Cái chày gỗ dài đâm xuống thùng chượp một tiếng ụp, sâu, rồi mùi xộc lên, nồng tới nỗi mắt cay.

Chị Mận đứng trên cái ghế đẩu, hai tay nứt nẻ nắm chày, nón rách vành che nửa mặt. Sáng mười bảy tháng Hai. Chị nhấc chày lên, đâm xuống, nhấc lên, mỗi lần một ụp, mỗi lần một làn hơi dày bốc ra từ miệng thùng. Cộc nhảy phóc lên nóc chái lưới, ngồi chồm hổm sát đầu hồi, bịt mũi bằng khúc tay cụt, xa nhất có thể.

Kình bưng hai cái bát không của mệ Vén ra giếng rửa. Hai bát cháo tối qua, nó ăn hết một, mệ ăn hết một. Giếng nước lợ, mép giếng xây bằng đá san hô mục, gàu kéo lên kêu ken két. Nó rửa bát bằng nắm cát, cát ráp, bát sạch tới nỗi nghe được tiếng nó rít.

"Cha xuống ăn cơm không?" nó gọi lên nóc chái.

"Mày ăn trước."

"Cha ngồi trên đó hoài sao?"

"Tao thà ngồi trên này ngửi mắm còn hơn xuống dưới ngửi chuyện của mày."

"Chuyện gì của con?"

"Chuyện hôm qua."

"Hôm qua con có làm gì đâu. Con hỏi."

"Ừ. Mày hỏi."

"Cha bảo con đừng xin. Con có xin đâu."

Cộc không đáp. Nó bịt mũi chặt hơn bằng khúc tay cụt.

Trưa, nó ngồi với mệ ở am. Mệ ngồi xổm, lưng áp bậc gạch, hai tay vá khoảng không như mọi ngày. Kình quỳ trên cát, ngón trỏ chỉ xuống.

"Mệ coi con vẽ."

Nó vẽ ba hình, chậm, bằng ngón tay, vạch từng đường lên cát. Một đường thẳng, đầu có lỗ. Một ô vuông rộng gấp đôi. Một con cá nhỏ, đầu nhọn, chui qua.

Nó không kể gì về bà già ngồi trên gờ tháp.

"Con lên tháp?" mệ hỏi, không ngước.

"Dạ. Hai bận."

"Ai dắt?"

"Ghẹ."

"Thằng quỷ."

"Mệ đừng la Ghẹ."

"Mệ la nó hồi nhỏ. Giờ mệ không la."

"Dạ."

Mệ Vén nhìn ba hình trên cát. Nhìn lâu. Bàn tay bà dừng, rồi đưa tiếp, rồi dừng.

"Mắt rộng hơn mấy mắt kia?"

"Gấp đôi, mệ."

"Con cá đầu ra hay đuôi ra?"

"Đầu ra."

Mệ gật. Gật hai lần, chậm. Nước mắt bà chảy xuống má nhăn, theo từng nếp, mà mặt bà cười. Không phải nụ cười móm mọi ngày. Một nụ cười mở, tưởng chừng đã quên cách.

"Mệ."

"Rứa là đúng," mệ nói, nhỏ. "Rứa là đúng."

Bà mở miệng.

Lần này bà không dừng. Môi bà đi một đường dài, và Kình thấy nó đi, chậm, đều, như đường một sợi gai kéo qua một mắt rộng. Môi bà đi tới chỗ cái tên.

Tiếng mất ngay ở đó.

Như bị bóp lại giữa họng. Bà ho một tiếng, không hơi, không đờm, chỉ một tiếng khô như ai bẻ cành. Rồi im.

Mệ ngậm miệng. Bà đưa tay chỉ vào miệng mình, rồi xua nhẹ, rồi cười, nước mắt vẫn chảy. Bà lắc đầu như nói không sao, không sao. Kình đứng bật dậy.

"Mệ? Mệ ơi?"

Mệ không đáp. Môi bà mấp máy, không ra gì cả. Từ lúc đó bà không nói được một tiếng nào nữa.

Ghẹ chạy tới, chân đạp cát. Nó nhìn mệ, nhìn Kình, nhìn mệ lần nữa. Nó không hoảng.

"Mệ câm rồi," nó nói. "Hai ba bữa là nói lại. Năm mô mệ cũng bị một lần."

"Sao bị?"

"Mệ nói tới tên Bà là câm."

"Tên Bà?"

"Cả làng còn mình mệ biết tên," Ghẹ nói, nhún vai, như nói chuyện con cá nục bị mất đuôi. "Mà mệ nói không được. Ai biết cũng không nói được."

Kình đứng nhìn mệ, lưng gập, hai tay vá khoảng không như chưa từng ngừng.

"Ghẹ có muốn biết không?"

"Muốn chi."

"Sao không muốn?"

"Biết rồi cũng câm."

"Ghẹ chưa biết sao Ghẹ biết?"

"Tui nghe mệ câm bảy năm rồi. Bảy năm là bảy lần. Không ai hết câm."

Kình không đáp. Ghẹ nhặt một cái vỏ ốc, ném xuống nước, rồi chạy đi.

Chiều và tối, Kình ngồi với mệ ở am. Mệ ra dấu bằng tay. Một ngón đưa lên miệng, rồi chỉ vào nó: ăn chưa. Hai bàn tay ôm vai, run run: lạnh không. Đầu nghiêng lên một bàn tay úp: đi ngủ.

"Con chưa ngủ."

Mệ chỉ lên trời, rồi chỉ vào nó, rồi chỉ xuống cát: tối rồi, ngồi đó.

"Dạ."

Chị Mận mang sang một nồi cháo, còn bốc hơi, đặt xuống bậc am mà không nhìn mệ. Anh Sỏ đi theo sau, tay cầm xiên con cá nục nướng, mỡ chảy xuống đầu que.

"Em ăn chưa?" chị Mận hỏi.

"Dạ rồi."

"Ăn thêm. Mệ ăn ít, em ăn thay phần mệ."

"Em ăn thay sao được chị."

"Được. Chị nói được là được."

"Mi canh mệ thì tau cho mi nguyên phần cá bữa ni."

"Anh Sỏ."

"Mi nghe."

"Dạ nghe. Mà không cần cá."

"Cá là cá. Mi cứ lấy." Anh Sỏ đặt que cá xuống cát, quay lưng đi. "Mệ ngủ thì gọi chị Mận."

Kình múc cháo, thổi, đưa muỗng tới môi mệ. Mệ gạt tay nó ra, một cái dứt khoát, rồi tự cầm muỗng, tự ăn, từng muỗng, thổi ba hơi mỗi lần. Ăn hết, bà gõ muỗng vào thành bát hai cái. Cạch, cạch. Như mắng.

"Con có coi mệ là con nít đâu."

Mệ liếc nó, mặt móm lại, bĩu môi.

"Mệ không phải con nít," nó nói.

Bà gật.

"Mai mệ nói lại được thì con hỏi tiếp."

Mệ lắc đầu, nhăn mặt, gõ ngón tay vào thái dương mình hai cái: đừng hỏi.

"Dạ. Con không hỏi. Con ngồi."

Mệ chỉ xuống cát bên cạnh. Nó ngồi.

Cộc ngồi cách đó hai bước, trên cái thúng úp, nhìn hai người, không nói. Rồi nó leo xuống, trèo lên vai Kình, kéo cổ áo.

"Bả không cần mày đút."

"Con biết."

"Vậy mày đút làm gì."

"Con quen tay."

Khuya, mệ Vén ngủ gục ở bậc am, lưng áp bậc gạch, đầu nghiêng, miệng khép. Hai tay bà vẫn đưa trong giấc, chậm chậm, như vá một tấm lưới nằm sâu dưới nước.

Kình đứng dậy. Nó đi tới sào phơi, gỡ một tấm lưới cũ, nhẹ, khô, rách một góc. Nó trải lên vai mệ, kéo mép xuống tới đầu gối.

Mệ không mở mắt. Mười ngón tay bà nắm lấy mép lưới, lần theo từng mắt, mắt đều, mắt đều, rồi tới một mắt rộng. Ngón trỏ bà móc vào đó.

Rồi thôi đưa.