Cái án thư thấp đặt xuống sân đất trước am, cộp, bụi cát bay lên thành một vòng nhỏ. Hai lính trải chiếu kế bên, vuốt cho phẳng, rồi lui ra đứng hai bên như hai cây cọc. Kình khiêng ra cái chiếu cói rách của mệ Vén, trải ở góc sân, và mệ ngồi xuống đó, cuộn lưới trên gối, kim tre trong tay.

"Mệ ngồi chiếu này," mệ Vén nói. "Giám ngồi chiếu của Giám."

"Dạ, mệ ngồi sao cũng được."

"Ngồi gần án thư thì khó thở."

"Vậy mệ ngồi xa."

"Xa thì nghe không rõ." Mệ cười không ra tiếng. "Ngồi góc là vừa."

Mồng hai tháng Tư. Nắng chưa lên cao, cát còn mát. Thạc ngồi sau án thư, lưng thẳng, sổ mở trước mặt, bút gác trên nghiên. Ông không nhìn ai. Cái án thư thấp quá so với tầm ông, nên ông ngồi hơi cúi, hai khuỷu tay đặt hai bên sổ như người ngồi trước bàn cân. Sau lưng ông, tháp cụt đỏ sẫm đứng trên mũi đất, bóng đổ xuống sân am thành một khoảng tối hẹp. Ông đọc tên hai người đứng trước án.

"Hồ Văn Lạc. Lại Văn Bồi."

Ông Trùm Lạc bước lên, áo dài đen sờn chỉ mặc cho dịp gặp Giám, râu cằm thưa muối tiêu, hai tay chắp trước bụng, chân mang đôi dép cỏ mới thay, quai còn trắng. Lý trưởng Bồi đứng cách ông một sải, bụng tròn, mặt hiền mà lo. Kình đứng sau lưng mệ, ngoài mép chiếu, mái chèo dựng bên vai.

"Hạn kiểm kê còn hai tháng mười ba ngày," Thạc đọc, mắt dán vào sổ. "Theo quy định, sắc tước có bản giao làng. Làng còn giữ thì hồ sơ giải nhanh, khỏi phải chờ lệnh trên. Hai ông có giữ không?"

"Không có, bẩm Học chính." Ông Trùm cúi đầu. "Ông trùm hồi đó đốt rồi."

"Ông trùm nào?"

"Ông trùm đời trước tôi. Ông biểu đốt, làng đốt."

"Đốt ở đâu?"

"Ở bãi, bẩm. Đốt giữa trời."

"Có ai thấy mặt chữ trước khi đốt?"

"Thấy sao được, bẩm. Giấy cuộn tròn, buộc dây."

"Ghi: không ai thấy mặt chữ. Ai chứng kiến?"

"Cả vạn chài. Tôi hồi đó mới hai mươi hai, đứng hàng sau." Ông Trùm ngẩng lên, nhìn thẳng. "Bẩm Học chính, tôi không dám dối."

Thạc ghi. Bút chạy một dòng ngắn, rồi ông quay sang bên kia. "Lý trưởng Bàu Mặn."

"Bàu Mặn lập sau." Ông Bồi đáp ngay, giọng nhẹ. "Lúc đó làng tôi còn chưa vào sổ. Bàu Mặn không giữ giấy của am, bẩm Học chính."

"Theo quy định, ai biết mà không trình thì cũng là giữ."

Không ai đáp. Gió thổi, tờ giấy trong sổ lật một trang. Thạc dùng đầu bút ấn trang giấy xuống. Ông không nhìn bên nào, cũng không nhìn mệ Vén. Ông nhìn dòng chữ trước mặt.

Ông Trùm cúi đầu thật thấp. "Tôi biết thì tôi trình."

"Ghi."

Kình đứng nhìn tay mệ. Ngón tay vá lưới của mệ đang đưa kim qua một mắt. Khi Thạc nói tới hai chữ "bản giao", ngón tay ấy dừng. Dừng giữa mắt lưới, kim kẹp giữa hai ngón, sợi gai căng ra, không luồn, không thắt. Lần trước, Cộc đã nói với nó chuyện này. Lần này nó tự thấy.

Mệ không ngẩng đầu. Nửa nhịp thở sau, ngón tay đưa tiếp.

"Bà già nhịn thở," Cộc thì thầm trên vai nó.

"Cha nói nhỏ."

"Bả không nghe, bả đang bận nhịn."

Thạc gấp sổ. "Hai ông về. Có chuyện thì báo."

Ông Trùm xuống dốc, Kình theo sau, mái chèo vác vai. Ông đi chậm, hai tay chắp sau lưng, vạt áo dài đen quét qua bậc đá. Tới chỗ dốc rẽ, ông dừng lại, đợi nó bước tới ngang.

"Cậu ở nhà thằng Sỏ thì cậu là người Mũi Vá ba phần," ông nói, giọng như nói với người lớn. "Câu này tui nói một lần giữa bãi rồi. Giờ tui nói riêng cậu."

"Dạ, con nghe."

"Bà có tên hay không là chuyện của Bà. Làng có tội hay không là chuyện của tui."

"Dạ."

"Hai chuyện đó không lẫn nhau được."

"Nhưng nếu có sắc mới," Kình nói, hơi ngập ngừng. "Bà có chịu không, ông Trùm?"

Ông Trùm đứng yên. Nắng chiếu xiên qua vai ông, hắt cái bóng gầy xuống bậc đá. Ông nhìn ra cửa sông một lúc.

"Bà chịu hay không tui không hỏi được," ông nói. "Giám hỏi thì tui phải trả lời."

"Ông trả lời sao?"

"Tui nói làng tui muốn sắc nào cũng được." Ông cười, khô. "Cậu nghĩ tui nói thiệt hay nói dối?"

"Con không biết."

"Tui cũng không biết." Ông vỗ vai nó một cái, rất nhẹ, rồi đi tiếp xuống bãi.

Chiều, Kình mang phần cá của anh Sỏ lên am. Nắng đã ngả, cát đổi sang màu đồng, mấy con còng chạy ngang qua vệt chân lính rồi chui xuống hang. Sân am sạch, án thư và chiếu của Giám đã dọn, chỉ còn một vệt chân lính in trên đất. Mệ Vén ngồi trên bậc, lưng còng, cuộn lưới vẫn trên gối. Mệ nhìn xâu cá, không nhìn nó.

"Để đó."

"Dạ."

Nó đặt xâu cá xuống, định quay đi. Mệ đưa tay ra, nắm lấy cổ tay nó. Bàn tay mệ gầy, khô, mà chặt. Mệ dúi vào tay nó một bó nhang, buộc bằng sợi lạt.

"Mai khuya con lên thắp giùm mệ," mệ nói, giọng nhỏ, nhỏ hơn mọi khi. "Một mình."

"Dạ. Mọi khi mệ tự thắp mà mệ?"

"Mọi khi mệ thắp." Mệ buông tay. "Mai mệ cần con. Đừng hỏi."

Mệ đứng dậy, lưng còng, chậm, quay vào am. Mệ kéo tấm phên tre che cửa. Tiếng phên chạm khung, cộp, rồi im.

"Bả đưa nhang cho mày làm gì?" Cộc hỏi.

"Con không biết."

"Một bó. Bả không dặn mua thêm."

"Cha đếm nhang hả?"

"Tao đếm mọi thứ ăn được và mọi thứ cháy được."

Kình đứng ngoài, bó nhang trong tay, còn ấm hơi bàn tay mệ.