Cái ao ở rìa làng chẳng ai buồn đặt tên riêng, chỉ gọi là "ao trước gò", vì nó nằm ngay dưới chân một gò đất nổi lên giữa cánh đồng, tương truyền ngày xưa là nền một ngôi miếu cũ đã sập từ đời nào không ai nhớ nổi. Nước ao quanh năm xanh rêu, bờ phía đông có hàng tre rủ bóng xuống mặt nước, còn bờ phía tây thoai thoải cát pha, chỗ trẻ con trong xóm hay ra ngồi hóng gió chiều.

Đôn và Tuất ngồi đó, chân thõng xuống mép nước, chưa ai nói câu nào từ lúc ra tới. Mấy hôm nay Đôn vẫn còn nghĩ về chuyện ở sân đình, về câu hỏi mẹ chưa trả lời hẳn, nhưng buổi chiều này yên quá, gió mát quá, khiến những thứ ấy lùi lại phía sau đầu, không còn thúc bách như trước.

Các cụ trong làng vẫn dặn trẻ con không được bén mảng ra giữa ao lúc chập tối, bảo nền miếu cũ dưới gò còn thiêng, ai phạm thượng có khi bị "ngài" bắt lạnh chân không đi nổi.

"Cha ơi, miếu dưới gò có thiêng thật không ạ?" Đôn từng hỏi, một tối nào đó đã lâu.

"Miếu sập vì mối mọt, chẳng vì ai phạm gì cả." Cha đáp, giọng thản nhiên. "Nhưng con biết thế thì để bụng thôi, đừng nói to trước mặt các cụ. Người già cần một chỗ để sợ, mất chỗ sợ rồi họ buồn."

Một con chuồn chuồn ớt đậu xuống đầu cần câu bỏ quên của ai đó cắm bên bờ, cánh mỏng rung rung dưới nắng xế. Tuất búng một hòn đất nhỏ ra giữa ao, vòng sóng lan ra chậm rãi, chạm phải đám bèo rồi tan.

"Mày lớn lên mày làm gì?" Tuất hỏi, không quay đầu lại, mắt vẫn dõi theo vòng sóng cuối cùng.

Đôn ngẫm nghĩ. Đây không phải lần đầu có người hỏi câu này, người lớn vẫn hay hỏi, nhưng họ hỏi kiểu đã biết trước câu trả lời, chỉ chờ cậu nói ra để gật đầu khen. Tuất hỏi khác, hỏi như thật sự không biết, và điều đó khiến Đôn cũng phải nghĩ thật.

"Tao không biết." Cậu cuối cùng nói thật. "Người lớn cứ bảo tao sau này làm quan to. Nhưng tao thấy làm quan phải đi xa nhà, phải lo đủ thứ việc không phải của mình. Tao chỉ thích..."

Cậu ngừng lại, tìm chữ cho đúng.

"Tao chỉ thích lúc đọc được một cuốn sách mới, mà trong đó có cái gì mình chưa biết. Cái cảm giác đó thích hơn lúc người ta khen tao nhiều."

"Khen thì ai chả thích." Tuất nhặt viên đất khác, cân trong tay.

"Ừ thì thích lúc đầu." Đôn gãi gãi cổ chân, nơi vừa bị một con muỗi đốt. "Nhưng khen xong rồi họ đi, còn sách thì vẫn ở đó, hôm sau đọc lại vẫn thấy hay như hôm trước. Tao thích cái gì ở lại hơn cái gì đi mất."

Tuất không đáp ngay. Nó ném viên đất, lần này mạnh hơn, sóng lan xa hơn, đụng cả vào đám lá sen non mọc lún phún gần bờ bên kia. Rồi nó nhai một cọng cỏ gà mới bứt, im lặng một lúc lâu tới mức Đôn tưởng nó đã quên câu chuyện.

"Tao thì khác." Cuối cùng nó nói, giọng có phần chậm hơn thường ngày. "Tao chả có sách mà đọc. Tao chỉ có cái gì tao làm được bằng tay, hoặc cái gì tao để ý được mà người khác không để ý. Như hòn sỏi hôm nọ."

"Cái đó cũng giống tao mà." Đôn quay sang nhìn bạn. "Mày để ý cái sân mỗi sáng, tao để ý con kiến với chữ trong sách. Có khác gì đâu."

"Khác chứ." Tuất bật cười, nhưng không phải cười vui hẳn. "Mày để ý xong thì có người tới nhà hỏi cha mày, có người khen cả họ nhà mày. Tao để ý xong thì được năm đồng xu của thằng Nhiêu, thế thôi."

Đôn im lặng, không cãi được, vì đúng là như vậy thật. Cậu nhìn xuống mặt nước, thấy bóng mình với bóng Tuất in trên đó, hai cái bóng ngồi cạnh nhau, không phân biệt được đứa nào lớn hơn đứa nào, chỉ có gợn sóng nhỏ làm chúng nhòe đi thỉnh thoảng.

Mặt trời đã ngả hẳn về phía gò, hắt một vệt sáng cam trải dài trên mặt ao. Không khí oi dần lên dù đã cuối chiều, thứ oi báo hiệu vài hôm nữa sẽ có một đợt nắng gắt, kiểu nắng khiến người lớn phải quấn khăn kín đầu mỗi khi ra đồng.

"Trời sắp nóng lắm đây." Tuất ngửa mặt lên, hít một hơi dài. Rồi nó cười, nụ cười lộ cái răng sún, quay sang Đôn với ánh mắt như vừa nghĩ ra trò gì. "Mai nóng thế này, hay là..."

Nó bỏ lửng câu, không nói tiếp, chỉ hất cằm về phía mặt ao xanh rêu trước mặt, chỗ nước sâu nhất, nơi lũ trẻ trong xóm vẫn đồn có một con rắn nước to bằng cổ tay sống dưới đám bèo.

Đôn nhìn theo hướng ấy, rồi nhìn lại Tuất, chưa hiểu hết ý bạn nhưng đã thấy trong bụng nhoi nhói một cảm giác vừa hào hứng vừa hơi rờn rợn, thứ cảm giác của một đứa trẻ bảy tuổi sắp bị rủ rê làm một việc mà nó biết chắc mẹ sẽ không cho phép.