Tối ấy Nhì không ăn cơm với cả lán. Anh bưng bát ra sau, men theo lối mòn xuống cái suối nhỏ chảy ngang sau bãi lán, chỗ đám phu hay ra giặt khố và rửa chân, và ngồi xuống một tảng đá phẳng, đặt bát cơm bên cạnh, rút từ lưng khố cái vật nhỏ nặng mà anh đã giắt ở đó từ lúc trật bánh, từ lúc xế, qua chuyến cuối cùng của ngày, cho đến khi hơi ấm của người anh ngấm đều vào nó và nó không còn lạnh như lúc mới nằm trong bùn.

Tám Oanh đi theo, tay cầm hai cái bát đã ăn hết, vờ ra suối rửa.

"Mày giấu cái gì?"

"Tao có giấu đâu."

"Có. Từ chuyến thứ mười một."

"Tao nói rồi, cái đinh."

"Đinh mà mày chà ba lần?"

Nhì làm thinh. Anh nhúng cái vật vào nước suối, cọ bằng ngón cái cho bùn trôi hết, và dưới ánh chiều đỏ lẫn trong tán cây nó hiện ra từng chút một: một cái vòng, tròn, mỏng, bản hẹp chừng nửa ngón tay, màu xám thâm như lá thiếc cũ, và chỗ nào ngón tay anh vừa chà qua thì sáng lên một vệt trắng, mềm, giống màu bụng con cá trắng vừa lật.

Tám Oanh đặt hai cái bát xuống đá, rồi ngồi chồm hỗm bên cạnh, nhìn lâu.

"Đưa tao."

"Cầm kỹ."

"Tao có làm rơi bao giờ đâu."

Anh đặt vòng vào lòng bàn tay nó. Tám Oanh nâng lên, hạ xuống, nâng lên, rồi đưa lên miệng, cắn vào mép, nhẹ, bằng răng cửa.

"Ê, bể răng mày bây giờ."

"Im." Tám Oanh nhả ra, nhìn vết răng, một vết nhỏ lõm xuống mép, trắng. "Mềm. Bạc."

"Bạc?"

"Bạc thật. Thứ này, tao đi làm phu ở đồn người Tây hồi hai mươi tuổi, thấy ông thầy thuốc người Hoa cắn đồng bạc như vậy."

"Đồng thì cứng hơn."

"Cứng hơn. Cái này mềm." Tám Oanh lại nâng nó lên. "Nặng cỡ một lượng. Hơn một lượng cũng có."

"Một lượng là bao nhiêu?"

"Mày hỏi thầy ký."

"Đáng bao nhiêu?"

"Đáng bao nhiêu thì tao không biết, tao chỉ biết người ta cầm đồng bạc đi mua cả con trâu."

"Cả con trâu?"

"Tao nói cho dễ hiểu thôi."

Hai người im. Con suối chảy qua khe đá, tiếng nước nhỏ và đều, và trên cành cây phía trên có một con chim gì kêu ba tiếng rồi thôi.

"Mày tính xem," Tám Oanh nói. "Mỗi chuyến mày kéo được bao nhiêu công, mười hai chuyến một ngày, cộng ba mươi ngày một tháng, trừ ứng, trừ muối."

"Tao tính rồi."

"Tính ra sao?"

"Ra thua."

"Thì ra thua. Cái này đáng mấy tháng. Hơn mấy tháng."

"Bao nhiêu tháng?"

"Ba. Bốn. Sáu. Tao không biết, nhưng nhiều."

"Mai tao bán."

"Mai mày bán."

"Đeo cho vui, mai bán," Nhì nói, và nói xong anh nghe thấy giọng mình nhỏ hơn giọng anh định nói.

"Đeo cho vui," Tám Oanh nhại lại, và cười một tiếng ngắn qua mũi. "Thằng nào đeo vòng bạc đi kéo toa mà bán cho vui."

"Tao nói mai bán."

"Mày nói vậy."

Nhì giật cái vòng khỏi tay nó, đút vào cổ tay trái. Vòng rộng hơn cổ tay anh một ngón, lủng lẳng, trượt xuống mu bàn tay mỗi lần anh giơ lên, và mép vòng cọ vào xương cổ tay làm da đỏ ửng.

Hai ngày sau, thầy ký Phụng ngồi dưới gốc cây sung trước lán, bày sổ lên một tấm ván gác trên hai cục đá, và gọi từng người lên nghe số.

"Nhì."

"Dạ, thầy."

"Hôm kia mười hai chuyến, hôm qua mười một, hôm nay chín, vì mưa chiều. Ba ngày ba mươi hai chuyến."

"Ba mươi hai."

"Trừ tiền ứng. Trừ muối. Trừ ngày nghỉ của tháng trước." Thầy lật một trang, ngón tay trượt xuống một cột chữ nhỏ. "Còn nợ."

"Còn nợ bao nhiêu?"

"Còn nợ hơn một năm công, tính theo lối này."

"Hơn một năm."

"Hơn một năm. Mày ký giao kèo ba năm, mày đã làm một năm, còn hai. Nếu mày không ốm, không đứt dây, không đứt chuyến, thì còn hai năm mà trừ hết ứng." Thầy Phụng ngẩng lên, đôi mắt nâu đục sau cặp kính gọng đồng. "Mày hỏi làm gì?"

"Tôi hỏi cho biết."

"Biết thì tốt."

Nhì lùi ra, nhường chỗ cho Cả. Trong đầu anh, như đã thành nếp, hiện ra cái chợ ở bên kia sông, nơi có bà bán thuốc lá, ông đánh cá và người buôn muối, nơi người ta có thể đổi một vật nhỏ lấy rất nhiều tiền. Anh đưa tay sờ vòng ở cổ tay, và vòng vẫn ở đó, lạnh. Anh chưa đi. Ngày nghỉ còn năm ngày nữa mới tới.

Tối đó, anh ngồi trên sạp, tước một sợi gai từ đoạn dây kéo cũ treo trên vách, tước bằng móng tay, sợi này tách ra thành những sợi mảnh hơn, vàng như rơm, thô như râu ngô, và anh vặn chúng lại thành một sợi dài hơn gang tay, chắc, mềm. Anh luồn sợi gai qua vòng, quấn hai vòng quanh cổ tay, buộc nút, kéo cho vòng khỏi tuột.

"Mày làm cái gì đó?" Út Lì hỏi, từ sạp bên cạnh.

"Cho nó khỏi tuột."

"Sợi gai?"

"Dây kéo cũ."

"Xấu."

"Xấu thì xấu."

"Chiều mai thầy ký thấy, thầy hỏi."

"Thầy hỏi thì tao nói."

"Nói gì?"

"Đeo cho vui."

Út Lì cười, quay mặt vào vách ngủ. Ai đó thổi tắt ngọn đèn dầu trên cột. Nhì ngồi một mình trong tối, xoay cái vòng trên cổ tay.

Lần đầu, anh sờ kỹ mặt ngoài. Dưới ngón cái có những đường khắc nhỏ, chìm, theo vòng tròn, nằm liền nhau thành ba cụm: một cụm nhiều nét, cong và thẳng lồng nhau, một cụm ít hơn, một cụm gọn, nét mảnh. Ba cụm cách đều. Ngón cái anh lần theo từng cụm, chậm, từ trái sang phải, và đầu ngón tay nhận ra những rãnh nhỏ, nông, giống như ai đó đã dùng mũi kim vẽ rất kỹ rất kỹ.

Ba hình. Anh chưa gọi chúng là chữ.

Sợi gai ở cổ tay đã bắt đầu ngấm mồ hôi, và mặt trong vòng, nơi nó chạm vào da, ấm dần lên, ấm như chính da anh.