Trước khi dạy Lành bắc giá, bà Mỵ kể cho cậu nghe đời mình, như một lời cảnh báo sống, chậm rãi từng câu bên bếp lửa đêm.

"Bà vào nghề năm mười sáu tuổi," bà ngồi bên bếp lửa, giọng đều đều như kể chuyện cổ, ánh lửa hắt lên khuôn mặt nhăn nheo. "Hồi ấy bà đẹp lắm, cháu tin không. Tóc dài chấm gót, da trắng như hoa ban. Bà có căn Chầu Bà Thượng Ngàn, bắc giá đẹp nhất vùng. Người ta từ khắp các bản kéo đến xem bà hầu. Bà tự hào lắm."

Ngoài cửa đền, sương núi bắt đầu giăng xuống, lạnh và đặc, len qua khe cửa gỗ mục. Lành ngồi co ro bên bếp lửa, mắt không rời khuôn mặt già nua của bà Mỵ, cố hình dung ra cô gái mười sáu tuổi tóc dài chấm gót năm nào, và thấy giữa hình ảnh ấy với người đàn bà ngồi trước mặt cậu bây giờ là cả một vực thẳm thời gian mà chỉ nghề giữ đèn mới đào được sâu đến thế.

Bà giơ đôi bàn tay co quắp, run rẩy lên trước ánh lửa, những đốt xương gồ lên dưới lớp da mỏng như giấy. "Rồi đèn các bản tắt dần. Người giữ đèn chết dần. Bà thành người cuối cùng của cả miền ngàn. Một mình bà gánh. Bản nào có vong dữ, bà bắc giá. Đền nào sắp tắt, bà đến cứu. Mỗi giá lấy của bà một chút. Bà cho đi, cho đi mãi. Đổi lấy gì? Cái miền ngàn này yên được thêm sáu mươi năm. Còn bà..." bà cười, một nụ cười móm mém đắng cay, "...bà thành thế này. Bà quên gần hết đời mình rồi, cháu ạ. Bà không nhớ mặt chồng bà, không nhớ tên đứa con đầu của bà chết yểu. Bà chỉ còn nhớ các giá. Trong cái đầu già này, giờ Chầu Bà ở nhiều hơn bà Mỵ."

Lành lặng người, tay siết chặt lấy gấu áo. Đây chính là cái cậu sợ nhất. Không phải chết. Mà là sống mà chẳng còn là mình, một cái vỏ chứa đầy thần thánh, rỗng tuếch phần người, chỉ còn lại cái tên treo hờ trên một thân xác không còn nhớ vì sao mình mang tên ấy.

"Cho nên bà mới dặn cháu," bà Mỵ nắm tay cậu, những ngón tay lạnh và khô. "Cháu là đồng trắng, cháu còn tàn nhanh hơn bà. Bà có căn Chầu, mỗi lần chỉ bắc một vị. Cháu bắc được mọi vị, nghĩa là người ta sẽ bắt cháu bắc tất, và cháu sẽ rỗng nhanh gấp mấy lần bà. Bà nhìn cháu, bà thấy cháu đã lậm sâu lắm rồi. Mắt cháu có lúc trống, đúng không? Cháu đã quên nhiều rồi, đúng không?"

Lành gật, cổ họng nghẹn, không dám nhìn thẳng vào mắt bà. "Cháu có một cuốn sổ. Đào ghi giúp cháu những điều không được quên."

"Tội nghiệp." Bà Mỵ vuốt tay cậu, ánh mắt đục mờ chợt ướt. "Một thằng bé hai mươi tuổi mà đã phải ghi sổ để nhớ mình là ai. Cái lưới này tàn nhẫn quá. Nó ăn thịt chính những đứa con hiền lành nhất của nó." Bà thở dài, hơi thở khò khè trong lồng ngực gầy. "Nhưng bà sẽ cho cháu một thứ. Cái bí mật miền ngàn. Để cháu không phải đi hết con đường của bà. Mai, khi bà dạy cháu giá Chầu, cháu sẽ hiểu."

Bà ngừng lại một lúc, mắt nhìn xa xăm vào bóng tối ngoài cửa đền, như đang thấy lại cả một quãng đời sáu mươi năm lướt qua trong tích tắc. "Có những đêm," bà nói tiếp, giọng chùng hẳn xuống, "bà tỉnh dậy giữa canh khuya, không biết mình đang ở đâu, không nhớ đây là đền nào, năm nào. Rồi bà nhìn thấy ngọn đèn, và bà nhớ ra, à, mình là người giữ đèn. Chỉ có ngọn lửa ấy là thứ duy nhất chưa bao giờ rời khỏi trí nhớ bà."

Lành nghe mà lòng se lại. Cậu thử hình dung cảnh một người tỉnh giấc giữa đêm, không biết mình là ai, không biết mình đang ở đâu, chỉ có một đốm lửa nhỏ làm chiếc neo cuối cùng giữa biển ký ức đã vỡ tan gần hết. Cậu nhìn xuống cuốn sổ trong tay nải mình, chợt hiểu rằng nó cũng chính là một dạng chiếc neo như thế, chỉ khác là của cậu còn được viết bằng tay người khác.

Đêm đó, Lành ngồi rất lâu bên đống lửa tàn, nhìn bà Mỵ ngủ thiếp đi trong góc đền, hơi thở nhẹ và đứt quãng. Cậu nghĩ đến cuốn sổ trong tay nải mình, đến những dòng chữ Đào đã ghi thay cho những mảnh ký ức cậu không còn giữ nổi, và tự hỏi liệu mai này, khi bà Mỵ không còn nữa, ai sẽ là người kể lại đời bà, nếu chính bà cũng đã quên gần hết. Ý nghĩ ấy khiến cậu rùng mình, và cậu càng quyết tâm hơn phải học cho được cái bí mật kia, trước khi quá muộn. Bên ngoài, gió núi vẫn rít qua khe cửa, và ngọn lửa bếp cứ tí tách cháy, như một nhịp đếm thời gian lặng lẽ mà không ai trong đền dám ngủ quên.