Câu hỏi của Lành, "có phải các cụ định bắt cháu làm bấc", bị cụ Thủ Từ gạt đi bằng một câu lạnh lùng: "Chưa đến lúc. Cứ học bắc giá đã." Buổi họp tan trong căng thẳng. Nhưng Lành không chịu ngồi yên chờ người ta định đoạt số phận mình.

Đêm ấy, cậu nhờ ông Khản gác cổng dẫn vào thư khố của Phủ Cả, gian nhà lưu giữ sử sách của dòng giữ đèn. Ông Khản ban đầu ngần ngại, nhưng khi Lành nói cậu chỉ muốn tìm hiểu về quá khứ, về biến cố năm mươi năm trước, ông thở dài rồi gật đầu. "Cậu nên biết. Đáng lẽ Hội Đồng phải kể cho cậu từ đầu."

Thư khố tối tăm, ẩm mốc, chất đầy những chồng sách Nôm và sổ chép tay phủ bụi. Lành và Đào thắp một ngọn nến, lần giở từng tập. Họ tìm phần chép về năm mươi năm trước, và cái tên Vọng hiện ra, lặp đi lặp lại.

"Vọng, đồng trắng," Đào đọc, giọng chùng xuống. "Anh nghe không? Ông Vọng cũng là đồng trắng. Giống anh."

Lành lạnh người. Cậu cúi sát xuống trang sách. Sử chép: Vọng là đồng trắng hiếm có nhất ba đời, được Phủ Cả kỳ vọng làm trụ cột. Ông bắc được mọi giá, vá lưới khắp nước, cứu vô số làng. Người ta tôn ông như một anh hùng. Nhưng cũng chính vì ông giỏi quá, người ta dùng ông nhiều quá. Mỗi trận, mỗi chuyến, đều gọi đến Vọng. Và ông lậm dần, lậm dần, quên dần.

"Đây này," Lành chỉ một đoạn, tay run. "'Năm Vọng bốn mươi tuổi, Hội Đồng quyết định: lưới đã nguy, phải có người làm bấc sống cho ngọn đèn đầu nguồn. Đồng trắng Vọng được chọn, vì căn trắng hợp nhất với việc làm bấc. Nhưng đến ngày hành lễ, Vọng từ chối. Ông nói ông đã hiểu ra sự thật. Ông phản. Ông bỏ Phủ Cả, mang theo những đồng đã lậm khác, lập nên phái Phản Đăng.'"

Đào nín thở. "Vậy là ông Vọng từng bị chọn làm bấc, giống như họ đang định chọn anh. Ông ấy không chịu, nên ông ấy phản."

Lành ngồi lặng, ngọn nến soi lên khuôn mặt cậu một quầng sáng run rẩy. Cậu nhìn thấy chính mình trong những dòng sử ấy. Một đồng trắng. Được tung hô. Bị dùng đến cạn kiệt. Rồi bị chọn để xóa mình làm tim đèn. Ông Vọng năm mươi năm trước, và Lành hôm nay, hai số phận giống nhau như hai giọt nước.

"Ông ấy bảo không có đường thứ ba," Lành nói khẽ. "Vì ông ấy đã đứng đúng chỗ tôi đang đứng. Ông ấy đã phải chọn giữa làm bấc và phản. Ông ấy chọn phản. Còn tôi..."

"Anh sẽ tìm đường thứ ba," Đào cắt lời, nắm chặt tay cậu. "Anh khác ông ấy. Ông ấy chỉ có một mình. Anh có em."

Nhưng đọc tiếp, đến đoạn cuối phần sử năm ấy, cả hai cùng lặng đi. Một dòng nhỏ, viết thêm bên lề bằng nét chữ khác: "Vọng phản, vậy ai làm bấc thay? Người được chọn kế tiếp là nữ đồng Cốt. Nhưng Cốt cũng trốn. Cốt bỏ về quê, mang theo Đèn Cái, ẩn ở một làng chài tên Hạ Vọng, suốt đời không quay lại Phủ Cả."

Bà Cốt. Bà của Lành. Người được chọn làm bấc sau khi Ông Vọng phản. Và bà cũng đã trốn.

Lành ngồi sững, cuốn sổ trong tay run bần bật. Bao nhiêu năm nay, cậu vẫn nghĩ bà mình là một người giữ đèn tận tụy, cả đời cần mẫn không một lời oán thán. Giờ đây, dưới ánh nến trong gian thư khố ẩm mốc này, cậu mới hiểu bà đã mang theo một bí mật nặng nề đến mức nào, giấu kín suốt cả cuộc đời, không một lần hé lộ cho đứa cháu duy nhất của mình.

"Bà không phải kẻ hèn nhát," cậu nói, giọng nghẹn lại, như đang tự thuyết phục chính mình hơn là nói với Đào. "Bà chỉ... không muốn tôi phải sống trong cái bóng của một lời nguyền như thế này. Bà muốn tôi được lớn lên bình thường, dù chỉ là tạm thời."

Đào gật đầu, ngồi sát lại gần cậu hơn. "Nhưng giờ thì anh đã biết rồi. Và Hội Đồng cũng biết anh là đồng trắng. Họ sẽ không để anh yên đâu, giống như họ đã không để ông Vọng, bà Cốt yên."

Lành gấp cuốn sổ cũ lại, đặt nó trở về đúng chỗ trên giá sách, rồi đứng dậy, ánh mắt cương quyết hơn hẳn lúc bước vào thư khố. "Vậy thì tôi phải tìm cho được cái đường thứ ba mà ông Vọng không tìm ra. Trước khi họ kịp ép tôi phải chọn giữa hai con đường mà cả hai đều dẫn đến chỗ mất mát."