Ngọn nhang Kình vừa thắp cháy đỏ trên miệng bát sành, tàn rơi từng mảnh nhỏ. Trong am chật chỉ vừa hai người ngồi, khói nhang quẩn dưới mái ngói thấp, ngọn đèn không có, chỉ có đốm đỏ ấy và chút ánh sao lọt qua tấm phên khép hờ. Mệ Vén quỳ trước bàn thờ gạch, lưng còng, bốn ngón tay trái đặt lên một viên gạch lát cũ dưới gầm bàn. Viên gạch ấy mẻ một góc.

Khuya mồng ba tháng Tư, ngày lẻ. Ngoài bãi, sóng vỗ chậm, và đâu đó trong vách am có một con thạch sùng tặc lưỡi hai tiếng rồi thôi.

Mệ ngân. Hai tiếng thấp, tiếng sau kéo dài, như người chào ai ở trong đất. Mệ ngân một lượt, rồi lặng.

"Con nhấc viên gạch giùm mệ."

"Dạ."

Kình quỳ xuống bên mệ. Viên gạch dày, nặng, góc mẻ sắc như răng. Nó luồn hai ngón tay vào chỗ mẻ, nhấc lên. Gạch rời ra không tiếng động. Bên dưới là đất ẩm, đen, mùi như mùi bùn đáy ao, và giữa đất ấy lộ ra miệng một cái hũ sành nhỏ, bịt lá chuối khô, quấn sáp vàng.

Cộc trên vai nó nghển cổ, mũi hít hít. "Hơi mối."

"Cha nói nhỏ."

"Tao nói nhỏ rồi."

Mệ không nghe. Mệ nhìn miệng hũ bằng con mắt còn tốt, lâu, như nhìn một con vật nằm im trong hang.

"Hồi ông trùm năm đó biểu đốt," mệ nói. Giọng mệ bằng phẳng, như đọc từ lâu. "Mệ không đốt. Mệ lượm về."

"Sao mệ không trình Giám hôm qua?"

"Đưa cho Giám thì Giám lấy luôn."

"Giám lấy thì ông Học chính giải nhanh, làng khỏi tội."

"Giám lấy là Giám lấy." Mệ lắc đầu, chậm. "Giấy của Bà thì ở với Bà."

"Hồi đó mệ lượm cách nào?"

"Ông trùm đốt một cuộn khác. Cuộn thuế cá." Mệ nhìn xuống đất. "Mệ nhét cuộn này vô áo, ngồi thở không ra hơi tới tối. Bốn mươi sáu tuổi mà tim đập như con nít."

"Không ai thấy?"

"Ai cũng thấy lửa. Không ai thấy tay mệ."

Kình không cãi. Nó nhìn cái hũ, rồi nhìn mệ. Ánh nhang đỏ chập chờn trên mặt mệ, khoét hai hốc mắt sâu.

"Sao mệ chỉ cho con?"

"Con đọc được cái hình." Mệ không nhìn nó. "Con không phải người ở đây. Con đi thì con mang đi, con ở thì con ở. Người ở đây thì ai cũng bị giữ."

"Giữ cái gì, mệ?"

"Giữ miệng." Mệ chạm tay vào cổ họng mình, một cái chạm nhẹ. "Mệ chết thì ai biết cái hũ?"

"Mệ còn khỏe mà."

"Khỏe thì khỏe. Tám mươi hai rồi."

"Mệ sống tới trăm tuổi."

"Trăm tuổi thì mệ mệt." Mệ cười, móm, không vui không buồn. "Lấy lên đi con. Nhẹ tay. Nó mỏng như lá khô."

"Mệ có sợ không?"

"Sợ." Mệ đáp không do dự. "Hồi bốn mươi sáu sợ một kiểu. Giờ sợ kiểu khác."

"Kiểu nào?"

"Giờ sợ nó mục trước khi có người đọc." Mệ xua tay. "Lấy lên."

Kình thò hai tay vào lòng đất, nâng cái hũ lên. Hũ nhẹ hơn nó tưởng, sành mịn, lạnh như da cá, và trong bụng hũ có tiếng sột soạt rất khẽ của giấy chạm thành. Nó đặt hũ giữa hai đầu gối, ngón tay run, vặn nhẹ lớp sáp. Sáp bong ra từng mảng vàng. Nó gỡ lá chuối, một lớp, hai lớp, lá giòn như giấy cũ vỡ vụn trong tay.

Trong hũ có một cuộn giấy cuộn chặt. Mép giấy bị mối ăn thành răng cưa, đầu cuộn mủn rã như bánh tráng ngâm nước, chạm vào là rụng từng mảnh nhỏ. Nó nhón hai đầu ngón tay, kéo cuộn ra khỏi hũ.

"Mở chút thôi," mệ nói. "Một gang."

Nó mở. Giấy cuộn lâu quá nên cong, không chịu phẳng, nó phải giữ nó bằng hai lòng bàn tay. Dưới ánh nhang đỏ, một gang giấy hiện ra. Màu vàng úa, nền ngả sang nâu ở mép, và trên nền ấy, trước khi nó thấy chữ, nó thấy những vệt sóng nước mờ chạy ngang qua giấy, vệt này nối vệt kia, như mặt sông lúc chiều khi gió vừa đổi chiều.

Nó nín thở. Trong am, khói nhang thôi quẩn, nằm yên dưới mái ngói như đang nghe. Ngoài kia một con sóng lớn vỗ vào chân mũi đất, nặng, rồi tan thành tiếng xì dài trên cát.

"Thấy gì?" mệ hỏi.

"Sóng, mệ."

"Giấy mà có sóng," Cộc nói, rất khẽ, bên tai nó. "Đẹp ghê."

"Cha thấy hả?"

"Tao thấy. Giấy vua làm đẹp là để người ta không dám đọc."

Kình không đáp. Nó thấy tay mình đặt trên giấy mà không dám nhấc.

"Chữ?"

"Con chưa đọc được. Nhang không đủ sáng."

"Đèn nhà chị Mận có." Mệ nhìn xuống cuộn giấy, bình thản. "Mai con đem đèn tới. Hôm nay mở một gang thôi."

"Dạ. Con mượn đèn chị Mận, con nói đèn để đọc đơn thuốc cho thầy."

"Nói vậy được." Mệ gật. "Nói đúng một nửa thì không phải dối."

"Nửa nào đúng hả mệ?"

"Nửa nào con thấy đúng. Đừng cho ai biết."

"Ngay cả thầy hả mệ?"

Mệ im. Ngón tay mệ đã bắt đầu đưa, trên đầu gối, không lưới, không kim, đưa không khí. Nó thấy mệ ngồi trong bóng tối mà mười ngón tay cứ vá, vá một tấm lưới không có.

"Ai biết thêm là thêm một người bị giữ miệng," mệ nói. "Con hiểu không?"

"Dạ."

"Hiểu thì cuộn lại."

Mệ đưa tay ra, đỡ mép giấy. Hai bàn tay, một già một trẻ, cuộn từng vòng, chậm, như cuộn một tấm lưới nhỏ. Cuộn xong, mệ đón lấy cuộn giấy bằng hai bàn tay, đặt lên bàn thờ gạch, ngay chỗ người ta vẫn để bài vị mà am này không có. Mệ nhấc cái nón lá treo trên vách, úp lên, che kín.

Trên mặt bàn gạch, chiếc nón lá phồng lên một chút, như đang che một thứ còn thở.