Nhà Đôn ở một ngõ nhỏ gần hồ, tường gạch thấp, cổng gỗ chỉ cài then chứ không khóa. Ông về tới nơi khi trời đã sẩm tối, người nhà ra mở cổng thấy ông thì mừng ra mặt, vì hôm nay ông về sớm hơn mọi khi.

"Quan về sớm thế ạ?" Người giúp việc trong nhà, một bà cụ đã hầu gia đình họ Lê từ hồi Đôn còn nhỏ, đỡ lấy cái tráp sách trên tay ông.

"Sớm một chút." Đôn đáp, giọng đều đều như mọi hôm.

Ông vào trong, báo tin cho vợ. Bà nghe xong, im lặng một lúc, chỉ hỏi đúng một câu.

"Đi bao lâu?"

"Chưa định ngày về chính xác, nhưng theo lệ cũ thì gần hai năm."

Bà không hỏi thêm gì nữa, chỉ gật đầu, quay ra lo phần cơm nước, để ông ngồi lại một mình trong gian ngoài với ngọn đèn dầu vừa thắp. Đôn hiểu cái im lặng ấy hơn bất kỳ lời dặn dò nào: bà sẽ không cản, và cũng sẽ không hỏi thêm, vì hỏi thêm cũng không đổi được gì.

Ông ngồi xuống chiếc ghế quen thuộc, tháo mũ đặt lên bàn, và lần đầu tiên từ lúc rời phủ đường tới giờ, ông mới thật sự có thời gian để cái tin ấy lắng xuống.

Xa nhất ông từng đi, trong suốt ba mươi hai năm, là về quê Diên Hà.

Ông nhớ con đường ấy rõ tới từng khúc quanh: qua mấy cánh đồng, qua một con sông nhỏ có cầu tre bắc tạm, tới cổng làng là nhận ra ngay mùi rơm mới phơi. Đi cả đi về mất chừng bốn ngày, và mỗi lần đi, ông đều biết chắc mình sẽ về, biết chắc con đường ấy dẫn tới đâu, biết chắc từng người mình sẽ gặp dọc đường.

Bây giờ ông sắp đi một quãng đường mà chính ông cũng chưa hình dung nổi hình dạng của nó trên bản đồ. Không phải bốn ngày, mà là bảy trăm đêm. Ông nhẩm lại con số ấy trong đầu như đang kiểm một phép tính, không phải để tin nó, mà để buộc nó có hình dạng cụ thể hơn một câu nói buột miệng của quan Bồi tụng ban chiều.

Bảy trăm đêm. Mỗi đêm là một lần ông sẽ không ngủ dưới mái nhà này.

Ông nghĩ tới câu quan Bồi tụng đã nói lúc tiễn ông ra cửa: đoàn sứ đi ra khỏi cửa ải thì không còn là ba người có tên trên giấy nữa, mà là cả một nước. Lúc ấy ông chỉ nghe bằng tai. Ngồi đây, trong chính gian nhà mình, câu nói ấy mới bắt đầu có sức nặng thật, như một tấm áo còn treo trên mắc mà ông chưa mặc thử lần nào, giờ phải mặc suốt hai năm liền, không được cởi ra dù chỉ một đêm.

Ngón tay ông vô thức đưa lên tìm gáy một quyển sách, nhưng trên bàn lúc này không có quyển sách nào. Ông khựng lại, nhìn bàn tay mình một lúc, rồi đặt nó xuống đầu gối.

Ông nghĩ tới Trần Huy Mật, tới cái vẻ mặt không một nếp nhăn của ông ấy khi nói về "cái giá của một câu nói hớ giữa tiệc lớn". Ông nghĩ tới Trịnh Xuân Thụ, tới ba mươi lăm kiện lễ vật còn phải kiểm đếm. Ông nghĩ tới cái tin về một người thông ngôn mới vừa được tuyển vào đoàn, một người ông chưa từng gặp mặt, cái tên còn chưa kịp nhớ. Và ông nghĩ tới cả quãng đường từ đây tới Yên Kinh, một quãng đường ông chỉ mới biết qua sách, chưa từng đặt chân lên một bước nào.

Ba mươi hai năm sống trong cõi này, ông chưa từng phải tự hỏi mình sẽ nói gì nếu có người hỏi ông đại diện cho cả một nước là như thế nào. Bây giờ ông sắp phải tự trả lời câu hỏi ấy, không phải bằng chữ nghĩa trong sách, mà bằng chính con người mình, đứng giữa một xứ sở xa lạ.

Ông ngồi thẳng lưng lại, như đang tập trước một tư thế nào đó ông sẽ phải giữ trong một buổi tiếp kiến chưa tới, ở một nơi cách nhà mình rất xa.

Trên bàn, cạnh chỗ ông vừa đặt mũ, còn một tập giấy ông mang từ Viện Hàn lâm về, chưa kịp cất. Ông với tay lật vài trang, không phải để đọc, chỉ để tay có việc làm. Đó là những ghi chép cũ về lệ cống các phiên thuộc, chữ người khác chép, nét đã hơi phai. Ông nhớ có lần từng dạy Cẩn cách tìm ra một dòng bị bỏ sót trong một bản chép tay khác, cũng chính từ tập giấy tương tự thế này. Giờ ông tự hỏi, giữa một đoàn người, một chuyến đi gần hai năm, liệu có bao nhiêu dòng như vậy sẽ bị bỏ sót mà không ai đủ tỉ mỉ để nhận ra.

Ý nghĩ ấy khiến ông hơi rùng mình, không phải vì sợ, mà vì lần đầu tiên ông nhận ra: ở nhà, mọi sai sót đều có thể sửa lại vào ngày hôm sau. Trên đường đi sứ, một sai sót có khi phải mang theo suốt quãng đường còn lại, không có cách nào quay đầu tìm lại chỗ đã bỏ sót.

Ông gấp tập giấy lại, đặt ngay ngắn lên bàn, và cố không nghĩ thêm về điều đó nữa, ít nhất là tối nay.

Ngoài sân, gió đã lạnh hơn lúc chiều. Ông nghe tiếng bà cụ giúp việc dọn dẹp bên gian bếp, tiếng bát đũa va nhẹ vào nhau, những âm thanh quen thuộc tới mức ông chưa bao giờ để ý, cho tới đêm nay, khi ông biết mình sắp phải xa chúng một thời gian dài chưa từng có.

Ngoài cổng, có tiếng chân người chạy vội, rồi tiếng gõ cửa dồn dập. Bà cụ giúp việc ra mở, một lát sau quay vào, vẻ mặt vừa ngạc nhiên vừa buồn cười.

"Bẩm quan, có cậu Tuất tới, đòi gặp quan ngay bây giờ, nói là nghe tin gì đó không chịu về."