Bà cụ giữ sử Kim Quy tên Khoan, sống trong một ngôi nhà nhỏ sau đền Thượng, giữa những chồng sách cổ và đồ thờ.

Căn nhà thấp, mái ngói cũ đã ngả màu rêu xám, bên trong thoang thoảng mùi giấy mục và trầm hương. Ánh đèn dầu leo lét trên bàn thờ hắt bóng những chồng sách cổ cao ngang đầu người lên vách, tạo thành những hình thù chập chờn như bóng người xưa còn vương vấn chưa chịu rời đi.

Bà đã ngoài tám mươi, mắt lòa, nhưng trí nhớ minh mẫn lạ thường. Khi Lành nhắc tên bà Sâm và đưa ngọn Đèn Cái cho bà sờ, bà Khoan run run, rồi mừng rỡ. "Đèn gốc... cuối cùng cũng có người mang Đèn Cái về Cổ Loa. Ta chờ ngày này từ khi còn trẻ. Vào đi, các cháu. Ta kể cho mà nghe."

Bà Khoan kể: dòng họ bà giữ sử Kim Quy từ thời An Dương Vương. Không giữ đèn, mà giữ ký ức, ký ức về chiếc lẫy thần, về Rùa Vàng, về cách gọi ngài. "Người giữ đèn giữ lửa," bà nói. "Còn dòng ta giữ chuyện. Vì có những thứ, mất lửa thì thắp lại được, mà mất chuyện thì mất luôn. Hai nghìn năm nay, dòng ta truyền nhau một việc: chờ ngày có người xứng đáng đến tìm lẫy, thì chỉ cho họ cách gọi Rùa Vàng."

Bàn tay gầy guộc của bà Khoan lần theo gáy một cuốn sổ cũ kỹ đặt trên đầu gối, những trang giấy đã ngả vàng, mực đã phai gần hết, nhưng bà vẫn thuộc lòng từng chữ như thể chính mình đã viết nên chúng. Đào nhìn bà, chợt nghĩ đến chính mình, một người-giữ-tâm cũng đang gánh trên vai trách nhiệm giữ lại những gì không được phép quên.

Lành ngồi khoanh chân trên chiếc chiếu cói cũ trải giữa nhà, lắng nghe từng lời bà kể mà lòng dâng lên một sự kính trọng khó tả với người phụ nữ nhỏ bé này, người đã dành cả đời canh giữ một câu chuyện, chỉ vì tin rằng một ngày nào đó câu chuyện ấy sẽ cứu được cả một mối lưới.

"Cháu cần chiếc lẫy ấy," Lành nói. "Để khóa lại mối lưới phương Bắc. Nếu không, con mắt ông trời cũ sẽ mở hẳn ở cửa sông."

Ngoài trời, gió đêm lùa qua khe cửa gỗ mục, làm ngọn đèn dầu trên bàn thờ chao đảo, hắt bóng bà Khoan run rẩy lên vách tường loang lổ vết ẩm mốc của thời gian.

Bà Khoan gật đầu chậm rãi. "Ta biết. Ta cảm được con mắt đang mở, dù ta ở xa. Nhưng cháu ơi, gọi Rùa Vàng không dễ. Và Rùa Vàng không cho lẫy dễ dàng đâu. Ngài là bậc thợ cả của trời đất, ngài chỉ trao lẫy cho người ngài thấy xứng. Mỵ Châu xưa làm mất lẫy vì cả tin. An Dương Vương mất nước vì không giữ được lòng người. Rùa Vàng sẽ thử cháu, thử xem cháu có khác họ không."

Đào ngồi im, hai tay đặt lên đầu gối, ánh mắt không rời khỏi bà cụ, lòng vừa tò mò vừa lo lắng trước những gì sắp được hé lộ về thử thách mà Lành sẽ phải đối mặt.

"Thử thế nào ạ?" Đào hỏi.

"Ta không biết. Mỗi đời Rùa Vàng thử một khác." Bà Khoan lắc đầu. "Nhưng ta dặn cháu điều này: lẫy cũ, lẫy Nỏ Thần, là móng của một mình Rùa Vàng, sức mạnh của một thần. Hai nghìn năm trước nó đủ. Nhưng giờ lưới rách quá rộng, một chiếc lẫy của một thần e không đủ nữa. Rùa Vàng sẽ hỏi cháu: lấy gì đúc lẫy mới? Cháu phải có câu trả lời."

Lành trầm ngâm. Lấy gì đúc lẫy mới, khi sức một thần không đủ? Cậu nghĩ đến mạng lưới lửa của dân, đến đường thứ ba, và một ý nghĩ lóe lên.

Bà Khoan quan sát gương mặt đang suy nghĩ lung của Lành, khẽ mỉm cười, đôi mắt lòa như vẫn nhìn thấu được điều gì đó trong lòng cậu. "Ta thấy trong mắt cháu có một câu trả lời rồi đấy," bà nói, giọng đầy hy vọng. "Cứ giữ lấy nó cho chắc, đến khi gặp Rùa Vàng thì nói ra. Ta tin cháu sẽ làm được điều mà bao đời người giữ sử nhà ta chỉ dám mơ tới."

Ngoài hiên, gió đêm bắt đầu nổi lên xào xạc qua khóm chuối sau nhà, và ngọn đèn dầu trên bàn thờ khẽ lay động, như thể chính linh hồn hai nghìn năm của tòa thành cổ cũng đang nín thở chờ câu trả lời từ người giữ đèn trẻ tuổi.