Nhà khách của phủ Chánh sứ nằm khuất sau ba lớp sân, mỗi sân một hàng cau già. Đôn theo người dẫn đường qua hết ba lớp sân mới tới được gian giữa, nơi treo một bức hoành phi chữ đã cũ, sơn son bong từng mảng nhỏ.

Người ngồi đầu bàn đứng dậy khi Đôn bước vào, không đợi ai thông báo trước.

"Lê Quý Đôn."

"Thưa, chính là tôi."

"Trần Huy Mật." Người đàn ông tự xưng tên mình như đang đọc một chức danh trong sổ, không thêm bớt. Ông ngoài năm mươi, râu đã bạc quá nửa, áo the màu lam sẫm, không một nếp nhăn nào trên vạt trước. "Ngồi."

Đôn ngồi xuống chiếc chiếu đối diện. Trên bàn giữa hai người chỉ có một ấm trà chưa rót, hai chén úp.

"Ông biết tôi cho gọi ông tới đây làm gì chứ." Trần Huy Mật nói, không phải câu hỏi.

"Thưa, để diện kiến Chánh sứ trước ngày đồng hành."

"Diện kiến chỉ là cái cớ nói ra ngoài cho gọn." Ông rót trà, tự tay, không gọi người hầu. "Cái tôi muốn là nhìn ông một lần trước khi cùng ông đi một quãng đường dài hơn bất cứ quãng đường nào ông từng đi."

"Thưa, tôi hiểu."

"Ông chưa hiểu đâu." Trần Huy Mật đẩy một chén trà về phía Đôn. "Ông đỗ đầu ba kỳ, chuyện ấy trong phủ ai cũng biết, ai cũng khen. Nhưng đường từ đây tới Yên Kinh không có kỳ thi nào cả. Không có ai chấm điểm ông mỗi ngày. Chỉ có một thứ theo ông suốt hai năm, đó là cái tên đoàn sứ, và cái tên ấy không phải của riêng ông."

"Thưa, của ai?"

"Của cả nước." Trần Huy Mật nhìn thẳng vào ông, ánh mắt không gay gắt nhưng không rời đi được. "Ông làm sai một câu chào, người ta không nói Lê Quý Đôn sai. Người ta nói xứ ấy không biết lễ nghĩa. Tôi năm nay đã ngoài năm mươi, đã ba lần theo hầu các đoàn sứ trước, tôi biết cái giá của một câu nói hớ giữa tiệc lớn."

Đôn cầm chén trà lên, chưa uống vội.

"Thưa Chánh sứ, tôi có một câu muốn hỏi trước."

"Hỏi."

"Nếu tôi lỡ làm sai, ngài sẽ trách tôi ngay trước mặt bên kia, hay giữ lại trách sau khi về?"

Trần Huy Mật im lặng một lúc, đủ lâu để tiếng chim ngoài sân lọt hẳn vào trong gian.

"Câu hỏi ấy đáng ra tôi phải là người hỏi ông trước."

"Thưa, sao lại là ngài hỏi tôi?"

"Vì phần đông những người tôi từng đi cùng không hỏi câu ấy. Họ chỉ lo làm sai, không lo tôi xử trí ra sao." Trần Huy Mật uống một hớp trà, đặt chén xuống rất khẽ. "Tôi trả lời ông. Giữ lại trách sau khi về. Trước mặt bên kia, đoàn ta chỉ có một mặt, không có ai sai riêng ai đúng riêng."

"Thưa, tôi ghi nhớ."

"Không cần ghi nhớ bằng miệng. Ghi nhớ bằng việc ông làm suốt chuyến đi là đủ." Ông đứng dậy, bước ra phía cửa sổ, nhìn ra sân cau. "Ông có biết vì sao tôi chọn gặp riêng ông trước, không gặp chung cả ba người một lúc?"

"Thưa, không biết."

"Vì ông là người tôi lo nhất, và cũng là người tôi trông cậy nhất, cùng một lúc." Trần Huy Mật quay lại. "Ông giỏi chữ nghĩa hơn tôi, hơn cả Phó sứ Trịnh Xuân Thụ. Bên kia sẽ dò ông trước tiên, vì cái danh đỗ đầu ba kỳ đi trước ông cả tháng đường. Nhưng ông cũng là người trẻ nhất trong ba chúng ta, ông chưa từng ra khỏi cõi này một bước, và người trẻ đôi khi để cái tôi của mình đứng trước danh dự chung."

"Thưa, tôi không dám để chuyện ấy xảy ra."

"Không dám là một chuyện. Không để nó xảy ra là chuyện khác. Tôi cần chuyện sau."

Ngoài sân, có tiếng người hầu gọi nhau dọn thêm một sập ghế. Trần Huy Mật ngồi xuống lại chỗ cũ, tay đặt lên đầu gối, dáng ngồi thẳng như lúc mới bước vào.

"Phó sứ Trịnh Xuân Thụ hôm nay bận việc nhà, mai mới tới được. Ông sẽ gặp ông ấy riêng." Trần Huy Mật nói. "Tôi muốn hai ông quen nhau trước khi cả ba ngồi chung một buổi, để không ai phải dò ai giữa đám đông."

"Thưa, vâng."

"Còn một việc nữa." Trần Huy Mật ngừng lại, như đang cân nhắc có nên nói tiếp không. "Lễ vật, văn thư, người trong đoàn, mọi thứ tôi lo được. Nhưng có một thứ tôi không lo được, là những gì xảy ra trong đầu từng người suốt hai năm ngồi chung một đoàn ngựa. Ông sẽ thấy có lúc mệt tới mức muốn buông một câu không giữ ý. Lúc ấy, ông nhớ lại buổi nói chuyện hôm nay."

Đôn cúi đầu. "Thưa, tôi sẽ nhớ."

"Thưa Chánh sứ, tôi còn một câu nữa, xin được hỏi thẳng." Đôn ngừng lại một chút trước khi nói tiếp. "Ngài đã đi sứ ba lần. Lần nào ngài cũng thấy có người trong đoàn để cái tôi của mình lấn danh dự chung chưa?"

Trần Huy Mật nhìn ông một lúc lâu, như đang cân nhắc có nên trả lời thật hay không.

"Có. Không nhiều, nhưng có. Lần ấy tôi không kể tên, cũng không kể việc, vì người đó nay đã mất rồi, kể ra chỉ tổ mang tiếng xấu cho vong linh người ta." Ông rót thêm một chén trà nữa, tay không run. "Tôi chỉ nói với ông điều tôi rút ra được. Người để cái tôi lấn danh dự chung, thường không phải kẻ xấu bụng gì. Chỉ là lúc mệt quá, người ta quên mất mình đang đại diện cho ai."

"Thưa, tôi sẽ cố không quên."

"Cố là chưa đủ, nhưng cố là bước đầu tiên. Tôi ghi nhận bước đầu tiên ấy." Trần Huy Mật gật đầu một cái, ngắn gọn, như đóng lại một trang sổ.

"Uống trà đi. Nguội rồi đấy." Ông hất cằm về phía chén trà vẫn còn nguyên trên tay Đôn.

Đôn uống. Trà đã nguội thật, nhưng vẫn còn vị chát nhẹ nơi đầu lưỡi, thứ vị ông sẽ còn nhớ rất lâu, lâu hơn cả những gì hai người vừa nói với nhau trong gian nhà khách ấy.

Ra tới cổng, người dẫn đường hồi nãy đã đợi sẵn, tay cầm một tờ giấy gấp tư.

"Bẩm quan Thị thư, Chánh sứ có nhắn thêm một câu, dặn cháu đưa tận tay khi quan ra về."

Đôn mở tờ giấy ra. Trên đó chỉ có một dòng, nét chữ cứng và đều, hẹn ông ngày mai giờ Thìn, tại chính gian này, để gặp người thứ ba trong đoàn.