Đèn dầu trong gian giữa cháy hơi tù vì bấc đã cũ, ánh sáng vàng đục hắt lên bức vách đất một quầng tròn lay động theo hơi gió lùa qua khe cửa. Cha Đôn ngồi bên án thư, một tay giữ trang sách, tay kia vừa lấy từ trong hộp gỗ nhỏ ra một vật hai vòng tròn nối bằng cái khung mảnh, đưa lên gá vào sống mũi.

Đôn đang ngồi xếp bằng dưới đất mài mực cho cha, ngẩng lên nhìn, quên cả cái nghiên đang cầm nghiêng khiến vài giọt mực sánh ra ngoài mép.

"Cha đeo cái gì thế ạ?"

"Kính." Cha đáp, không rời mắt khỏi trang sách, giọng đều đều như đang đọc luôn cả câu trả lời từ trong chữ. "Của một người bạn đi sứ mang về biếu, làm bằng thủy tinh mài, đắt hơn cả một con trâu."

Ngoài cửa sổ, tiếng ễnh ương từ ruộng vọng vào đều đặn, xen lẫn tiếng Tuất khua gáo múc nước dưới bể, chuẩn bị chậu cho sáng mai. Nó nghe tiếng cười lạ trong nhà, ngừng tay một chốc, nhưng lại thôi, biết giờ này là giờ của cha con nhà chủ, không phải giờ nó được vào hỏi han.

"Sao cha phải đeo ạ? Mắt cha đau à?"

"Không đau. Chỉ là chữ nhỏ, đèn tù, mắt cha giờ nhìn không còn tinh như hồi trẻ nữa." Cha lật một trang khác, ngón tay dừng lại dưới một dòng chữ. "Con lớn rồi con sẽ hiểu, có những thứ mắt mình từng nhìn rõ mồn một, rồi một ngày cứ mờ dần đi lúc nào không hay, tới lúc nhận ra thì đã cần một vật gì đó đỡ hộ."

Đôn đặt nghiên mực xuống, bò lại gần hơn, chống cằm lên mép án thư nhìn cha qua đôi kính. Hai vòng tròn thủy tinh làm mắt cha trông to hơn thường, và ánh đèn phản chiếu trên mặt kính tạo thành hai đốm sáng nhỏ, khiến Đôn có cảm giác cha đang mang thêm một cặp mắt nữa, xếp chồng lên cặp mắt thật.

"Cha cho con đeo thử được không ạ?"

Cha ngẫm một lúc, rồi tháo kính ra, lau nhẹ bằng vạt áo, đưa cho con. Đôn đón lấy, gá lên sống mũi mình theo đúng cách cha vừa làm, nhưng vòng kính quá to so với khuôn mặt bảy tuổi, cứ trễ xuống, cậu phải ngửa cổ ra sau mới giữ được.

Mọi thứ qua kính hóa mờ nhòe, ánh đèn dầu xòe ra thành một quầng lớn hơn nhiều so với lúc nhìn bằng mắt thường. Đôn giật mình, tháo kính ra ngay, dụi mắt mấy cái.

"Xấu quá cha ơi, con nhìn cái gì cũng thành hai cái bóng chồng lên nhau."

Cha bật cười, tiếng cười hiếm khi vang trong nhà vào giờ này, đủ để mẹ từ gian bếp ngó sang xem có chuyện gì. Ông đón lại kính, đeo vào, và lần này ông nhìn con qua đôi mắt kính ấy hồi lâu, cái nhìn có phần khác mọi bận, như đang cân nhắc điều gì đó chưa nói ra.

"Kính này không phải để nhìn xa hơn con ạ. Nó chỉ giúp người đã nhìn quen một khoảng cách, giờ nhìn khoảng cách ấy cho rõ lại thôi. Mỗi người có một tầm mắt của riêng mình, ép mắt người khác vào tầm mắt mình là hỏng cả hai."

Đôn không hiểu hết câu ấy, nhưng cậu nhớ nó, giống hệt như cậu đã nhớ nguyên câu "tiếng đồn nó đi nhanh hơn người" nghe lỏm được mấy hôm trước. Có những câu cha nói mà cậu chưa cần hiểu ngay, chỉ cần giữ lại, như giữ một hạt thóc giống chưa tới mùa gieo.

"Người bạn cha, ông ấy đi sứ những đâu ạ?" Đôn hỏi tiếp, giọng đã tỉnh hẳn dù trời khuya, mắt vẫn không rời đôi kính.

"Xa lắm, tận phương Bắc." Cha gấp trang sách lại một nửa, để dành chỗ đọc dở. "Đi cả năm trời mới về tới nhà, mang theo bao nhiêu thứ lạ, trong đó có cái kính này. Ông ấy bảo cha, bên đó người ta còn có thứ kính nhìn được cả những ngôi sao nhỏ xíu trên trời, phóng to ra như cái mâm."

"Thật ạ?" Mắt Đôn sáng lên, cái buồn ngủ thoáng chốc bay đâu mất. "Con muốn nhìn sao qua cái đó quá."

"Có ngày con sẽ được đi xa như thế, tự mắt con nhìn lấy." Cha xoa đầu con, giọng nhẹ hẳn đi. "Nhưng cái đó còn lâu, giờ con lo học chữ trước đã."

Mẹ bưng ra một đĩa chè đậu xanh còn bốc hơi, đặt xuống án thư, liếc qua đôi kính trên mặt chồng rồi mỉm cười không nói gì, quay lại bếp. Đôn nhìn cha múc một thìa chè, đôi kính vẫn còn trên mặt, ánh đèn dầu vẫn nhảy nhót trên hai mặt thủy tinh tròn, và cậu bỗng thấy tò mò một điều khác hẳn chuyện mắt mờ hay mắt tinh.

"Cha ơi, người đeo kính thì gọi là gì ạ? Có tên riêng không?"

Cha dừng thìa chè giữa chừng, nhìn con một cái, khóe miệng nhếch lên như vừa nghĩ ra trò gì thú vị nhưng chưa muốn nói ngay.

"Có đấy. Nhưng để mai cha đố con, giờ khuya rồi, ăn chè xong đi ngủ."