"Mới trét hồi mồng ba tháng Mười mà giờ bong như vảy cá," Ghẹ nói, miết ngón tay lên đáy cái thúng chai lật ngửa trên cát.

Đáy thúng đen loang lổ chỗ cũ chỗ mới. Mồng ba tháng Mười một, nồi dầu rái lại lên ba hòn đá kê bếp, sôi lăn tăn.

Kình nhúng chổi xơ dừa vào nồi, quệt một đường dài theo nan. Dầu nóng ăn vào kẽ tre, bốc mùi khét ngọt. Ghẹ ngồi xổm bên kia, chờ nó quệt xong thì ấn năm ngón tay vào chỗ dầu còn mềm.

"Chưa khô thì ấn làm chi?"

"Ấn mới biết khô chưa. Anh lớn đầu mà không biết."

"Tui biết. Tui hỏi coi Ghẹ biết không."

"Tui biết từ hồi năm tuổi."

Một cái bóng lớn trượt qua mặt cát. Nó phủ lên cái thúng, lên nồi dầu, lên hai cái đầu đang cúi, rồi trượt đi. Hai đứa ngẩng lên cùng lúc.

Ngoài lạch, một chiếc ghe chạy gió vào, mạn cao, mũi sơn đen. Buồm cói nâu căng phồng.

Ghẹ đứng dậy, đếm bằng ngón tay còn dính dầu.

"Một. Hai. Ba." Nó quay lại. "Ba buồm, anh. Ghe ông tài Lừng có hai."

"Ừ."

"Ghe chi mà ba buồm?"

"Ghe Giám."

Chiếc ghe không vào bến. Nó thả neo ngoài lạch, buồm cuộn lại từng cánh một. Bên bờ nam, mấy cái thúng của đoàn Học chính Thạc đã chèo ra đón. Ghẹ chạy dọc mép nước theo, chân tóe nước, quên cả cái thúng.

Kình đứng nguyên, chổi xơ dừa trong tay nhỏ dầu xuống cát. Trên mạn ghe có một người đứng thẳng. Nó nhận ra cái áo gấm sẫm trước khi nhận ra cái mặt.

Cộc trên vai nó cựa mình. Lông viền quanh người Cộc mờ như hơi nước bốc khỏi nồi.

"Ổng tới thiệt," Cộc nói, nhỏ.

"Cha thấy mặt ổng hả?"

"Tao thấy cái áo. Áo đó tao thấy ở Giám hoài."

Kình cúi xuống, khuấy nồi dầu một vòng. Dầu đặc lại, bọt sủi chậm hơn.

Chiều, đò ngang chở nửa làng Mũi Vá sang Bàu Mặn. Sân đình còn vạch nước lũ ngang thân cột, một đường nâu thẳng như ai kẻ thước. Hòm sắc Thành hoàng sơn son phơi ở hiên, nắp hé một khe cho khô. Lý trưởng Bồi đứng cạnh hòm, tay chắp sau lưng.

Tế Tửu đứng giữa sân. Ông không ngồi ghế, không bày án. Hai Học quan áo lam đứng sau ông, một người béo thấp, một người gầy đeo kính. Học chính Thạc đứng bên trái, ống sổ đeo ở đai.

Ông nói nhỏ. Người đứng hàng sau phải nín thở mới nghe.

"Sắc đồng bộ sẽ cho người trên tháp một cái tên ai cũng gọi được. Am chân tháp thành am hợp lệ. Cửa sông có thần giữ theo sắc, ruộng muối khỏi lũ. Một con dấu, một chuẩn mực. Suy cho cùng, làng không phải sợ giấy nữa, vì giấy sẽ đứng về phía làng."

Không ai nói gì. Gió từ ruộng muối thổi vào, mang theo vị mặn đọng trên môi.

Lý trưởng Bồi bước ra một bước, đặt bàn tay lên nắp hòm sắc.

"Thưa ông, sắc đình tôi ướt mà nước vẫn lên."

"Vì sắc đình ông viết tay," Tế Tửu nói. "Tay người thì có lúc run."

Ông Trùm Lạc đứng trong đám Mũi Vá, khăn đóng cũ, áo dài đen sờn chỉ. Ông hắng giọng.

"Bà có chịu cái tên ông đặt không, thưa ông?"

"Thần chịu sắc. Đó là việc của sắc, không phải việc của ông Trùm."

Một bà cào muối đứng sát cổng, tay còn cầm cái cào gỗ, nói vọng lên.

"Sắc mới có ướt không ông?"

"Sắc mới không nằm trong hòm. Nó nằm trong sổ."

Có người gật. Rồi người khác gật theo. Lý trưởng Bồi nhìn xuống cái hòm, rồi gật. Ông Trùm Lạc không gật, không lắc. Ông nhìn xuống chân mình, nhìn một vệt bùn khô trên mu bàn chân.

Anh Sỏ đứng cạnh Kình, khoanh tay. Anh nói rất nhỏ, chỉ đủ cho nó nghe.

"Ổng nói nghe êm hỉ."

"Dạ."

"Êm như nước lúc ròng. Nước ròng thì thúng ra dễ, về khó."

Tế Tửu lia mắt qua đám đông. Mắt ông đi qua từng hàng, chậm, như người đếm bao muối. Tới cây mái chèo trên vai Kình thì dừng. Rồi lên mặt Kình. Không lâu hơn một nhịp thở.

Ông nghiêng đầu nói một câu với Thạc. Kình không nghe được câu đó. Thạc nghe, không gật, không mở ống sổ, không ghi gì.

Kình đứng nguyên. Nó không lùi. Cộc nắm cổ áo nó, bàn tay nhỏ siết lại.

"Đứng vậy thôi," Cộc nói. "Đừng ngó lại ổng."

"Con không ngó."

"Mày đang ngó."

Kình nhìn xuống cái vạch nước lũ trên thân cột gần nhất. Nó đếm từ chân cột lên tới vạch. Tới gần ngang ngực người lớn thì hết.

Đò về lúc chạng vạng. Ghẹ ngồi mũi đò, kể cho đứa nhỏ nhà bên ghe Giám có cái mỏ neo to bằng cái thúng. Không ai cãi nó. Rồi nó bò về phía đuôi, ngồi sát Kình.

"Anh. Ông áo gấm ngó anh."

"Ừ."

"Ổng ngó anh lâu hơn ngó tui."

"Ghẹ đứng sau lưng tui mà."

"Tui đứng sau mà tui thấy. Ổng ngó cái mái chèo trước, rồi mới ngó anh."

"Ổng ngó cái mái chèo làm chi?"

"Tui không biết. Chắc ổng chưa thấy ai vác mái chèo qua đình." Ghẹ ngẫm nghĩ. "Mai anh để mái chèo ở nhà đi."

"Không."

"Răng không?"

"Tui quen tay rồi."

Tối, Kình quay lại bãi. Nồi dầu đã nguội, dầu đóng một lớp đen cứng dưới đáy. Nó nhóm lại bếp, chờ dầu chảy ra.

Cái thúng vẫn lật ngửa chỗ cũ. Dầu chiều nay quệt dở đã nguội, đông lại thành một mảng đen bóng dưới ánh lửa. Năm dấu ngón tay Ghẹ ấn lúc chạy đi xem ghe in rõ trên mảng ấy, ngón cái to, ngón út nhỏ xíu, ngón nào cũng sâu.

Kình nhúng chổi, trét quanh. Tới mép mảng có dấu tay thì nó nhấc chổi lên, vòng qua, trét tiếp bên kia. Nó chừa nguyên năm cái dấu ấy giữa đáy thúng.