Tờ giấy xử bật ra khỏi đáy gùi, nếp gấp tư kêu sột một tiếng, và cái ấn gỗ bọc vải lăn theo, gõ xuống sàn nhà sàn cộp. Piên chụp lấy ấn trước khi nó lăn qua khe ván. Cô đặt nó sang một bên, trải tờ giấy ra trước mặt Toòng. Giấy đã ngả màu mồ hôi, nếp gấp sờn trắng sau mấy tháng nằm dưới đáy gùi, góc dưới có dấu son tròn bằng miệng chén.

Bếp lửa giữa nhà cháy lép bép. Khói bay lên mái, quện vào mùi măng khô treo trên giàn. Toòng quỳ xuống sàn, hai tay chống hai bên tờ giấy, ngón trỏ có vệt mực chạy trên từng dòng chữ như con kiến.

Nó mười hai tuổi. Mùa đông vừa rồi nó xuống chợ huyện học chữ với ông đồ, gánh củi đổi chữ, về bản biết đọc được tên mình và tên cây.

"Dòng in sẵn trước," nó nói. "Tạm giữ tên. Cho về bản chờ lệnh."

"Piên nghe rồi. Dòng kia."

"Dòng kia mực khác. Nét khác." Toòng chúi mặt sát tờ giấy. "Sung. Sung đội hát. Đội hát đồng... đồng..."

"Đồng gì?"

"Đồng bộ." Nó đọc lại, lần này chậm. "Đội hát đồng bộ, đợt phía nam, đi tháng Năm. Ấn tạm giữ tại thân."

Piên ngồi xuống đối diện, hai tay đặt trên đầu gối. "Đồng bộ là gì?"

Toòng lắc đầu. "Ông đồ chưa dạy chữ đó. Chữ này là cùng. Chữ này là bước."

"Cùng bước." Piên nói chậm, như nếm. "Hát cùng một bước."

"Chắc vậy."

"Hát mà phải đi đều như lính, mà nè." Cô cười, tiếng cười khô, rơi xuống sàn như hạt ngô rang. "Còn ấn tạm giữ tại thân?"

"Là ấn chị giữ." Toòng ngẩng lên. "Mà chị phải mang theo người."

Piên không đáp. Cô nhìn cái ấn gỗ nằm kế đầu gối. Giám không lấy ấn. Giám lấy cả cô, cùng với cái ấn. Cô cầm ấn lên, quấn thêm một vòng vải, siết chặt hơn lúc nãy, rồi đặt vào lòng.

"Chữ phía nam," cô hỏi. "Là đâu?"

"Ông đồ nói phía nam là ở dưới. Xa lắm. Có biển."

"Piên chưa thấy biển."

"Em cũng chưa." Toòng chợt cười, đột ngột như trẻ con. "Chị đi thấy giùm em."

"Giám bắt chị hát bài nào?"

"Giám chưa nói. Giấy chỉ ghi cùng bước."

"Nếu Giám bắt hát bài lạ?"

"Thì Piên hát bài của Piên."

"Giám nghe ra liền."

"Thần nghe ra liền hơn." Piên nói, rồi im, như vừa nghe chính mình nói. "Thôi. Chưa tới tháng Năm."

Bên bếp, mẹ Piên ngồi từ nãy, cây đàn tính cũ trên đùi, khăn chàm quấn đầu. Bà không nhìn tờ giấy. Bà nhìn lửa, nhưng cô biết bà nghe từng chữ. Piên quay sang bà, đọc lại nguyên văn câu Giám viết, từng chữ một, rồi nói nghĩa bằng tiếng bản, chậm.

Mẹ nghe hết. Bà đặt cây đàn xuống sàn, cẩn thận như đặt đứa nhỏ ngủ. Rồi bà giơ một cánh tay, chỉ ra khoảng tối ngoài cửa. Tay bà vẽ một đường dài, từ vai tới ngón, trong không khí. Một lần. Hai lần. Ba lần.

"Mẹ," Piên nói. "Mẹ bảo Piên đi?"

Mẹ lấy lại cây đàn, ngón tay gõ lên bầu đàn một tiếng. Tộc. Khô và gọn, như khi Toòng hát sai nhịp.

"Mẹ bảo Piên đi, hay mẹ bảo Piên đừng đi?"

Tộc. Thêm một tiếng, đúng như tiếng trước. Piên chờ, chờ tiếng thứ ba. Không có. Mẹ cúi xuống cây đàn, ngón tay đặt lên dây, không gảy.

Piên ngồi im. Cô không biết tiếng gõ ấy là đi hay đừng. Cô nhìn Toòng. Toòng nhìn tờ giấy, giả như đang đọc lại dòng in sẵn.

"Mẹ chị chỉ ba lần," nó nói nhỏ, khi mẹ đã cúi xuống đàn.

"Ừ."

"Ba lần là ba ngày hay ba tháng?"

"Hay ba cái núi." Piên chùi tay vào váy. "Mẹ chưa bao giờ chỉ cho Piên đường nào. Mẹ chỉ có một lần này."

"Chị hỏi mẹ lần nữa đi."

"Mẹ trả lời rồi. Hai tiếng."

"Hai tiếng không giống nhau mà."

"Giống." Piên nói, rồi ngập ngừng. "Giống tới nỗi Piên nghe không ra."

"Toòng," cô nói sau một lúc. "Viết giùm Piên một lá thư."

"Viết cho ai?"

"Cho Kình."

"Kình nào?"

"Kình ở xóm thợ mộc. Người cầm mái chèo, hay nói chuyện một mình."

Toòng lấy ra một tấm ván nhỏ kê lên đầu gối, một tờ giấy bản vụn của chợ huyện, cây bút lông mòn nửa đầu. Nó chấm bút vào cái bát mực, ngồi ngay ngắn.

"Chị đọc đi."

"Kình ơi." Piên ngừng. Cô nhìn khói bay lên mái. "Piên đi tháng Năm. Đi về phía nam. Hát cho Giám."

"Hát cho Giám." Toòng viết, môi mấp máy theo từng nét. "Rồi?"

"Kình nhớ ăn cơm."

"Chỉ vậy?"

"Chỉ vậy. Nhiều nữa thì Toòng viết không kịp."

"Em thêm một câu chuyện gà nhà mình đi. Hôm qua con mái vàng đẻ ba cái trứng."

"Kình không cần biết gà."

"Kình cần biết chị có gà." Toòng chấm bút. "Người ta đọc thư thấy có gà thì biết chỗ đó còn người."

"Thêm đi."

Toòng cười, lắc đầu, viết tiếp. Nó viết chậm, nét nào cũng đậm, dấu chấm cuối ấn sâu xuống giấy. Viết xong nó thổi cho khô mực, rồi hỏi bằng giọng bình thường, như hỏi đường.

"Gửi đâu?"

"Gửi Kình."

"Kình ở đâu?"

"Piên không biết."

Toòng đặt bút xuống. Nó nhìn lá thư, nhìn Piên, nhìn cái bếp lửa. Từ đầu nhà sàn có tiếng một con gà bới dưới gầm, rồi lặng.

"Thì viết trước," nó nói. "Gửi sau."

Piên gật. Cô cầm lá thư, gấp làm tư, nếp giấy sắc dưới ngón tay. Cô lấy mép khăn chầu bạc màu trên vai, bọc lá thư vào. Rồi cô kéo cái gùi, nhét thư xuống tận đáy, đặt cái ấn gỗ bọc vải lên trên. Cô luồn dây qua miệng gùi, siết hai vòng, thắt nút.

Mẹ vẫn ngồi bên bếp, ngón tay trên dây đàn. Bà không gõ thêm.