Trại lính dựng tạm trên một sườn đồi ở Tây Sơn thượng đạo, lều tranh dựng thành hàng lối ngay ngắn, khác hẳn cái lộn xộn Vũ vẫn tưởng tượng về một đám người mới tụ họp. Sương sớm còn giăng mờ trên những ngọn đồi xa, khói bếp trại bốc lên từng cột thẳng đứng trước khi tan loãng vào không khí lạnh. Tiếng trống điểm canh vang lên đều đặn mỗi canh giờ, khác hẳn tiếng trống hội đổ giàn rộn ràng cậu quen thuộc từ nhỏ, một nhịp trống lạnh lùng hơn, không có tiếng người reo hò đi kèm.

Vũ tới nơi được ba ngày, vẫn còn lạ nước lạ cái, đứng lẫn trong hàng lính mới cùng vài chục người khác từ nhiều làng khác nhau kéo tới, người mang gậy, người mang mã tấu, có người chỉ có hai bàn tay không. Một viên đội trưởng, giọng oang oang, đi dọc hàng quân, chỉnh lại từng người đứng cho ngay ngắn.

"Không phải sân võ nhà mày mà muốn đứng sao thì đứng." Viên đội trưởng quát một người đứng lệch hàng, đẩy vai anh ta vào đúng vị trí. "Ở đây, một người lệch là cả hàng lệch, một hàng lệch là cả trận thua."

Vũ đứng thẳng người, cố giữ đúng khoảng cách với người bên cạnh như được dặn, tay cầm cây roi trường quen thuộc nhưng lại thấy nó vướng víu lạ thường trong đội hình chật hẹp này, khác hẳn không gian rộng rãi của sân đấu cậu vẫn quen vung roi thoải mái. Người đứng bên trái cậu, một thanh niên cao lớn tới từ một làng khác, thỉnh thoảng liếc sang nhìn Vũ với ánh mắt dò xét, có lẽ cũng đang tự hỏi người mới này giỏi giang tới đâu.

Buổi tập đầu tiên, viên đội trưởng cho cả hàng tập một bài đâm thẳng đơn giản, không phải để đánh đẹp mà để tất cả cùng ra đòn một lúc, cùng lùi một lúc, không ai được tự ý xông lên trước dù có thấy sơ hở của đối phương thế nào. Tiếng hô nhịp của viên đội trưởng vang đều như tiếng mõ, một, hai, một, hai, cả hàng quân cùng bước tới rồi cùng lùi lại theo đúng một nhịp thở chung. Vũ vốn quen với cách đánh linh hoạt ông Bảy dạy, thấy sơ hở là chớp lấy ngay, giờ phải kìm mình lại chờ hiệu lệnh, trong lòng có chút bứt rứt khó tả.

"Sao không đánh luôn lúc người ta hở sườn." Vũ hỏi nhỏ người đứng cạnh trong lúc nghỉ giải lao, một anh lính lớn tuổi hơn đã vào quân được nửa năm.

"Mày đánh một mình thì hay, nhưng đây là đánh trăm người cùng lúc." Người kia đáp, giọng đã quen với kỷ luật này từ lâu. "Mày xông lên trước, hàng phía sau hở ra, kỵ binh nó tràn vào giữa là chết cả đám, không phải chết mình mày."

Vũ im lặng, ngẫm nghĩ câu nói đó suốt buổi chiều còn lại, thấy có gì đó quen quen, như một mảnh của câu ông Bảy vẫn dặn về chuyện roi đi trước người theo sau, nhưng ở đây, cái "người theo sau" ấy không phải một người, mà là cả một hàng dài không được phép lệch nhịp. Buổi tập chiều lặp lại bài đâm thẳng ấy tới cả trăm lần, tay Vũ mỏi rã rời, mồ hôi thấm ướt cả lưng áo, nhưng viên đội trưởng vẫn chưa hài lòng, bắt tập đi tập lại cho tới khi cả hàng ra đòn cùng một nhịp tuyệt đối, không ai nhanh hơn hay chậm hơn nửa phách.

"Roi của mày đẹp, nhưng đẹp một mình thì vô ích ở đây." Viên đội trưởng dừng lại trước mặt Vũ, nhìn cậu đánh một đường roi ngoài giờ tập, giọng không khen cũng không chê hẳn. "Học lại cách đánh chung với người khác đi, roi đẹp để dành lúc khác."

Câu nói ấy găm vào lòng Vũ sâu hơn cậu tưởng, không phải vì bị chê, mà vì cậu chưa từng nghĩ tới việc cái mình giỏi nhất lại có thể trở thành thứ không cần thiết ở một nơi khác. Cậu đứng lặng nhìn theo bóng viên đội trưởng đi kiểm tra hàng quân khác, tay vẫn còn cầm chặt cây roi, lòng ngổn ngang chưa biết phải xếp câu nói ấy vào đâu trong những gì mình vẫn tin từ trước tới nay.

Tối đến, sau buổi tập mệt nhoài, Vũ ngồi bên đống lửa trại cùng mấy người lính mới quen, ánh lửa hắt lên những khuôn mặt còn lấm bụi đường, nghe họ kể về gia cảnh mình, người thì mất ruộng vì thuế, người thì trốn lính triều đình cũ mà giờ lại đi lính cho phe khác, ai cũng có một câu chuyện riêng dẫn họ tới đây. Có người còn đùa, bảo đi lính chỗ này ít ra còn được ăn cơm đều bữa hơn ở nhà những tháng mất mùa vừa qua, cả đám cười ồ lên, dù tiếng cười nghe có phần gượng gạo. Vũ ít nói, chỉ ngồi nghe, tay lơ đãng xoay xoay đầu roi, trong đầu vẫn còn vướng mãi cảm giác gò bó của buổi tập ban ngày.

Đêm ấy, nằm trong lều tranh chật chội cùng năm sáu người khác, Vũ nghe tiếng ngáy đều đều xen lẫn tiếng gió lùa qua khe liếp, tiếng lính gác đổi phiên trò chuyện khẽ ngoài xa. Cậu trở mình mãi không ngủ được, tự hỏi không biết cái roi mình học suốt bao năm ở sân ông Bảy, thứ từng khiến cậu tự tin nhất, liệu có còn dùng được nguyên vẹn ở nơi này hay không, hay sẽ phải học lại từ đầu một thứ hoàn toàn khác, thứ không gọi là roi nhưng vẫn cần cùng một đôi tay, cùng một người đã cầm roi suốt cả tuổi thơ của mình.