, nó dừng.

Không lâu. Một nhịp. Đúng một khoảng trống bằng một lần nện, chỗ đáng lẽ có tiếng thình thì không có.

Rồi nó nện tiếp.

Tôi đứng đấy, hai tay vẫn nắm cán vồ, và có tiếng chân ai trên thang sắt.

Chú Bằng. Chú lỡ chuyến xe về nhà trọ nên ngủ lại chòi ông Tư, nửa đêm dậy đi tiểu thì thấy đèn pin dưới hố.

Chú đứng ở bậc cuối cùng của thang thứ ba, nửa người còn trong bóng tối.

Chú hỏi: cậu làm cái trò gì thế.

Tôi bảo: cháu nện đất chú ạ.

Chú gắt: nện đất lúc hai giờ sáng. Cậu điên à. Đất này người ta đầm bằng máy rồi, cậu nện bằng tay thì được cái gì.

Tôi bảo: cháu thử thôi.

Chú bước xuống, đi tới chỗ tôi, nhìn hàng bát đĩa trên đất, nhìn cái chai rượu.

Chú hỏi: cậu cúng à.

Tôi bảo: vâng.

Chú hỏi: cúng ai.

Tôi bảo: cháu không biết.

Chú bảo: cúng mà không biết cúng ai thì cúng làm gì. Ở quê tôi cúng ai thì phải khấn tên người ấy, không thì người khác người ta ăn mất.

Rồi chú cầm lấy cái vồ trong tay tôi. Chú nhấc lên, nện xuống hai cái, nện đúng kiểu người đã nện đất cả đời, chân dang, lưng không cong.

Chú bảo: ngày xưa ở quê tôi đắp đê thì cả đội đứng thành hàng mà nện, có một người đứng trên đầu bờ hò cho cả đội nện đều tay. Hồi tôi bé tí, tôi được đi theo bố tôi, nghe hò suốt.

Tôi hỏi: chú còn nhớ không.

Chú cười: nhớ được hai câu. Già rồi, quên hết.

Chú nện một cái, và chú hò, giọng khàn, lạc mất mấy chữ.

Chú hò: ai ơi nện đất cho đều, dô ta. Đê cao thì lúa mới nhiều, dô ta.

Chú hò hai câu ấy ba lần, mỗi câu một nhát vồ.

Tôi đứng ở góc vách cừ và tôi nhìn chệch.

Nó không dừng. Câu hò không làm nó động một chút nào. Nó nện theo nhịp của nó, không theo nhịp vồ của chú, vì chú nện nhanh hơn.

Chú Bằng hỏi: thế là xong chưa. Ma nó đi chưa.

Tôi bảo: chưa chú ạ.

Chú bảo: thế thì chịu. Tôi đi ngủ đây. Cậu cũng lên đi, mai còn đi làm.

Chú dựng cái vồ vào vách cừ, leo lên.

Tôi cầm lại cái vồ.

Tôi nện chậm lại, nện tìm nhịp của nó như tìm bước chân người đi trước trong đêm tối. Tới lúc trúng thì nó dừng một nhịp. Rồi nện tiếp. Tôi nện tiếp. Nó dừng thêm một nhịp nữa.

Nó không dừng vì câu hò, không dừng vì cơm, không dừng vì muối.

Nó chỉ dừng vì nhịp.

Nó nện theo tôi, hay tôi nện theo nó, tới sáng hôm ấy tôi không còn phân biệt được.