Đêm ấy, bà Khoan kể cho Lành và Đào nghe huyền sử đầy đủ về Nỏ Thần, phần mà sử sách thường không chép.

Ngọn đèn dầu trên bàn thờ chỉ đủ soi một quầng sáng nhỏ, đủ để ba gương mặt hiện lên giữa bóng tối căn nhà cổ. Bên ngoài, tiếng côn trùng rả rích không ngớt, thỉnh thoảng lẫn trong đó là tiếng gió lùa qua những gò thành đất, nghe như tiếng thở dài của cả một triều đại đã mất.

Bà Khoan nhắm mắt lại một lúc, như đang lục tìm trong ký ức truyền đời của dòng họ mình, rồi mới mở mắt, giọng chậm rãi mà chắc nịch, từng chữ như đã được mài giũa qua bao thế hệ kể lại.

"Ai cũng biết Rùa Vàng cho An Dương Vương móng làm lẫy nỏ, bắn một phát chết vạn quân," bà bắt đầu. "Nhưng ít ai biết, cái nỏ ấy không chỉ giữ giặc. Nó còn là một chiếc lẫy khóa lưới đèn, mối lưới lớn nhất phương Bắc, giữ một nhánh của con mắt ông trời cũ. An Dương Vương dựng thành Cổ Loa hình ốc xoắn, không phải chỉ để phòng thủ, mà để làm một cái khóa khổng lồ cho lưới. Thành ốc, nỏ thần, móng rùa, tất cả là một bộ ấn."

Bà thở dài. "Rồi Trọng Thủy đến. Hắn lấy Mỵ Châu, không phải vì tình, mà để dò lẫy. Mỵ Châu cả tin, chỉ cho chồng xem nỏ. Trọng Thủy đánh tráo lẫy, tráo cái móng rùa thật bằng một cái giả. Từ đó, nỏ thần mất thiêng, nước mất, mà tệ hơn, cái khóa lưới cũng hỏng. Mối lưới phương Bắc lỏng ra từ đấy."

Đào cúi đầu, ngón tay lơ đãng vuốt ve dây đàn, giọng cô trầm xuống như đang tự trách bản thân đã từng thấy chuyện Mỵ Châu chỉ là một bi kịch tình yêu xa xưa, chưa từng nghĩ nó lại liên quan mật thiết đến những gì cô và Lành đang trải qua.

"Mỵ Châu rải lông ngỗng cho Trọng Thủy theo," Đào tiếp, nhớ chuyện. "Rồi An Dương Vương chém Mỵ Châu, nhảy xuống biển theo Rùa Vàng."

"Phải. Và đây là chỗ sử không chép." Bà Khoan hạ giọng. "Trước khi nhảy xuống biển, An Dương Vương hỏi Rùa Vàng: làm sao khóa lại lưới? Rùa Vàng đáp: 'Lẫy của một thần đã hỏng vì lòng người phản. Muốn khóa lại, đời sau phải đúc lẫy mới, không phải từ móng một thần, mà từ lòng của muôn người. Khi nào có một người giữ đèn biết chia lửa cho cả thiên hạ, khiến muôn người cùng giữ lưới, thì lúc ấy ta sẽ đúc cho họ một chiếc lẫy mới, lẫy của muôn dân, không kẻ phản nào tráo được.'"

Căn nhà nhỏ chìm trong im lặng một thoáng, chỉ còn tiếng ngọn đèn dầu lép bép cháy, như cả không gian cũng đang chờ Lành thấm hết ý nghĩa của lời tiên tri vừa được hé lộ.

Lành sững người. Đường thứ ba của cậu, chia lửa cho muôn dân, không phải cậu mới nghĩ ra. Nó là lời tiên tri của Rùa Vàng từ hai nghìn năm trước. Chiếc lẫy mới chỉ đúc được khi có người làm đúng điều cậu đang làm.

Trong khoảnh khắc ấy, cậu bỗng thấy cả hành trình dài của mình, từ ngày đầu chèo đò đưa vong ở Hạ Vọng, đến khi học chia chiếu, mở đường thứ ba, không còn là chuyện tình cờ hay tự cậu nghĩ ra nữa. Nó như một sợi chỉ đỏ đã được giăng sẵn từ hai nghìn năm trước, chỉ chờ đúng người bước vào mà nối lại. Cảm giác ấy vừa khiến cậu rợn người, vừa khiến cậu thấy nhẹ lòng, như thể mọi mất mát trên đường đi không hề vô nghĩa.

"Vậy là..." cậu thì thào, "...lẫy mới đúc từ lòng muôn người. Từ mạng lưới lửa của dân. Đó là điều kiện của Rùa Vàng."

Bà Khoan gật, đôi mắt lòa ánh lên. "Cháu hiểu rồi. Giờ thì gọi Rùa Vàng được rồi. Nhưng cháu phải chứng minh cho ngài thấy: cháu đã chia lửa cho muôn dân thật. Bằng không, ngài sẽ coi cháu như An Dương Vương, kẻ giữ lẫy một mình, rồi để mất."

Đào ngồi lặng nghe, tay siết chặt cây đàn, cảm giác như cả câu chuyện lịch sử ngàn năm vừa được đặt lên vai người mình thương một lần nữa. "Vậy là suốt hai nghìn năm," cô khẽ nói, "Rùa Vàng đã chờ đúng một người như anh xuất hiện. Không phải ngẫu nhiên anh đi đến đây, đúng không bà?" Bà Khoan chỉ mỉm cười, không đáp, nhưng ánh mắt lòa của bà dường như đã nói lên tất cả.