Sân tập nghi lễ nằm trong khuôn viên bên Thái thường tự, lát gạch vuông vắn, bốn phía có cột đánh dấu vị trí đứng theo thứ bậc. Một ông già gầy gò, mặc áo the đen, đứng đợi sẵn khi Đôn và Trịnh Xuân Thụ tới nơi.

"Quan Chủ sự Vũ, phụ trách dạy nghi lễ triều kiến cho các đoàn sứ mấy chục năm nay." Trịnh Xuân Thụ giới thiệu khẽ với Đôn trước khi cả hai bước vào sân. "Ông này khó tính lắm, hai ta cẩn thận."

Quan Chủ sự Vũ chắp tay chào cả hai, giọng khàn nhưng rõ ràng.

"Nghe nói hai vị chưa từng đi sứ lần nào."

"Thưa, đúng vậy." Đôn đáp.

"Vậy thì càng phải học kỹ. Người đã đi rồi còn quen tay quen chân, người chưa đi thì mọi động tác đều phải tập cho thành phản xạ, không được vừa làm vừa nhớ." Ông ra hiệu cho cả hai đứng vào hai vị trí đã đánh dấu trên nền gạch. "Bắt đầu từ lễ triều kiến trước Hoàng đế bên ấy. Khi vào tới điện, nghe xướng danh xong, hai vị bước bốn bước, dừng lại, khom mình vái một vái."

Đôn và Trịnh Xuân Thụ làm theo. Quan Chủ sự Vũ lắc đầu ngay khi nhìn Trịnh Xuân Thụ.

"Ông Phó sứ, vái sâu quá. Vái sâu tới mức ấy là lễ dành cho tổ tiên nhà mình, không phải lễ triều kiến. Khom vừa đủ, lưng thẳng hơn một chút."

Trịnh Xuân Thụ làm lại, lần này đúng hơn.

"Được. Tiếp theo, sau vái là quỳ." Quan Chủ sự Vũ tiếp tục. "Quỳ xuống, hai tay chắp trước ngực, cúi đầu ba lần, mỗi lần cúi phải ngang nhau, không được lần đầu cúi sâu lần sau cúi hời hợt, người ta nhìn vào là biết ngay ai thành tâm ai làm cho có."

Cả hai quỳ xuống, cúi đầu theo nhịp ông đếm.

"Một. Hai. Ba." Quan Chủ sự Vũ đếm chậm, mắt quan sát kỹ từng cái cúi đầu. "Ông Thị thư làm đúng nhịp, nhưng cúi hơi nhanh so với nhịp đếm. Chậm lại, để mỗi cái cúi đầu có đủ thời gian người ta nhìn thấy, chứ không phải cúi cho xong việc."

Đôn làm lại chậm hơn.

"Được rồi đấy." Quan Chủ sự Vũ gật đầu, có vẻ hài lòng hơn. "Bây giờ tới phần xưng hô. Trước mặt Hoàng đế bên ấy, hai vị xưng là 'thần', không xưng 'tôi', không xưng tên riêng nếu không được hỏi tới. Khi được hỏi han, đáp ngắn gọn, đủ ý, không dài dòng, không tự ý nói thêm ngoài câu hỏi."

"Thưa, nếu Hoàng đế hỏi một câu mà câu trả lời cần giải thích dài mới rõ, thì phải làm sao?" Đôn hỏi.

Quan Chủ sự Vũ nhìn ông một lúc, như đánh giá câu hỏi ấy.

"Câu hỏi hay. Trường hợp đó, đáp gọn ý chính trước, rồi thưa xin phép được giải thích thêm nếu ngài muốn nghe. Để ngài quyết định có muốn nghe dài hay không, không tự ý nói dài khi chưa được cho phép."

"Thưa, tôi hiểu."

"Ông hiểu nhanh đấy. Nhiều người tôi dạy trước đây, phải nhắc tới ba bốn lần mới nhớ được chỗ này." Quan Chủ sự Vũ quay sang Trịnh Xuân Thụ. "Ông Phó sứ thì sao, có câu hỏi gì không?"

"Thưa, tôi chỉ sợ tới lúc quỳ thật, đầu gối tôi run, không giữ được nhịp như bây giờ." Trịnh Xuân Thụ đáp, giọng nửa đùa nửa thật.

Quan Chủ sự Vũ hiếm hoi bật cười, tiếng cười khô khốc.

"Ai lần đầu cũng vậy. Cho nên mới phải tập cho thành phản xạ, tới lúc run tay run chân, cái thân vẫn tự làm đúng vì đã quen." Ông vỗ nhẹ vào vai Trịnh Xuân Thụ. "Tập lại từ đầu. Lần này cả hai cùng làm một lượt, tôi xem có ăn khớp không, vì khi triều kiến, hai vị đứng cạnh nhau, một người lệch nhịp là cả hai cùng lộ."

Cả buổi sáng trôi qua với những lần tập đi tập lại, từ bước chân, cái vái, cái quỳ, tới cách đứng dậy sao cho không loạng choạng sau khi quỳ lâu. Tới gần trưa, quan Chủ sự Vũ mới cho nghỉ, dặn thêm buổi chiều còn phải tập phần dâng biểu văn, một nghi thức khác phức tạp hơn nhiều.

"Hai vị về ăn trưa đi, nghỉ một lát cho đầu gối đỡ mỏi. Chiều quay lại đúng giờ Mùi." Quan Chủ sự Vũ nói, rồi quay vào trong, để lại hai người đứng giữa sân gạch còn vương chút bụi từ những lần quỳ lên quỳ xuống suốt buổi sáng.

Trịnh Xuân Thụ xoa hai đầu gối, nhăn mặt.

"Ông thấy chưa, tôi nói không sai. Quỳ mấy chục lần liền, đầu gối tôi giờ như của người khác."

"Tập vài hôm sẽ quen." Đôn đáp, nhưng chính ông cũng cảm thấy hai chân mỏi rã rời, chỉ là không để lộ ra ngoài như Trịnh Xuân Thụ.

"Ông thì lúc nào cũng bình thản được." Trịnh Xuân Thụ lắc đầu, cười. "Thôi, đi ăn trưa đã, chiều còn phần dâng biểu văn nữa, nghe nói còn khó hơn phần sáng nay."

Buổi chiều, quan Chủ sự Vũ dạy phần dâng biểu văn, một nghi thức yêu cầu người dâng phải bưng tráp đựng văn thư bằng cả hai tay, bước đi theo một nhịp riêng, chậm và đều, không được để tráp lắc lư dù chỉ một chút.

"Tráp này tượng trưng cho quốc thư. Tay ông run, tráp lắc, người ta nhìn vào coi như cả nước Nam đang run." Quan Chủ sự Vũ nói, đưa cho Đôn một cái tráp gỗ nhẹ để tập trước, chưa dùng tới văn thư thật. "Bước đi trước, tôi xem dáng đã."

Đôn bưng tráp, bước những bước ngắn, đều, mắt nhìn thẳng phía trước như đã được dặn.

"Chậm hơn nữa. Ông đi nhanh quá, như đang vội việc gì." Quan Chủ sự Vũ nhắc. "Nghi lễ này không có chỗ cho sự vội vàng, càng chậm càng thể hiện sự trang trọng."

Đôn chậm lại, cảm nhận rõ từng bước chân mình đang được đo đếm bởi con mắt khó tính của ông già đứng bên cạnh. Tới cuối buổi, khi cả hai đã bước qua được một lượt hoàn chỉnh không sai sót, quan Chủ sự Vũ mới gật đầu, lần đầu tiên trong ngày tỏ ra thật sự hài lòng.

"Được. Ngày mai tập tiếp phần đáp lễ khi bên ấy trao quốc thư ngược lại. Hai vị về nghỉ đi, chuẩn bị sức cho những ngày còn lại."