Bấc đèn mới cắt nổ tách một tiếng, ngọn lửa vàng bật lên, rồi đứng thẳng. Cái đèn dầu chị Mận cho mượn đặt giữa chiếu cói, quầng sáng chỉ rộng bằng cái nia, ngoài quầng là tối. Mệ Vén ngồi ở cửa am, quay lưng vào trong, mắt canh lối đá, hai tay vá một tấm lưới. Cộc ngồi trên đầu gối Kình, không ngồi vai.

Khuya mồng bốn tháng Tư. Tấm phên tre khép hờ, gió biển lách qua kẽ, làm ngọn đèn nghiêng một nhịp rồi thẳng lại.

"Chị Mận cho mượn đèn có hỏi gì không?" mệ hỏi.

"Dạ, con nói đọc đơn thuốc cho thầy."

"Chị tin?"

"Chị đưa đèn, chị không hỏi."

"Chị không hỏi là chị biết." Mệ ngồi thẳng lưng hơn một chút. "Mà biết thì chị cũng im. Người Mũi Vá giỏi im."

"Tao học im chưa giỏi," Cộc nói, và chỉ Kình nghe. "Lúc nào tao cũng muốn chen vô."

Kình lấy cuộn giấy từ dưới nón lá ra, đặt lên chiếu. Nó không cuộn lại theo chiều cũ như cuộn lưới. Nó mở ngược, từ đầu cuộn tới cuối, trải dài ra hết chiều chiếu, rồi lấy cán mái chèo chặn một đầu, cây thước gãy quấn dây gai chặn đầu kia. Giấy nằm yên. Nền vàng úa, sóng nước chạy ngang qua nền, ngả nâu ở mép, mối ăn thành răng cưa.

Đầu cuộn, chỗ đáng lẽ có năm có đời, đã mủn hết. Chỉ còn một vệt giấy vụn như bột.

"Con đọc to cho mệ nghe," mệ nói, không quay lại.

"Dạ."

Nó cúi sát, dí đèn gần hơn, đọc từng mẩu còn sót. Giọng nó nhỏ, chậm, tách từng chữ như tách hạt đậu.

"...ngư hộ hai bờ... không được xưng cựu danh..."

"Cựu danh là chi?"

"Tên cũ, mệ."

Mệ cười, một tiếng khô, ngắn. "Giấy cấm đúng cái mệ không nói được."

"Mệ nghe hai chữ đó rồi hả mệ?"

"Hồi đó ông quan đọc to ở bãi. Mệ đứng sau cột nhà, nghe có hai chữ đó." Mệ không ngừng tay. "Nghe một lần, nhớ ba mươi sáu năm."

Kình không đáp. Nó đọc tiếp, ngón tay trỏ lướt phía trên mặt giấy, không chạm.

"...tước..." Nó dừng. Chữ nào quanh chữ ấy cũng mờ, chỉ còn nét. "...tước... thần..."

"Tước là răng?"

Nó nghĩ lâu. Đèn lách tách. Cộc trên đầu gối nó hơi động.

"Là lấy lại cái đã cho," nó nói.

Mệ gật, chậm, cái đầu nhỏ nhô lên rồi hạ xuống. "Đúng rồi."

"Ngư hộ là nhà làm nghề cá, mệ."

"Vậy mệ là ngư hộ."

"Dạ, mệ là ngư hộ. Cả hai bờ là ngư hộ."

"Hai bờ không được xưng. Mà xưng cái chi mới được?"

"Giấy không nói, mệ."

"Giấy ghét nói." Mệ cười khô. "Vua lấy lại thì vua có đem trả không?"

"Giấy không nói."

"Giấy không nói là không."

Nó cúi xuống phần cuối cuộn. Dưới cùng, sát mép dưới, có một dấu son tròn đã ngả nâu, mờ gần hết, và cạnh đó một chữ ký. Nét ký run. Run tới mức mắt không đọc ra chữ nào, nét ngang đổ lên nét sổ, nét sổ gãy đôi rồi nối lại, như ai cầm bút trên thuyền giữa sóng. Mực nâu nhòe ở mấy chỗ bút trượt.

Nó dí đèn sát hơn. Ngọn lửa liếm gần mặt giấy, nó giật tay lùi một chút. Vẫn không đọc ra.

"Ai ký?" mệ hỏi.

"Run quá, mệ. Con đọc không ra."

"Không ra thì thôi."

"Dạ."

Nó ngồi im. Cái đèn xì một tiếng nhỏ, khói muội cong lên thành sợi chỉ đen. Ngoài bãi có con cò đêm kêu một tiếng, xa và khô, rồi thôi. Rồi nó quay lại dòng đầu còn đọc được, dòng có chữ "ngư hộ". Nó nhìn chữ "ngư" cho thật kỹ, như nó vẫn nhìn mọi chữ, tìm con vật trong đó. Cái đầu nhọn. Cái mình có vảy. Cái đuôi, và dưới đuôi, bốn chấm.

Chấm thứ tư hất ra ngoài một chút, như đuôi cá quẫy.

Ngón tay nó dừng trên bốn chấm ấy, đặt xuống không chạm, đầu ngón cách giấy một sợi tóc.

Trong đầu nó có tiếng một người nói chậm. Con cá lớn nhất biển. Bốn chấm dưới đuôi là nước nó quẫy. Nó nghe tiếng ấy rõ như nghe tiếng sóng ngoài kia, và nó không nói gì.

Ngón tay nó lần xuống, từ chữ này sang chữ khác, theo hàng, tới chữ cuối cùng của dòng trên chữ ký. Nét cuối của chữ ấy quặt lên, nhỏ, nhọn, thành một cái móc.

Nó rụt tay lại như chạm phải lưỡi câu.

Ngọn đèn rung. Cộc ngồi trên đầu gối nó, lông xù, cổ ngẩng.

"Mày ngồi lâu quá," Cộc nói. "Chữ gì?"

"Chữ khó, cha."

Cộc nhìn nó. Cái nhìn lâu, tròn, đen, không đùa. Cặp mắt ấy chuyển từ mặt nó xuống bàn tay nó, rồi lên mặt nó lần nữa.

"Khó cỡ nào?"

"Khó nhiều."

"Nhiều bằng cái thúng của thằng Ghẹ?"

"Nhiều hơn."

"Vậy thì đúng là khó," Cộc nói, giọng nhẹ lại. "Hồi trước mày nói chữ khó là mày chửi thầm."

"Con không chửi."

"Tao biết." Cộc không nói thêm. Nó chỉ nhích lại gần, tựa cái lưng nhỏ vào bụng Kình.

Ở cửa am, mệ lên tiếng, không quay đầu.

"Con thở nặng."

"Dạ, giấy bụi."

"Bụi thì ra ngoài hít cho đã. Ở trong đó thở vậy là không phải bụi."

"Dạ. Xong con ra."

"Có tên Bà trong đó không?"

"Không có, mệ."

"Chắc không?"

"Con đọc hết dòng rồi. Không có."

"Rứa thì cuộn lại."

Kình cúi xuống. Nó nhấc cán mái chèo khỏi đầu cuộn, nhấc cây thước gãy khỏi đầu kia. Nó cuộn giấy từ cuối lên, chậm, vòng nọ nối vòng kia, hai bàn tay đỡ hai mép. Tới đoạn cuối cùng, chỗ chữ ký, tay nó dừng lại ở cái móc. Chỉ một nhịp. Nó cuộn qua.

Cuộn giấy nằm gọn trong lòng hai bàn tay, nhẹ như một con chim chết.

Nó đặt cuộn giấy trở lại bàn thờ, úp cái nón lá lên như cũ, rồi cúi xuống, thổi.

Ngọn đèn tắt. Bóng tối đổ xuống từ mái ngói, ôm lấy chiếu, ôm lấy hai bàn tay nó. Chỉ còn chút ánh sao ở cửa am, và bóng mệ Vén ngồi lưng còng, vai nhấp nhô.

Ở đó, trong tối, mười ngón tay vá lưới của mệ vẫn kêu sột soạt.