Thỏi mực đi vòng tròn trong lòng nghiên, sột soạt, chậm. Học chính Thạc tự mài, không gọi thư lại. Cuốn sổ biên bản mở trên mặt chõng tre kê ở hiên nhà thuốc, cây bút đặt ngang miệng nghiên.

Thạc ngồi một mình trên chõng. Áo lam sẫm cài đủ khuy, tới khuy cổ.

Kình ngồi ở bậc hiên, hai tay buông trên đầu gối. Nó ngồi đó từ lúc trời rạng. Ống quần đã khô, còn cứng muối.

Thạc buông thỏi mực, cầm bút, chấm. Ông viết lên dòng thứ nhất. Rồi dòng thứ hai. Tới dòng thứ ba, ông viết hai chữ.

Kình nghiêng người, đọc chậm được.

"Bệnh già."

Thạc nhìn hai chữ ấy lâu. Rồi ông gạch một nét ngang qua cả hai, thẳng, đều.

Ông viết hai chữ khác bên cạnh. Kình đọc.

"Tự nguyện."

Thạc nhìn. Ông gạch.

Ông chấm mực lần nữa. Ngòi bút đưa tới dòng ấy, dừng trên giấy, không chạm. Rồi ông nhấc bút lên, để trống chỗ ấy. Một ô trống trên dòng nguyên do, giữa hai cái gạch.

Ông chuyển xuống dưới, ký. Chữ ký ngay ngắn, nét nào ra nét nấy. Ông mở ống sổ ở đai, lấy con dấu Học chính ra, hà hơi, đóng xuống cạnh chữ ký.

"Ông để trống," Kình nói.

"Theo quy định, chỗ nào không biết thì không ghi."

"Ông không biết?"

"Tôi biết." Thạc đặt con dấu lên mép chõng. "Quy định không có chữ cho cái tôi biết."

"Thầy con tự đi."

"Xin cậu hiểu cho. Tôi chỉ ghi được cái có chữ."

"Tự nguyện là có chữ mà ông."

"Tự nguyện thì người ta hỏi tự nguyện làm gì. Tôi không ghi được câu trả lời."

"Bệnh già cũng có chữ."

"Bệnh già thì không đúng." Thạc nhìn ô trống. "Tôi không ghi cái không đúng."

Ông lấy ngón tay chỉ vào dòng đầu của trang.

"Cậu đọc được tên ông ấy không?"

Kình cúi xuống đọc. Ba chữ.

"Đường Tôn Khiêm."

"Ừ. Tên đó viết được."

"Ông viết đủ nét."

"Tôi viết chậm." Thạc thổi lên mặt giấy cho ráo. "Tôi đã nói với cậu tôi ghi chậm."

Ngoài sân đã có người tới. Người Mũi Vá, mấy chục người, đứng ngoài sân, không vào. Đàn ông vai còn vác lưới, đàn bà tay còn dính muối chượp. Họ đứng thành từng đám nhỏ, nói với nhau rất nhỏ.

"Năm nay cửa sông chưa bắt ai."

"Năm nay người ấy tự đi."

"Tự đi thì có bắt không?"

"Không biết. Bắt thì đã có người chìm."

Mệ Vén từ trong nhà bước ra. Mệ đứng ở ngưỡng cửa, tấm lưới vắt trên tay. Mệ nhìn ra sân.

"Bà không bắt. Ông ấy trả."

Người ta im.

Không ai hỏi trả cái gì. Ông Trùm Lạc đứng đầu đám đông, rút cái thẻ tre khắc vạch khỏi thắt lưng, cầm ngang trước bụng. Mấy người đàn ông khác thấy, cũng đứng thẳng lại.

Cộc trên vai Kình cựa mình. Giọng mỏng như hơi thở.

"Mày ăn gì chưa?"

"Thầy dặn ăn cơm sớm. Con ăn rồi."

"Mày nói dối."

"Con biết."

"Mày không ăn từ chiều qua."

"Con biết mà cha."

Kình đứng dậy. Nó đi vào bếp, lấy cái nồi lớn nhất treo trên vách, nồi chị Mận cho mượn từ hồi lũ. Nó ra chum, đổ gạo vào rổ, vo. Nước gạo đục trắng chảy qua kẽ ngón tay.

Nó vo ba nước, nước sau trong hơn nước trước. Nó bắc nồi lên bếp, nhóm lửa. Củi đước ướt một đầu, khói xanh bốc lên cay mắt.

Chị Mận từ trong đám người ngoài sân đi vào, xắn tay áo, không nói, ngồi xuống cạnh nó, đẩy thêm củi.

"Em nấu cho bao nhiêu người?" chị hỏi.

"Cho người ngoài sân."

"Một nồi không đủ đâu."

"Thì em nấu hai nồi."

"Để chị về lấy thêm gạo."

Chị đứng dậy đi. Kình ngồi canh lửa.

Từ bếp nhìn qua cửa sau, qua mặt sông, bên kia là sân đình Bàu Mặn. Lính Giám đang khiêng mấy cái hòm lớn sơn đen lên mấy cỗ xe trâu đậu sát cổng tam quan. Mấy con trâu đứng nhai, đầu cúi. Hòm của Tế Tửu. Người ta xếp hòm cho đường bộ.

Kình nhìn một lúc, rồi quay lại nhìn nồi.

"Cha."

"Gì."

"Ổng đi đường bộ."

"Ừ. Gió bấc."

"Ổng không qua đây."

"Ổng không cần qua."

Kình thêm một que củi.

Gần trưa, thằng Ghẹ chạy vào từ phía bãi, xách cái giỏ cá, chân còn ướt. Nó chen qua đám người, tới cửa bếp thì dừng lại. Nó nhìn Kình. Nó nhìn vào trong nhà, chỗ cái chõng.

"Anh. Tui đem cá về."

"Ừ."

"Cá nục. Mẻ đầu toàn cá nục."

"Để đó đi Ghẹ."

Ghẹ đặt giỏ cá xuống cạnh bếp. Nó đứng đó, hai tay chà vào nhau, không biết làm gì với hai tay.

"Hồi sáng tui vẫy anh."

"Tui thấy."

"Anh vẫy lại không?"

"Tui không vẫy. Tui đứng dưới nước."

"Lần sau anh vẫy lại nghen."

"Ừ. Lần sau."

Ghẹ ngồi xổm xuống cạnh nó, cầm một que củi, đẩy vào bếp. Hai đứa ngồi canh lửa, không nói nữa. Ghẹ lâu lâu liếc vào trong nhà, rồi lại nhìn lửa.

Chị Mận về, ôm theo một bao gạo nhỏ. Chị thấy con ngồi đó, không đuổi.

"Mi làm cá đi," chị nói với Ghẹ. "Làm cho sạch. Kho cho người ta ăn cơm."

Ghẹ đứng dậy, xách giỏ cá ra chum.

Thạc ngồi trên chõng ở hiên thêm một lúc, nhìn cuốn sổ mở. Rồi ông gấp sổ lại, đặt con dấu vào ống, thu nghiên mực, lau ngòi bút bằng mép khăn tay. Ông đứng dậy.

Ông đi ra sân. Người Mũi Vá dạt ra hai bên cho ông đi.

Tới giữa sân thì Thạc dừng lại. Ông quay người về phía cửa nhà thuốc. Ông cởi khăn xếp trên đầu xuống, cúi đầu một cái, thấp, chậm. Rồi ông đội khăn lại, quay đi, ra bến đò.