Đèn dầu trong phòng giấy nhà cha Cẩn cháy lom đom, bấc đã cần khêu từ lâu nhưng chưa ai rảnh tay. Đêm đã khuya, tiếng côn trùng ngoài vườn kêu ri rỉ, thỉnh thoảng một con thiêu thân lượn quanh quầng sáng rồi va vào bóng đèn, rơi xuống bàn, cánh cháy xém. Trên bàn, một chồng sổ dày cộm nằm chờ Cẩn chép lại, giấy đã ố vàng vì để lâu trong tráp ẩm. Mùa thu năm ấy, đã qua hội đổ giàn hơn hai tháng, cha Cẩn bận rộn hẳn lên vì việc kiểm tổng số thuế sản vật cả vùng, đường, hồ tiêu, quế, gửi lên trên trước kỳ hạn. Nhà vắng người phụ việc, mẹ Cẩn đã ngủ từ sớm, chỉ còn tiếng gõ mõ cầm canh vọng lại đâu đó từ xóm dưới.

"Con chép lại bản này cho ta, chữ con rõ hơn chữ mấy người lại phòng." Cha Cẩn đẩy một cuốn sổ về phía con, tay còn cầm cây bút lông chấm mực, mắt đã mỏi vì soi số cả buổi chiều, thỉnh thoảng phải dụi mắt bằng mu bàn tay. "Chép xong bản này thì thôi, không thức khuya thêm."

Cẩn vâng dạ, kéo ghế ngồi vào bàn, mở cuốn sổ gốc ra so với cuốn sổ chép nháp bên cạnh, lấy thêm một chiếc đĩa dầu nhỏ châm sáng hơn cho rõ chữ. Cậu chép từng dòng, cẩn thận, không để lem một giọt mực nào, tay giữ đúng khoảng cách giữa các cột như cha vẫn dặn, cột tên vùng, cột sản vật, cột số thu, cột số nộp. Nhưng chép tới quá nửa, Cẩn khựng lại. Cột số ghi "đã thu tại nguồn" và cột số ghi "đã nộp lên trên" không khớp nhau, phần chênh lệch không lớn, có khi chỉ vài lạng, có khi một hai phần trăm, nhưng lặp đi lặp lại đều đặn ở mỗi mục, như thể có một quy luật nào đó ẩn trong những con số ấy chứ không phải sai sót ngẫu nhiên.

Cẩn ngồi im một lúc, nhìn hai cột số, tính nhẩm lại ba lần cho chắc, lấy thêm mấy que tính bằng tre nhỏ để dưới ngăn bàn ra dò lại từng dòng. Không sai. Phần chênh cứ đúng một tỷ lệ, tháng nào cũng vậy, vùng nào cũng vậy, chỉ khác con số tuyệt đối chứ tỷ lệ thì như đúc một khuôn.

"Cha." Cẩn cất tiếng, giọng hơi ngập ngừng, ngón tay vẫn đặt trên dòng số vừa dò xong. "Con thấy chỗ này, số thu với số nộp không khớp nhau, tháng nào cũng chênh một ít. Con tính lại ba lần rồi, không phải con tính sai."

Cha Cẩn ngẩng lên, nhìn con một thoáng, ánh mắt dừng lại hơi lâu hơn bình thường, rồi lại cúi xuống chồng giấy tờ của mình, giọng đều đều không chút gợn: "Việc của con là chép cho đúng chữ, không phải đúng số. Số đó người trên đã duyệt rồi, con chép sao cho khớp với bản gốc là được, đừng nghĩ ngợi thêm."

"Nhưng nếu con chép đúng bản gốc, thì cái sai..."

"Cẩn." Cha Cẩn ngắt lời, không gắt nhưng đủ nặng để Cẩn im bặt, tay ông đặt cây bút lông xuống nghiên mực, một cử chỉ chậm rãi như để câu nói sau có thêm trọng lượng. "Mình mới tới đất này, chưa quen ai, chưa biết chỗ nào cạn chỗ nào sâu. Con hỏi nhiều, có ngày rước họa vào thân, vào cả nhà. Cứ chép cho ta, phần còn lại để người lớn lo. Con còn nhỏ, chưa cần gánh thứ đó."

Cẩn cúi đầu, không dám hỏi thêm. Cậu cầm bút, chấm mực, tiếp tục chép, tay vẫn đều, chữ vẫn ngay ngắn như trước giờ, nhưng trong đầu cứ lởn vởn mãi hai cột số ấy, như hai hàng kiến bò không chịu tan, bò từ dòng này sang dòng khác, từ trang này sang trang khác, không cách nào dừng lại được.

Đêm càng khuya, tiếng bút sột soạt trên giấy là âm thanh duy nhất trong phòng, thi thoảng xen tiếng cha Cẩn thở dài khi gặp một khoản khó tính, hoặc tiếng ông gõ nhẹ đầu bút vào thành nghiên cho rơi bớt mực thừa. Ngoài vườn, tiếng côn trùng có lúc rộ lên, có lúc lặng hẳn, như cũng đang nín thở chờ một điều gì. Cẩn chép xong trang cuối cùng, đặt bút xuống, ngồi nhìn cuốn sổ một lúc lâu, ngón tay vô thức miết lên mép giấy đã se lại vì mực khô. Cậu đã chép đúng như bản gốc đưa, từng con số, từng cái tên, không sai một chữ.

Nhưng cậu biết, mình vừa chép lại một điều không đúng, chỉ là không ai gọi nó bằng cái tên đó.

Cha Cẩn kiểm lại vài trang, lật qua lật lại, gật đầu hài lòng, khép cuốn sổ lại cho ngay ngắn rồi cất vào một cái tráp gỗ có khóa đặt góc bàn, tra chìa, vặn hai vòng cho chắc. "Được rồi, cất đi ngủ. Mai còn phải dậy sớm phụ việc khác, người ta chờ nộp sổ lên huyện."

Cẩn vâng dạ, đứng dậy, thu dọn bút nghiên, nhưng trước khi rời phòng, cậu còn ngoái lại nhìn cái tráp gỗ ấy một lần, như thể trong đó không phải giấy tờ, mà là một thứ gì đó đang ngủ yên, chờ ngày bị đánh thức, chờ một bàn tay khác mở khóa ra vào một lúc nào đó không phải đêm nay.

Cậu thổi tắt ngọn đèn dầu, mùi khói còn vương lại trong không khí một chốc rồi tan, bóng tối ập xuống căn phòng, chỉ còn ánh trăng mờ lọt qua khe cửa sổ, soi lên cái tráp gỗ khóa kín nằm im lìm trên bàn, và một hàng số vô hình vẫn còn nằm đâu đó phía sau lớp gỗ ấy, chờ một người khác, ở một thời khắc khác, chép lại nó theo một cách khác.