Sân sau của Thái thường tự, nhỏ hơn sân chính, là nơi dành cho đám gia nhân, lính tráng, người coi ngựa tập những nghi thức đơn giản hơn phần của Chánh sứ và Phó sứ. Một người phụ việc của quan Chủ sự Vũ, trẻ hơn ông nhiều, đứng ra hướng dẫn.

"Tất cả xếp hàng ngang, cách nhau một sải tay." Người phụ việc, tên Khoát, hô lớn. "Ai đứng lộn xộn tôi bắt xếp lại từ đầu."

Tuất đứng vào hàng, cạnh một người lính trẻ và một người coi ngựa lớn tuổi hơn. Cả ba đứng lệch nhau một chút, bị Khoát chỉnh lại ngay.

"Ông kia, lùi lại nửa bước. Ông này, tiến lên một chút." Khoát đi dọc hàng, tay cầm một cây roi nhỏ để chỉ, không phải để đánh. "Bây giờ học cách vái chào khi gặp quan lại bên ấy ngoài đường, không phải trong triều, chỉ là gặp ngoài phố, ngoài trạm nghỉ."

"Vái kiểu gì thưa ông?" Tuất hỏi, tay đã đưa lên chắp trước ngực theo phản xạ.

"Chắp tay, cúi đầu một cái, không sâu, không cần quỳ. Nhìn tôi làm mẫu đây."

Khoát làm mẫu, động tác gọn gàng, dứt khoát. Cả hàng làm theo, tiếng lao xao vang lên khi có người làm không đúng nhịp.

"Chậm lại! Không phải cúi đầu chào nhau ngoài chợ." Khoát quát, giọng có phần gắt. "Đây là chào người có phẩm hàm bên nước người ta, làm ẩu là mất mặt cả đoàn."

Tuất cố gắng làm theo, nhưng cái tay chắp trước ngực của cậu cứ lệch sang một bên, không thẳng như của người lính trẻ đứng cạnh.

"Ông kia, tay để lệch rồi." Khoát dừng lại trước mặt Tuất, dùng roi chỉ vào tay cậu. "Chắp cho thẳng, hai ngón cái đặt song song, không phải đặt chéo như đang cầu khấn."

"Bẩm, tôi quen tay trái yếu hơn tay phải, chắp lâu mỏi." Tuất phân trần, cố sửa lại tư thế.

"Mỏi cũng phải chịu, tới lúc thật sự đứng trước mặt quan lại bên ấy mà tay lệch, người ta không hỏi ông có mỏi hay không." Khoát nói, nhưng giọng đã bớt gắt hơn một chút. "Ông tên gì?"

"Bẩm, Tuất, gia nhân riêng của quan Thị thư Lê Quý Đôn."

"À, người đi theo quan Đôn." Khoát gật đầu, có vẻ đã nghe qua tên này. "Vậy càng phải tập cho kỹ. Ông đi theo hầu một vị Phó sứ, lỡ có lúc phải đứng cạnh ông ấy trước mặt người ta, ông làm sai một cái là liên lụy tới cả quan Đôn."

Câu nói ấy khiến Tuất đứng thẳng người hơn hẳn, tay chắp lại cẩn thận theo đúng tư thế được chỉ.

"Được, tốt hơn rồi đấy." Khoát gật đầu, đi tiếp sang chỗ khác chỉnh cho người lính trẻ.

Buổi tập tiếp tục với phần đứng chờ, cách giữ khoảng cách khi theo hầu chủ trong các buổi tiếp kiến, cách bưng đồ vật mà không gây tiếng động. Tuất làm theo từng động tác một cách nghiêm túc, khác hẳn vẻ xuề xòa thường ngày, dù thỉnh thoảng vẫn lộ ra vài chỗ vụng về khiến người đứng cạnh phải nín cười.

"Ông này." Người coi ngựa đứng cạnh, tên Sảng, ghé sát nói nhỏ với Tuất trong lúc chờ tới lượt tập tiếp theo. "Ông chưa từng tập nghi lễ gì bao giờ à, nhìn ông cứng đơ như khúc gỗ vậy."

"Tôi quen làm ruộng, làm vườn, chưa bao giờ phải học mấy cái vái chào kiểu cung đình này." Tuất đáp, giọng có chút ngượng. "Ông thì sao, chắc quen rồi?"

"Tôi cũng lần đầu thôi, nhưng tôi từng theo hầu ở phủ quan lớn mấy năm, quen mắt nhìn người ta làm nên bắt chước nhanh hơn." Sảng cười. "Ông cứ tập nhiều, vài hôm là quen tay ngay."

Giữa buổi, Khoát cho cả hàng tập thêm phần bưng khay trà, đi theo sau chủ nhân mà không được để chén va vào nhau phát ra tiếng động. Ông đặt lên tay mỗi người một cái khay gỗ có để sẵn hai chén nước, dặn đi một vòng quanh sân rồi quay lại chỗ cũ.

Tuất cầm khay, bước đi cẩn thận, mắt dán chặt vào hai cái chén như sợ chúng tự nhảy ra ngoài. Được nửa vòng sân thì một cơn gió thổi qua, khay hơi nghiêng, một chén nước sóng sánh suýt đổ, cậu vội nghiêng người theo, cả khay chao đảo thêm một nhịp nữa trước khi giữ lại được thăng bằng.

"Chậm lại, đừng vội cứu khay bằng cách nghiêng cả người theo." Khoát hô lớn, đủ để Tuất nghe rõ giữa sân. "Khay nghiêng thì tay điều chỉnh, không phải cả thân người lắc theo, nhìn xa cứ như đang múa."

Vài người xung quanh bật cười khẽ. Tuất đỏ mặt, cố định lại khay, bước tiếp hết vòng sân với tốc độ chậm hơn hẳn, hai chén nước cuối cùng cũng không sánh ra ngoài giọt nào nữa.

"Được, lần sau nhớ giữ thân người thẳng, chỉ tay là linh hoạt thôi." Khoát nhận lại khay từ tay cậu, gật đầu một cái ngắn gọn, không quá khen nhưng cũng không chê thêm.

Tới cuối buổi, Khoát cho cả hàng tập lại một lượt hoàn chỉnh, từ vái chào tới đứng chờ tới bưng đồ, không sai sót gì đáng kể ngoài vài chỗ lệch nhịp nhỏ. Ông gật đầu, có vẻ tạm hài lòng.

"Được, hôm nay tạm ổn. Mai tập tiếp phần khó hơn, đứng chờ trong lúc chủ nhân đàm đạo lâu, không được đổi chân, không được ngáp, không được nhìn ngang nhìn ngửa."

Tuất thở phào, xoa hai cánh tay đã mỏi nhừ vì chắp trước ngực quá lâu, rồi cùng mấy người khác giải tán ra về, trong lòng vừa nhẹ nhõm vì qua được buổi đầu, vừa thấp thỏm nghĩ tới buổi tập ngày mai còn khó hơn thế này.