Ba nén nhang cắm vào bát sành, que chạm đáy kêu một tiếng khẽ như móng tay gõ lên bàn. Khói bay thẳng, mảnh, rồi bị gió biển bẻ gãy.

Trước bậc am có một nắm muối hạt đặt trên chiếc lá bàng. Muối chưa tan. Người đàn bà gánh muối vừa cắm nhang xong, quay ra, vai gánh hai thúng trống, bước về phía đò ngang mà không nhìn ai. Sáng mồng 8, ngày chẵn.

Kình cầm chổi rễ dựa ở vách, quét lá bàng quanh am. Lá khô, vỡ vụn dưới sợi chổi, bay thành đám bụi vàng thấp sát mặt cát. Cộc ngồi trên vai nó, im, nhìn muối.

"Con ăn chưa?"

Giọng nhỏ, khàn, ở sát chân nó. Kình cúi xuống. Một bà già nhỏ thó ngồi xổm cạnh am từ lúc nào, lưng gập tới nỗi đầu gần ngang đầu gối, khăn nâu quấn đầu, áo bà ba nâu vá vai. Hai tay bà đưa đi đưa lại trong không khí, mười ngón nhịp nhàng, như đang vá một tấm lưới không có.

"Con ăn rồi mệ."

"Ăn rồi thì ngồi đó."

Kình dựa chổi vào vách, ngồi xuống cạnh bà, cách một gang. Mệ Vén không nhìn nó. Bà nhìn tay mình.

"Ngày lẻ Mũi Vá cúng. Ngày chẵn Bàu Mặn cúng. Mũi Vá cá khô. Bàu Mặn muối hạt."

"Dạ."

"Không ai cúng chung một ngày."

"Sao không cúng chung vậy mệ?"

"Cúng chung thì cãi coi ai đứng trước. Cúng lẻ chẵn thì khỏi đứng."

"Cá khô cúng xong ai dọn?"

"Mèo."

"Mèo của ai?"

"Mèo không của ai. Mèo ăn cá."

Kình nhìn vào cửa am. Bên trong tối, nền cát, một bàn thờ gạch thấp xây sát vách. Chỉ có cái bát nhang sành với ba nén nhang vừa cắm. Không bài vị. Không tượng. Không một chữ nào trên gạch.

"Am thờ ai mệ?"

"Thờ Bà."

"Bà tên gì?"

Mệ Vén mở miệng. Môi bà mấp máy hai cái, cái thứ nhất dài, cái thứ hai ngắn. Không có tiếng. Chỉ có hơi thở bị cắt ngang giữa cổ họng. Bà ngậm miệng lại, hai bàn tay vẫn đưa. Rồi bà cười, lộ mấy cái răng còn lại.

"Tên thì mệ biết. Miệng mệ không biết."

"Miệng không biết là sao mệ?"

"Là rứa."

Cộc trên vai Kình nhíu mũi, hít mùi nhang trầm cũ trong am. Nó không nói gì. Mệ Vén vẫn nhìn tay mình, không nhìn vai Kình, không nhìn Cộc.

"Mệ giữ am lâu chưa?"

"Lâu hơn con sống."

"Con mười chín."

"Thì lâu hơn mười chín."

"Mệ ngồi đây cả ngày hả?"

"Ngồi chớ làm gì. Đứng thì lưng đau."

Kình ngồi im một lúc. Gió biển thổi lá bàng lăn lốc cốc qua bậc.

Phía trên đầu hai người, mũi đất nhô lên. Bậc đá đầu tiên của lối lên tháp nằm cách chân am ba bước, xám, mòn lõm giữa như lòng cái thìa. Không cọc rào, không bảng cấm. Chỉ có bậc đá ấy, và trên cao, cái tháp cụt đứng cắt ngang trời, rễ si rung rung trong gió.

Rồi nó nhìn sang bên kia sông. Qua khoảng nước rộng, bờ đình Bàu Mặn nhỏ như đồ chơi. Trên bờ có một người đứng thẳng, áo lam sẫm, ống sổ đeo đai ngang vai. Sau lưng ông hai lính cầm giáo ngắn.

Kình nhận ra dáng đứng trước khi nhận ra mặt. Cái dáng thẳng như cọc mốc, cầm tờ giấy như cầm một cây thước. Học chính Thạc.

Nó đứng bật dậy, lùi một bước, rồi hai bước, vào bóng vách am. Cộc bám vai nó, hai móng cắm vào vải.

"Con trốn chi?" mệ Vén hỏi.

"Con không trốn. Con đứng trong bóng."

"Người ta bên kia sông. Con đứng trong bóng làm chi?"

"Bên kia đoàn Giám thì con ở bên này, mệ."

"Đoàn Giám làm chi bên đó?"

"Con không rõ. Anh Sỏ nói họ tới từ cuối tháng Giêng."

"Cuối tháng Giêng." Ngón tay bà ngừng nửa nhịp, rồi đi tiếp. "Ghe đen."

"Mệ thấy rồi?"

"Mệ không ra bến. Ghe đen thì ai cũng nghe."

"Nghe sao?"

"Nghe tiếng neo. Neo của họ nặng hơn neo của làng."

Bà gật nhẹ, hai tay vẫn vá không khí.

"Con ở đâu tới?"

"Ở xóm thợ ngoài kinh. Trước nữa ở Thất Sơn."

"Thất Sơn có biển không?"

"Không, mệ."

"Vậy con tới đây coi biển?"

"Con tới coi một người."

Mệ không hỏi người nào. Bà đưa ngón trỏ lên, kéo một sợi gai không có, kéo dài ra, vắt qua đầu ngón cái, thắt.

"Người đó có tới coi con không?"

"Con chưa biết."

"Chưa biết là tốt." Bà ngẩng lên lần đầu, mắt đục, nhìn thẳng vào mặt nó. "Biết trước thì mệt."

"Mệ biết trước nhiều không?"

"Biết cái biết. Cái biết thì không nói." Bà cười. "Con thấy chưa? Nói mà như không nói."

"Dạ, con thấy."

"Con học cách nói đó ở đâu?"

"Con học ở thầy."

"Thầy con già chưa?"

"Già. Sáu mươi mấy."

"Rứa thì thầy con cũng nói kiểu ni."

"Dạ, thầy nói còn ít hơn mệ. Con hỏi một câu, thầy trả lời nửa câu."

"Nửa câu là đủ. Người già nói hết câu thì hết chuyện để nói."

Kình bật cười. Nó cười thật, lần đầu từ Tre Ngâm. Cộc cũng khục khục trên vai, nhỏ, như ho. Mệ Vén nhìn nó cười, không hỏi, chờ nó cười xong.

"Con quét tiếp đi."

"Dạ."

Nó đứng lên khỏi bóng vách am, nhưng không bước ra ngoài, chỉ cầm chổi, quét sát chân tường. Bên kia sông, người áo lam đã quay đi, hai lính theo sau. Dáng ông khuất sau cái cổng tam quan thấp.

Nó thở ra. Quét thêm hai đường, rồi quay lại.

Mệ Vén vẫn ngồi xổm đó, hai bàn tay không, mười ngón vẫn đưa đi đưa lại trong khoảng không trước mặt. Ngón trỏ bên phải móc lên, như kéo một sợi gai nào đó mà Kình không thấy. Kéo tới một chỗ thì dừng. Chừa ra một khoảng. Rồi ngón tay đi tiếp.