Con tàu mới về tới bến dưới vào đúng cái buổi sáng mà Tám Oanh nói là trời sẽ mưa và trời không mưa, và nó nằm trên bãi cát thành từng mảnh, mỗi mảnh phủ một tấm vải bố: một thân vỏ cắt làm đôi, một cái nồi hơi tròn đen lăn tới đó trên ba cây gỗ tròn, hai bánh guồng dựng đứng, và một đống ống, trục, đinh ốc nằm trong những cái thùng đóng chữ mà không ai trong lán đọc được.

Ông kỹ sư người Tây đứng ở mép bãi, hai tay chắp sau lưng, đội mũ cói rộng vành, ngực áo ướt mồ hôi. Ông nhìn từng mảnh một, rồi nhìn đồng hồ, rồi nhìn ông cai, và ông cai hiểu cái nhìn ấy mà không cần ai dịch.

"Chia hai đội," ông cai nói. "Nhì, Tám Oanh, Cả, Út Lì, thêm hai ông kia, đội một. Bốn đứa bên bến, đội hai. Máy hơi còn nằm xưởng chờ thay ống, nên hôm nay kéo tay suốt đường. Thân vỏ trước, nồi hơi sau. Mặt trời chưa xuống thì cả tàu phải nằm trên bến trên."

"Mặt trời chưa xuống?" Cả hỏi.

"Chưa xuống."

"Tàu trước mình xong lúc xế."

"Tàu trước có máy kéo mà còn xong lúc xế. Ông kia muốn tàu này xong sớm hơn."

"Ai nói?"

"Ông kia nói." Ông cai hất cằm về phía ông kỹ sư. "Còn mày hỏi thêm một lời thì mày kéo thêm một chuyến."

Cả im. Thầy ký Phụng đứng cạnh, mở sổ, chấm bút lông vào nghiên mực cầm tay, ghi chữ "tàu thứ ba" ở đầu một trang trắng và kẻ hai cột con bên dưới.

Mấy chuyến thân vỏ đi suôn sẻ. Chuyến nồi hơi thì không.

Nồi hơi nằm trên ba toa nối nhau bằng cùm sắt, mỗi toa sáu bánh, và dây kéo của đội một được buộc lên toa đầu bằng một cái móc dày bằng cổ chân. Mười người khoác dây kéo, sáu người đội một và bốn người đội hai kéo hợp lại, vai kề vai, hô thưa, thưa hơn mọi chuyến khác, vì mỗi bước phải chờ cả hàng cùng đặt chân xuống rồi mới nhấc chân lên.

"Cái nồi này nặng hơn cái nồi tàu trước," Út Lì nói.

"Nồi nào cũng nặng," Cả nói.

"Cái này nặng thêm."

"Mày chưa kéo, sao mày biết?"

"Tao nhìn."

"Nhìn mà biết thì ông kỹ sư khỏi cần cân," Tám Oanh nói. "Thôi, im đi, vô dây. Một."

"Hự."

"Hai."

"Hự."

"Ba."

"Hự."

Toa lăn một bước. Hai bước. Nhì cảm thấy dây kéo cắt vào chỗ chai trên vai trái, chỗ da đã dày như da trâu mà vẫn đau, và dưới chân anh nền đất nảy từng nhịp theo bước chân mười người, và anh đếm trong đầu: một trăm bước, hai trăm bước, ba trăm bước. Cổ tay trái anh cọ vào dây kéo mỗi lần anh nhích vai, và cái vòng gõ nhè nhẹ vào xương, lách cách.

Ở quãng giữa đường ray, nơi nền đất lún xuống một đoạn vì mưa đêm trước, bánh toa thứ hai trật khỏi ray.

Nó trật bằng một cái nghiêng chậm, thân toa lệch dần sang trái trong khi cả hàng còn đang hô "hai" mà chưa kịp hô "ba", và cái nồi hơi trên lưng toa nghiêng theo, trượt một gang trên ván, rồi nằm xuống cái gối gỗ chèn bên dưới với một tiếng rền khô.

"Dừng!" ông cai hét.

"Dừng!" Tám Oanh hét.

"Giữ dây!"

Dây kéo căng thẳng trong tay họ, và nếu cả mười người buông ra một giây thì cái nồi hơi sẽ lăn xuống bờ dốc bên trái, kéo theo cả đường ray lẫn cái bánh guồng nằm trên toa cuối.

"Dồn vai!" ông cai gào. "Dồn vai về bên phải! Tất cả bên phải!"

"Tao không dồn được," Út Lì nói.

"Dồn!"

"Tao dồn rồi!"

"Nhì, mày kéo cái đòn!"

Nhì buông dây khỏi vai, chạy ra sau, vớ lấy cái đòn bẩy gỗ dài bằng hai người nằm, tì đầu đòn xuống dưới bánh trật, và cả người anh đổ lên đầu kia. Cả, Út Lì, hai ông kia chạy lại phụ. Năm người đè lên đòn, thân toa nhích lên một nấc, rồi một nấc nữa.

"Đòn bên kia!" ông cai gào.

"Tao đây," Tám Oanh nói.

Nó đang giữ dây ở phía trước, hai tay quấn dây vào khuỷu, và khi toa nhích lên đột ngột thì dây kéo tuột một đoạn khỏi tay nó, rút ngược, quất một cái vào cánh tay trái nó, làn dây thô lướt qua da như lưỡi cưa cùn. Tiếng da rách rất nhỏ, mà Nhì nghe rõ.

Tám Oanh không kêu. Nó cúi mặt xuống, cắn chặt môi, giữ dây bằng tay phải, và máu từ cánh tay trái chảy xuống ngón theo từng giọt đều.

"Bánh vào ray rồi!" Út Lì kêu.

"Chèn! Chèn lại!"

Cả nhét cái chèn gỗ vào, bánh sắt nằm lại lên thanh ray, kêu cái "cạch". Mười người thở ra một hơi cùng lúc, và có người ho.

"Tay mày," Nhì nói.

"Không sao."

"Rách."

"Rách tí."

"Máu."

"Máu thì chảy." Tám Oanh nhổ xuống đất, lấy vạt khố quấn tạm quanh cánh tay trái. "Kéo đi."

"Mày băng đã."

"Kéo đi, Nhì. Ông cai nhìn kìa."

Họ kéo. Nồi hơi nằm yên trên toa, tròn, đen, không có lỗi gì, và đến bến trên khi mặt trời đã xuống sát ngọn cây.

Tối ấy thầy Phụng ngồi dưới đèn dầu ở góc lán, bút lông chạy trên giấy bản, và chưa ngẩng đầu khi Nhì đứng đợi.

"Nhì."

"Dạ, thầy."

"Hôm nay mười một chuyến. Trừ phần giờ toa nằm lệch giữa đường."

"Trừ bao nhiêu, thầy?"

"Trừ nửa chuyến."

"Nửa chuyến?"

"Nửa chuyến. Ông kỹ sư ghi giờ, tao trừ giờ."

"Dạ."

"Mày có lời gì không?"

"Không, thầy."

"Vậy thì xong."

Anh lùi ra. Tám Oanh nằm sấp trên sạp, cánh tay quấn một mảnh vải sạch mà Cả cho, mắt nhắm.

"Đau không?" Nhì hỏi.

"Đau."

"Sao nãy mày nói không?"

"Nói đau thì ông cai trừ nửa chuyến nữa."

"Ông trừ rồi."

"Thì vậy." Tám Oanh mở một mắt. "Mày làm gì với cái đòn lúc nãy?"

"Đè."

"Đè giỏi. Tao thấy bánh nhích."

"Tại năm đứa đè."

"Tại mày đè đầu tiên."

Nhì ngồi xuống bên cạnh, tháo sợi gai, xoay cái vòng trong lòng bàn tay, và lần đầu tiên anh nghĩ: bán nó, trả bớt nợ, bớt một tháng, hai tháng, ba tháng.

Anh nghĩ lâu.

Rồi anh buộc lại sợi gai, quấn hai vòng quanh cổ tay, kéo cho vòng nằm đúng chỗ, và thấy nó nằm trên da anh, thấy cái ánh sáng mờ nó hắt ra dưới ngọn đèn, nhỏ và yên, và anh không bán.