Đôn tìm tới phủ đường vào sáng hôm sau, không hẹn trước, may sao quan Bồi tụng vẫn còn ngồi ở gian cũ, trước mặt là một chồng sổ khác, cao hơn hôm trước.

"Ông lại tới. Có việc gì mà không đợi tôi cho gọi?"

"Thưa, tôi có một việc muốn hỏi, liên quan tới chuyến đi sứ."

"Hỏi đi."

"Thưa, tôi có một người quen cũ, theo hầu gia đình tôi từ nhỏ, muốn xin đi theo chuyến này với tư cách gia nhân riêng, không cần phẩm hàm, không cần bổng lộc từ triều đình. Việc ấy có được phép không?"

Quan Bồi tụng ngẩng lên, nhìn ông một lúc.

"Có được phép. Lệ cũ vẫn cho quan lại đi sứ mang theo người hầu riêng, miễn là tự lo ăn ở, không chiếm chỗ trong đoàn chính thức, không được đứng tên trong bất kỳ văn thư nào." Ông rút một tờ giấy trắng, đặt trước mặt Đôn. "Ông viết tên người ấy vào đây, cùng quê quán, để phòng khi qua ải người ta hỏi tới còn có giấy mà trình."

Đôn cầm bút, viết ba chữ "Nguyễn Văn Tuất", rồi thêm quê quán Diên Hà bên cạnh.

"Người này có biết chữ không?" Quan Bồi tụng hỏi, mắt vẫn nhìn vào tờ giấy.

"Thưa, không biết chữ."

"Không biết chữ thì càng phải cẩn thận. Qua tới bên kia, có việc gì cần khai báo giấy tờ, người không biết chữ dễ bị lợi dụng, dễ ký bừa vào những thứ không hiểu." Quan Bồi tụng nói, giọng như đang nhắc một điều đã dặn qua nhiều đoàn sứ trước. "Ông phải để mắt tới người này nhiều hơn những người khác trong đoàn."

"Thưa, tôi hiểu."

"Còn một điều nữa." Ông xếp tờ giấy lại, cất vào chồng sổ. "Người này đi theo ông với tư cách gia nhân, không phải người của triều đình, cho nên nếu có chuyện gì xảy ra dọc đường, trách nhiệm là của ông, không phải của đoàn sứ. Ông cân nhắc kỹ chưa?"

Đôn ngồi im một lát, nghĩ tới câu Tuất nói hôm qua, về việc đọc cách người ta đi đứng giỏi hơn đọc chữ.

"Thưa, tôi cân nhắc rồi. Tôi vẫn xin cho người ấy đi theo."

"Được. Vậy là xong việc." Quan Bồi tụng gật đầu. "Ông về đi, chuẩn bị thêm cho người ấy một bộ giấy tờ tùy thân riêng, mấy hôm nữa nộp lên đây để làm chung với giấy tờ cả đoàn."

"Thưa, tôi xin hỏi thêm một câu." Đôn chưa vội đứng dậy. "Những đoàn sứ trước, có ai mang gia nhân riêng đi mà gặp chuyện không hay dọc đường không?"

"Có, cũng có không." Quan Bồi tụng đáp, giọng thản nhiên như đang kể một chuyện đã cũ. "Có đoàn mang theo người hầu, người ấy ốm nặng giữa đường, phải bỏ lại một trạm dịch nhờ người ta chăm sóc, tới lúc đoàn về mới quay lại đón. Cũng có đoàn mang người hầu đi trót lọt, về tới nơi bình an, chẳng có chuyện gì đáng kể. Phần nhiều là tùy vào người ấy khôn ngoan tới đâu, không phải tùy vào lệ."

"Thưa, tôi hiểu."

"Ông hiểu thì tốt. Giờ về lo giấy tờ đi, đừng để nước tới chân mới nhảy." Quan Bồi tụng khoát tay, ý bảo ông có thể lui.

Đôn cảm ơn, ra về. Trên đường, ông ghé qua nhà Tuất trước khi về nhà mình, vì biết cậu đang sốt ruột chờ tin, có khi còn chưa hết ba hôm hẹn nhưng đã đứng ngồi không yên.

Tuất đang ngồi trước sân, tay cầm một con dao nhỏ, vót lại cán một chiếc cuốc, thấy Đôn tới thì đứng bật dậy, con dao suýt rơi khỏi tay.

"Sao? Có tin gì chưa?"

"Có rồi."

"Nói mau, đừng để tôi đoán."

"Cậu được đi." Đôn nói, không giữ ý nữa. "Tôi vừa xin phép trên phủ xong. Cậu đi với tư cách gia nhân riêng của tôi, không có phẩm hàm, không ăn lương triều đình, tự lo ăn ở dọc đường bằng phần tôi chu cấp."

Tuất đứng sững một lúc, rồi cười toe toét, quăng luôn con dao xuống đất.

"Thật à? Cậu không đùa tôi đấy chứ?"

"Đùa làm gì chuyện này." Đôn cũng bật cười trước vẻ mặt của cậu. "Nhưng có một điều tôi phải nói trước, để cậu khỏi trách tôi sau này."

"Điều gì?"

"Cậu đi theo tôi, không phải theo đoàn sứ. Nếu có chuyện gì xảy ra dọc đường, người chịu trách nhiệm là tôi, không phải triều đình. Cậu phải nghe lời tôi tuyệt đối, không được tự ý làm gì ngoài ý tôi, nhất là những chỗ liên quan tới giấy tờ, ký tá."

"Tôi có biết chữ đâu mà ký tá gì." Tuất cười, nhưng rồi nghiêm mặt lại khi thấy Đôn không cười theo. "Được rồi, tôi hiểu ý cậu. Cậu lo tôi bị người ta lừa vì không biết chữ chứ gì?"

"Đúng vậy."

"Yên tâm. Tôi không biết chữ, nhưng tôi biết nhìn mặt người. Ai định lừa tôi, tôi nhìn ánh mắt là biết." Tuất vỗ ngực, giọng đầy tự tin. "Cậu lo phần chữ, tôi lo phần mặt người, hai đứa mình bù cho nhau, còn thiếu gì nữa?"

"Còn thiếu một việc. Cậu về nói cho vợ cậu biết đi, đừng để tôi phải là người nói hộ."

Tuất gãi đầu, vẻ mặt hơi chùn lại.

"Ừ. Để tôi nói. Chắc tối nay."

"Tối nay luôn à? Không đợi thêm vài hôm cho vợ cậu quen dần với ý nghĩ đó sao?"

"Càng để lâu càng khó nói." Tuất thở dài, rồi lại cười ngay sau đó. "Thôi, chuyện của tôi để tôi lo, cậu về nghỉ đi, chắc mấy hôm nay cậu cũng bận đủ thứ trên phủ rồi."

Đôn gật đầu, chào Tuất rồi quay về, trong lòng vừa nhẹ nhõm vì đã giải quyết xong một việc, vừa thấp thỏm nghĩ tới việc còn phải chuẩn bị giấy tờ tùy thân cho một người chưa từng có tên trong bất kỳ sổ sách nào của triều đình.