Nồi dầu rái sôi lục bục trên ba ông táo đá, mỗi lần anh Sỏ khuấy là một cột khói đen bốc thẳng lên nền trời xanh nhạt, mùi hắc xộc vào mũi, vào mắt, vào tận cuống họng. Bãi Mũi Vá sau lũ còn ướt, cát sẫm màu, rác rưởi dạt thành vệt dài chỗ nước đã rút. Thúng chai của cả hai làng úp thành hàng dài trên bãi, bụng tre trần, chờ trét.

Đàn ông Bàu Mặn đứng thành nhóm, tay buông thõng, nhìn nồi dầu như nhìn một con thú lạ.

"Cầm cái ngoáy này," anh Sỏ nói, chìa cái que tre quấn giẻ cho ông gần nhất. "Nhúng, trét, vuốt một chiều. Đừng trét hai lượt chồng."

"Chồng thì sao?"

"Chồng thì nó nứt."

"Sao nứt?"

"Tau không biết. Nó nứt thì tau biết."

Người đàn ông gãi đầu, cầm que, nhúng. Dầu rái đen đặc, nóng, nhỏ giọt xuống cát, kêu xèo. Ông trét một vệt lên vành thúng, vụng, dầu chảy lem sang cả tay. Ông kêu lên.

"Ông ở Bàu Mặn làm gì?" anh Sỏ hỏi người đàn ông kế bên.

"Cào muối."

"Cào muối thì tay khéo. Trét thúng cũng khéo."

"Cào muối khác. Muối không dính."

"Dầu dính thì phải vuốt nhanh."

"Nhanh cỡ nào?"

"Cỡ cào muối lúc trời sắp mưa."

Người đàn ông gật, ngộ ra, mắt sáng lên. Ông nhúng que, vuốt một nhát nhanh. Dầu rái nằm xuống vành thúng, mỏng, bóng.

"Được không?"

"Được. Ông ở Bàu Mặn mà tay giỏi hơn thằng Kình."

"Tui nghe rồi đó," Kình nói.

Kình cũng trét. Nó nhúng que, vuốt dọc vành, nhưng dầu đặc quá, kéo thành sợi, dính cả vào lòng bàn tay. Nó phủi, dính thêm. Hai tay nó đen tới cổ tay.

"Mày trét như nặn bánh," Cộc nói. Giọng nó nhỏ, khàn, ngồi thu lu trên vai, nhìn mấy cái thúng.

"Cha giỏi thì trét thử."

"Tay tao cụt một. Tao nhìn."

"Cha nhìn không công."

"Tao nhìn có công. Tao nhìn mày làm đúng hay sai."

"Vậy con đúng hay sai?"

"Sai." Cộc ngoáy tai. "Nhưng tao thích coi."

"Anh Kình ơi!" Ghẹ ôm bụng cười lăn trên cát. "Tay anh như tay thợ rèn!"

"Ghẹ trét giỏi thì trét thử."

"Tui trét từ hồi năm tuổi."

"Vậy Ghẹ trét cái này."

Ghẹ nhảy lên, cầm que, vuốt một nhát, gọn, mỏng, bóng. Rồi nó nhìn hai tay đen của Kình, lại cười lăn tiếp.

Lý trưởng Bồi trét một vành thúng, chậm, tập trung như người ký tên. Dầu rái chảy theo que lên tới khuỷu tay ông, thành một vệt đen dài. Ông giơ tay lên, nhìn.

"Tay tôi quen muối trắng."

"Trắng đen gì cũng là tay," anh Sỏ nói.

"Ông nói nghe như ông thầy."

"Ông thầy nói câu khó hơn."

"Câu khó thế nào?"

"Tau nhớ không ra. Khó là khó."

Ông Trùm Lạc đi dọc hàng thúng, gõ đốt ngón tay lên từng vành, nghe tiếng. Tới chỗ Bồi, ông dừng.

"Vành này được."

"Thiệt hả ông Trùm?"

"Thiệt. Khô một đêm thì ra khơi được."

"Ra khơi?" Bồi nhìn xuống tay mình. "Tôi chưa ra khơi bao giờ."

"Thúng ông trét thì ông chèo."

"Tôi chèo xuống sông thôi."

"Sông cũng là nước." Ông Trùm bỏ đi, vừa đi vừa gõ.

Bồi bật cười, lần đầu Kình thấy ông cười. Tiếng cười ông khàn, hơi run, nhưng thật. Ông cúi xuống trét tiếp.

Giữa bãi, mệ Vén ngồi giữa đám đàn bà Bàu Mặn, mỗi người một tấm lưới rách vắt trên đầu gối. Mệ không trét, không khuấy. Mười ngón tay mệ chỉ đưa kim.

"Chừa chi rứa mệ?" một người đàn bà hỏi. Bà ta tròn mặt, tóc bết nước mưa còn chưa khô. "Lưới thủng thì cá chạy."

"Chừa cho cá non. Năm sau nó lớn, nó về."

"Mắt nào chừa?"

"Mắt nào cũng được. Miễn có một."

"Rủi cá lớn chui ra?"

"Cá lớn không chui lọt. Cá lớn ham ăn, nó ở lại."

Người đàn bà im, nhìn tấm lưới trên tay. Mấy bà khác nhìn nhau. Một bà nói nhỏ: "Làng tui vá kín từ nhỏ. Chừa mắt là... lạ."

"Lạ thì vá thử một mắt."

"Rứa thì thử."

Mệ cầm tấm lưới Kình vá lên, xem. Kình đứng cạnh bồn nước rửa tay, người dính đầy dầu rái. Mệ lật tấm lưới, đưa mắt dọc từng hàng, ngón tay dừng ở hai chỗ.

"Con chừa hai mắt. Tham."

"Dạ mệ, con chừa hai cho chắc."

"Chắc cái gì. Một là một." Mệ trả tấm lưới. "Con vá lại."

"Dạ."

Người đàn bà tròn mặt rúc rích cười. Mệ không cười. Mệ tiếp tục vá, đưa kim vào, kéo ra, vào, ra.

Chiều xuống, nồi dầu đã cạn, than nguội trong ba ông táo, người hai làng ngồi xổm quanh đống lưới. Lúc vá tới đoạn cuối tấm lưới, mệ ngân.

Không lời. Một câu dài, đi lên, ngừng, rồi đi xuống, như người gỡ một mối chỉ rối bằng hơi thở. Mấy người đàn bà Bàu Mặn ngừng tay. Có người nghiêng đầu.

"Bài gì đó?" người đàn bà tròn mặt hỏi.

"Bài ru."

"Ru ai?"

Mệ không đáp. Mệ ngân tiếp.

Hết buổi chiều, thúng đã trét xong hàng đầu, đen bóng như vỏ bọ hung, úp thẳng hàng trên bãi. Tấm lưới dài của hai làng, vá chung từ đầu tuần, được trải ra trên cát, từ chân bãi tới tận chỗ nước vừa rút.

Mỗi người chừa một mắt, ở một chỗ, không ai trùng ai. Chỗ này mắt rộng một ô, chỗ kia hai, chỗ nọ nằm sát mép.

Kình đi dọc tấm lưới, chân đất, bóng nó kéo dài dưới nắng chiều đỏ trầm. Dầu rái đã khô trên tay, đen, nứt thành vảy mỏng. Gió từ cửa sông thổi tấm lưới phồng lên một chút rồi xẹp xuống, những mắt rộng há ra như miệng cá con. Nó đếm.

Mười bảy mắt rộng.