Đầu tháng mười, trời bớt mưa, ông Thục tìm đến hàng sách cũ của ông Lý Mộc.

Hàng nằm ở góc ngã tư gần chợ, một gian nhà gỗ hẹp bề ngang nhưng sâu, cửa trước tháo ván ra làm quầy, kệ sách dựng sát hai vách cao tận mái tôn. Sách chữ Hán, sách quốc ngữ, sách Pháp, tạp chí đóng tập, bản nhạc, lịch cũ, tất cả xếp theo một trật tự mà chỉ chủ hàng hiểu. Mùi giấy ẩm, mùi dầu cù là, mùi trà đã hãm lần thứ ba. Một con mèo vàng nằm ngủ trên chồng tạp chí, đuôi rủ xuống như sợi dây.

Ông Lý Mộc ngồi sau quầy, đang cột một chồng sách bằng dây thừng. Ông gần sáu mươi, người nhỏ, da ngăm, mắt một mí, tóc hoa râm vuốt ngược, nói tiếng Việt nặng giọng Quảng pha giọng Nam.

"Ông Thục! Lâu quá."

"Phải, lâu."

"Ông đến mua hay đến bán?"

"Đến hỏi."

"Hỏi giá hay hỏi chuyện?"

"Hỏi chuyện, rồi có thể hỏi giá."

"Vậy ngồi đi." Ông Lý Mộc đẩy cái ghế đẩu ra. "Tôi pha trà mới."

Họ nói chuyện sách trước, như thói quen của những người đã quen nhau hơn mười năm. Ông Lý Mộc than giá giấy in năm nay lên, bộ truyện Tàu bìa đẹp thì có người mua mà bộ tự điển thì ế. Ông kể một ông khách ở Chợ Lớn mới gửi sang một thùng sách Nho cũ, mở ra thì toàn mọt, ba trăm quyển còn đọc được chừng chục quyển. Ông nói những đường mọt đục ngoằn ngoèo trên trang là thứ chữ duy nhất trong thùng ấy còn nguyên. Ông Thục nghe, thỉnh thoảng gật. Mèo vàng ngáp dài.

"Tuần sau tôi qua Chợ Lớn lấy hàng," ông Lý Mộc nói. "Ở lại hai tuần."

"Hai tuần là lâu."

"Hai tuần là ít. Bên đó người ta mặc cả suốt ngày."

"Ông ở nhà ai?"

"Nhà người bà con, ở dãy nhà phía sau chợ. Quen lắm."

Ông Thục bưng chén trà lên, uống một ngụm, đặt xuống. Ông chưa nói. Ông Lý Mộc quan sát, chắc nhận ra ông khách không phải đến vì sách.

"Ông Thục, hồi nãy ông nói có chuyện."

"Tôi có một vật, muốn nhờ người xem giùm."

"Vật gì?"

"Một cái vòng bạc, mòn nhiều. Trên đó có khắc ba hình. Tôi đã rập lại, đã tra suốt năm tuần, không tra ra."

"Ông cho tôi xem."

Ông Thục không lấy ra ngay. Ông nhìn quầy, nhìn con mèo, nhìn hai bàn tay mình. Rồi ông thò tay vào ngực áo, lấy ra cái hộp mực gỗ sơn đen, đặt lên quầy, đẩy nắp trượt ra.

Cái vòng nằm trên lớp nhung sờn. Bên cạnh nó là tờ rập gấp tư và tờ nháp chép nét bằng chì. Ông Lý Mộc nhìn một nhịp, không chạm vào ngay. Rồi ông lau tay vào vạt áo, nhấc cái vòng lên bằng hai ngón, nâng gần mắt, xoay.

"Ồ."

"Ông từng thấy loại này?"

"Chưa. Nhưng tôi biết nó là đồ có tuổi." Ông Lý Mộc nâng vòng gần mắt, hơi nhíu mày. "Bạc ta cũ. Nét khắc không giống bất cứ cái gì tôi bán. Ông Thục, chuyện này ông nên hỏi người khác. Tôi bán sách, không xem đồ."

"Tôi biết. Nhưng ông có đường."

"Đường gì?"

"Ông đi lại Chợ Lớn. Ông quen người."

Ông Lý Mộc đặt vòng xuống, ngả người ra ghế. Ông nhìn lên mái tôn, như đang đếm.

"Ở Chợ Lớn có một vị thầy," ông nói chậm. "Họ Từ. Ông ấy chuyên xem chữ khắc trên đồng, trên chuông, trên bia đá cũ. Thầy giữ một cửa tiệm nhỏ ở dãy phía sau, buôn bán đồ cổ nhưng khách tới chủ yếu để nhờ xem chữ. Tôi quen ông ấy mười lăm năm."

"Ông ấy đọc được chữ lạ?"

"Tôi không biết chữ này lạ cỡ nào. Nhưng nếu ông ấy không đọc được thì cả Chợ Lớn không ai đọc được."

"Ông có thể mang giùm tôi?"

"Mang qua thì được. Tuần sau tôi đi, đem cái vòng cùng tờ rập, đưa thầy xem. Hai tuần sau tôi về, trả ông, kèm lời thầy."

"Hai tuần."

"Hai tuần."

Ông Thục lại im.

Ông nghĩ đến tờ rập, bản duy nhất, ba tờ giấy dó đã hết, không còn để làm lại. Ông nghĩ đến cái vòng, nằm trong hộp mực trên quầy này, khó thay thế hơn mọi vật ông từng giữ. Ông nghĩ đến bốn mươi ngày qua, một trăm sáu mươi mốt bộ thủ đã gạch, và năm mươi ba bộ chưa kịp. Ông nghĩ đến lời ông Ký Lân. Ông nghĩ: nếu mình không thể đọc, mình có thể nhờ người đọc, và nhờ như vậy không phải là bỏ cuộc.

"Ông Lý Mộc."

"Hử?"

"Nếu tôi gửi, ông có thể giữ kỹ?"

"Tôi giữ sách của khách như giữ con. Ông không tin tôi?"

"Tôi tin."

"Vậy thì đừng hỏi."

"Tôi chỉ hỏi để nghe ông nói."

Ông Lý Mộc cười, lộ hàm răng ngả vàng vì thuốc. "Nghe rồi chứ? Giữ kỹ."

Ông Thục nhìn cái hộp thêm lần nữa. Rồi ông gật.

"Ông cầm đi."

"Cả tờ rập?"

"Cả tờ rập, cả tờ nháp, để thầy khỏi hỏi tôi lại."

"Được." Ông Lý Mộc đóng nắp hộp, nhẹ tay, rồi lấy từ dưới quầy một cái túi vải xanh đã bạc, bỏ hộp vào, thắt miệng túi bằng hai nút. Ông đặt túi xuống cạnh chân, chỗ có chồng sách buộc dây. "Chiều thứ năm tuần sau tôi xuống ghe. Hai tuần sau tôi về, ông ghé đây."

"Tôi sẽ ghé."

"Ông về đi. Tôi còn phải gói sách."

Ông Thục đứng lên. Ông cúi chào, ra khỏi quầy, đến ngưỡng cửa thì quay lại. Ông Lý Mộc đã cúi xuống chồng sách, tay kéo dây thừng, mặt không ngẩng. Cái túi vải xanh nằm bên chân ông, xẹp xuống, nhỏ.

Ông đứng đó thêm mấy nhịp thở. Rồi ông xỏ tay vào ngực áo, chạm vào chỗ trống nơi cái hộp từng nằm, và đi về hướng nhà, bước chậm hơn thường lệ. Từ hàng sách về đến cửa nhà ông, ông đếm được hai trăm ba mươi bước. Lần trước chỉ hai trăm mười. Ông đếm lại một lần nữa ở bậc thềm, cho chắc, và vẫn ra hai trăm ba mươi.