Hai hôm trước ngày khởi hành, Tuất xin phép về làng một chuyến, nửa ngày đường từ Thăng Long, để từ biệt vợ con trước khi lên đường xa. Đôn cho phép, dặn thêm phải quay lại kịp giờ tập kết, không được trễ dù chỉ một khắc.

Làng Tuất nằm ven một con sông nhỏ, nhà cửa thưa thớt, ruộng lúa mới cấy còn xanh non. Tuất về tới đầu làng thì đã thấy vợ mình đứng chờ sẵn, tay bế đứa con nhỏ, đứa lớn hơn đứng nép bên chân mẹ.

"Sao biết tôi về mà đứng đây chờ?"

"Người trong làng đi chợ huyện về, nói thấy ông trên đường, tôi đoán ông sắp tới." Vợ Tuất đáp, giọng vừa mừng vừa có phần lo lắng. "Ông về được mấy hôm?"

"Không được mấy hôm đâu. Tối nay ở lại một đêm, sáng mai tôi phải quay lại kinh thành ngay, hai hôm nữa là lên đường rồi."

Vợ Tuất im lặng một lúc, tay siết chặt đứa con đang bế trong lòng hơn một chút.

"Vậy là chỉ còn có một đêm nay thôi."

"Chỉ một đêm thôi." Tuất đáp, giọng cũng chùng xuống. "Nhưng tôi tranh thủ về được, còn hơn không về, đi biệt luôn hai năm mà không kịp từ biệt thì tôi áy náy cả đời."

Cả nhà cùng về tới nhà, một căn nhà tranh nhỏ nằm cuối xóm, sân trước có một cây khế đang ra hoa. Đứa con lớn, chừng bảy tuổi, cứ bám lấy chân cha, không rời nửa bước.

"Cha đi đâu mà đi lâu vậy?" Đứa bé hỏi, giọng ngây thơ.

"Cha đi theo quan lớn, sang một nước rất xa, xa hơn cả huyện mình, xa hơn cả tỉnh mình nữa." Tuất bế đứa bé lên, xoa đầu nó. "Đi để giúp quan làm việc lớn, việc quan trọng lắm."

"Bao giờ cha về?"

"Chắc phải hai cái Tết nữa."

Đứa bé im lặng, có vẻ chưa hiểu hết "hai cái Tết" là dài bao lâu, nhưng vẫn cảm nhận được đó là một khoảng thời gian rất xa, rất lâu.

"Con nhớ cha thì cứ nhìn lên trời, nhìn về hướng mặt trời lặn, cha ở phía ấy, cha cũng đang nhớ con." Tuất nói, giọng cố giữ vẻ vui vẻ dù trong lòng không hẳn thoải mái.

Bữa cơm chiều hôm ấy, cả nhà quây quần bên mâm cơm đơn sơ, chỉ có đĩa rau muống luộc, bát cà muối, và một con cá kho vợ Tuất để dành từ hôm trước, biết chồng sắp về nên giữ lại làm món ngon nhất trong nhà.

"Ăn nhiều vào, mai kia đường xa, không biết bữa có bữa không đâu." Vợ Tuất gắp cá bỏ vào bát chồng, rồi gắp thêm cho hai đứa con.

"Bà cứ lo xa. Đi theo đoàn sứ, cơm nước có người lo hết, tôi chỉ việc ăn thôi." Tuất cười, nhưng vẫn ăn ngấu nghiến phần cá được gắp cho, như sợ đây là bữa cá cuối cùng trong một thời gian dài.

Ăn xong, Tuất ra sân ngồi hóng gió, tiện tay giật một cọng cỏ non mọc ven bờ giếng, đưa lên miệng nhai theo thói quen cũ từ hồi còn trẻ. Đứa con lớn chạy lại ngồi cạnh, tò mò nhìn cha nhai cỏ.

"Cha nhai cỏ làm gì, có ngon không?"

"Không ngon, nhưng nhai cho quen miệng, lúc nào cha nghĩ ngợi việc gì cũng nhai như vậy." Tuất xoa đầu con, cười. "Con lớn lên đừng học theo cha cái tật này, người ta cười cho đấy."

"Con thấy cha nhai cỏ trông ngộ lắm, con thích."

Tuất bật cười, ôm đứa con vào lòng một lúc, nhìn ra khoảng ruộng lúa xanh trước nhà đang ngả dần sang màu vàng nhạt của buổi chiều tà.

Tối đến, sau khi hai đứa trẻ đã ngủ, Tuất ngồi lại với vợ trong gian nhà, ánh đèn dầu leo lét soi lên hai gương mặt.

"Ông đi chuyến này, tôi lo lắm." Vợ Tuất nói, không giấu giếm. "Đường xa, đất lạ, ông lại không biết chữ, lỡ có chuyện gì..."

"Không có chuyện gì đâu. Tôi đi theo quan Đôn, quan ấy lo chu đáo lắm, với lại đoàn sứ đi có cả trăm người, đâu phải mình tôi một thân một mình giữa đường."

"Tôi biết vậy, nhưng vẫn lo. Lo là việc của người ở nhà, ông đừng cản tôi lo." Vợ Tuất cười nhẹ, dù mắt hơi đỏ.

"Được, bà cứ lo, nhưng đừng lo quá mà ốm ra đấy, tôi về mà thấy bà gầy đi tôi xót lắm." Tuất nắm lấy tay vợ, siết nhẹ. "Tôi hứa với bà một điều."

"Điều gì?"

"Tôi hứa tôi sẽ về, đủ cả chân tay, đủ cả người, không thiếu mất chỗ nào. Với lại tôi sẽ mang về cho bà với hai đứa con vài món đồ lạ bên ấy, để bù cho những ngày xa nhà này."

"Tôi không cần đồ lạ, chỉ cần ông về nguyên vẹn là đủ." Vợ Tuất đáp, giọng nghẹn lại một chút.

Sáng hôm sau, Tuất từ biệt cả nhà ngay tại đầu làng, nơi hai vợ chồng đã đứng chờ nhau chiều hôm trước. Đứa con lớn khóc, đòi theo cha, được mẹ ôm lại, dỗ dành mãi mới chịu đứng yên.

"Cha đi đây. Ở nhà ngoan, nghe lời mẹ." Tuất xoa đầu đứa lớn, hôn lên trán đứa nhỏ đang ngủ trong tay mẹ.

"Ông đi bình an. Đợi ông về." Vợ Tuất nói, cố giữ giọng bình thản.

Tuất gật đầu, quay người bước đi, không dám ngoái lại lâu vì sợ lòng mình chùng xuống, chỉ đi được một quãng mới quay đầu vẫy tay một lần cuối, rồi rảo bước nhanh hơn về phía con đường dẫn ra huyện lỵ, hướng về Thăng Long, nơi cuộc hẹn với đoàn sứ đang chờ ông đúng như lời đã hứa với Đôn.