Cái bát sành ấn xuống cát, lún một chút cho vững. Chị Mận đặt con cá nướng bên cạnh, đầu cá quay ra cửa sông.

Cả dãy bát cơm chạy dọc mép bãi. Nhà nào cũng một bát, một con cá, đặt thẳng hàng trên cát xám, tất cả quay ra phía nước. Ở cuối dãy, người Bàu Mặn sang đặt bát của mình. Bát của họ là bát men trắng, cá của họ là cá khô.

Thằng Ghẹ đi dọc dãy bát, ngón tay chỉ từng cái.

"Hai mươi mốt. Hai mươi hai. Hai mươi..."

Chị Mận cốc vào đầu nó một cái.

"Đếm bát người mất mà đếm như đếm mực."

"Tui đếm cho biết có bao nhiêu người mất."

"Biết làm chi?"

"Biết để năm sau tui đếm lại coi có thêm không."

Chị Mận không cốc nữa. Chị kéo nó về đứng cạnh mình.

Nhà nào đặt bát xong thì gọi tên người của nhà mình. Gọi nhỏ, một lần, nhìn ra nước. Một bà gọi tên chồng. Một ông già gọi tên hai đứa con trai. Không ai gọi tên Bà.

Anh Rớ ngồi xổm trước bát của nhà anh. Anh gọi tên cha. Rồi anh đặt thêm một bát rượu nhỏ cạnh bát cơm, rót đầy tới miệng.

Thầy đứng ở cuối hàng người. Thạc cho ông qua từ trưa, tên lính đứng xa sau lưng. Thầy không đặt bát nào. Hai tay ông buông xuôi hai bên.

Anh Rớ đứng dậy. Anh nhìn thầy một lúc. Không nói. Rồi anh quay đi, đi về phía xóm.

Ông Trùm Lạc tới đứng cạnh thầy. Ông nói khẽ, không quay sang.

"Ông đứng thì đứng. Đừng gọi ai."

"Tôi không có ai để gọi ở đây."

Ông Trùm im. Hai người đứng cạnh nhau tới khi mặt trời chạm nước.

Đò chưa sang. Ông lái đò còn bận chở người Bàu Mặn về. Thầy và Kình ngồi chờ ở bến, trên cát ướt chỗ nước vừa rút. Tên lính ngồi trên mũi một cái thúng úp, nhai trầu.

"Hồi nãy con có gọi ai không?" thầy hỏi.

"Không, thầy."

"Ngoại con?"

"Ngoại con mất ở Thất Sơn. Trên núi. Không phải ngoài biển." Kình nhìn ra cửa sông. "Bát ở đây cho người mất ngoài biển."

"Ừ."

"Cha con thì ngồi trên vai con. Gọi làm gì."

Cộc trên vai nó khịt mũi.

"Mày gọi thì tao cũng không thưa," Cộc nói.

"Cha không thưa thì thôi."

"Tao không thưa, mà tao nghe."

Thầy nhìn lên vai trái nó một nhịp, rồi nhìn xuống cát. Ông không nói gì về câu ấy.

"Còn thầy?" Kình hỏi. "Thầy nói với ông Trùm thầy không có ai."

"Ở đây ta không có ai."

"Ở chỗ khác thì có?"

"Ở chỗ khác thì có chỗ khác gọi."

Thầy nhặt một que tre gãy trên cát. Ông vạch xuống cát ướt. Nét đầu sâu, nét sau nông dần.

"Chữ này là chữ thuyền."

Kình nghiêng đầu nhìn.

"Con vật trong chữ này là gì thầy?"

"Bên trái là cái thuyền con. Có mạn, có mui." Thầy chỉ que vào từng nét. "Bên phải, trên là cái mái che. Dưới là cái miệng."

"Miệng làm gì trong thuyền?"

"Miệng nói. Người ngồi trong thuyền thì nói chuyện với nhau."

"Hay miệng ăn, thầy."

"Cũng được. Người ngồi trong thuyền thì ăn."

Kình lấy que khác, vạch lại bên cạnh. Cái thuyền con. Cái mái che. Cái miệng. Nó vạch chậm, đúng thứ tự thầy vừa vạch.

Rồi tay nó đi tiếp. Dưới đáy thuyền, nó chấm một chấm. Hai chấm. Ba. Bốn.

Thầy nhìn bốn cái chấm.

"Thuyền không có chấm dưới đáy."

Kình nhìn chữ của mình. Nó nhìn bốn chấm. Nó nhìn chữ của thầy bên cạnh, không có chấm nào.

"Tay con quen," nó nói.

Thầy im. Im lâu. Tên lính nhổ một bãi nước trầu đỏ xuống cát.

"Để đó," thầy nói. "Thuyền có nước thì mới đi."

Kình gật. Nó không xóa bốn chấm.

"Thầy."

"Ừ."

"Sao bữa nay thầy dạy chữ thuyền?"

"Mai con đi thúng với thằng Ghẹ ra mũi đất. Nó nói với ta hồi trưa."

"Nó nói với thầy?"

"Nó nói ta có cho con đi không. Ta nói con lớn rồi."

"Rồi nó nói gì?"

"Nó nói lớn đầu chưa thấy biển." Thầy vẫn nhìn chữ. "Biết chữ thuyền thì ngồi thúng đỡ sợ."

"Thúng đâu phải thuyền."

"Ừ."

"Thúng tròn. Không có mạn, không có mui."

"Ừ. Thì con viết thêm chấm."

Kình cười. Nó cười tới mức phải chống que xuống cát.

Thầy không cười. Nhưng tay ông, vẫn cầm que, đưa xuống cạnh bốn chấm của nó. Ông vạch thêm một chấm thứ năm. Nhỏ, tròn.

Rồi ông lấy đầu que gạt đi.

Kình thấy. Nó không hỏi.

"Thầy," nó nói sau một lúc. "Mai con viết chữ thuyền lên đáy thúng thằng Ghẹ được không?"

"Viết bằng gì?"

"Bằng nước. Nước khô thì thôi."

"Ừ. Viết bằng nước thì được."

Cộc trên vai nó nghiêng đầu nhìn chữ.

"Tao thấy cái thuyền đó giống cái thúng," Cộc nói.

"Cha nói giống chỗ nào?"

"Chỗ có nước dưới đáy."

Thằng Ghẹ chạy từ xóm ra, cầm một con cá nướng còn nguyên.

"Anh Kình! Mẹ cho anh con này. Mẹ nói bát cúng ăn được rồi, người mất ăn xong rồi."

"Người mất ăn hồi nào?"

"Hồi mặt trời xuống. Mẹ nói vậy." Ghẹ nhìn xuống cát. "Chữ gì đó?"

"Chữ thuyền."

"Thuyền có chấm hả?"

"Thuyền của tui có."

"Kỳ."

Ghẹ để con cá vào tay Kình, chạy về.

Đò tới. Ông lái đò quăng dây. Tên lính nhảy xuống trước. Thầy đứng dậy, phủi cát trên vạt áo chàm, bước lên đò. Ông ngồi xuống giữa đò, không quay lại.

Nước triều lên. Một lớp nước mỏng trườn lên cát ướt, liếm vào mép chữ thuyền. Bốn chấm dưới đáy bị xóa trước. Cái thuyền con, cái mái che, cái miệng còn lại thêm một lúc nữa, rồi mới chìm.