Mẹ Đôn nghe hết câu chuyện, không ngắt lời lấy một lần. Bà chỉ đưa kim chậm hơn, rồi dừng hẳn, đặt miếng áo đang vá xuống lòng, nhìn ra khoảng sân đã sẫm màu vì bóng chiều đổ dài từ hàng cau.

"Con giận thằng Nhiêu à?"

"Con không giận." Đôn nói, rồi tự thấy câu ấy không thật, sửa lại. "Con... không biết nói sao cho đúng. Nó bảo con là con quan mới dám thế, nghe như con chẳng có công gì trong chuyện đó cả."

"Ừ." Mẹ gật nhẹ, không vội bênh con cũng không vội trách người ta. "Nó nói câu ấy vì nó ghen, mà ghen thì người ta hay chọn cái gì dễ nói nhất để mà chê, không cần đúng. Cha con làm quan là thật, cái đó ai cãi được. Nhưng lúc con đứng giữa sân nhà đố chữ, cha con có đứng đấy đâu."

Đôn ngẫm câu ấy một lúc, thấy có lý nhưng vẫn chưa hết ấm ức hẳn. Mẹ đứng dậy, đi vào buồng trong lấy ra một tấm khăn vuông cũ, chỉ thêu ở góc đã bạc màu qua bao lần giặt, hình một cành mai nở năm cánh, đường chỉ đều tăm tắp dù đã sờn.

"Cái này mẹ thêu năm mười lăm tuổi, hồi còn ở nhà ông ngoại." Bà xoè tấm khăn ra trước mặt Đôn, ánh chiều rọi lên những mũi chỉ đã ngả màu. "Hồi ấy trong làng có hội thi tay nghề con gái, ai thêu đẹp nhất được làng khen, được các bà mối để ý. Mẹ thêu cành mai này mất nửa tháng, thức khuya hơn cả con bây giờ thức học."

"Rồi mẹ có được khen không ạ?"

"Được." Mẹ cười, nhưng là cái cười có phần chua. "Được khen nhất làng năm đó. Và cũng từ năm đó, có ba cô cùng tuổi mẹ không thèm ngồi cùng chiếu lúc tập thêu nữa, bảo mẹ giấu nghề, học lỏm của bà ngoại con mới thêu nhanh thế. Mẹ có giấu gì đâu, chỉ là mẹ ngồi thêu nhiều hơn họ mỗi tối, tay mẹ chai hết cả đầu ngón."

Đôn cầm lấy góc khăn, sờ những mũi chỉ nhỏ li ti, cố hình dung mẹ mình hồi mười lăm tuổi, ngồi bên ngọn đèn dầu khâu từng đường kim trong lúc bạn bè đã ngủ. Cậu chưa từng nghĩ mẹ cũng từng bị người ta nhìn với con mắt như thằng Nhiêu vừa nhìn cậu.

"Ba cô ấy sau này thế nào ạ?"

"Một cô lấy chồng thợ mộc trên phủ, một cô ở vậy chăm cha mẹ già, còn một cô..." Mẹ ngừng lại, ngón tay miết nhẹ lên cành mai thêu như đang nhớ lại thứ gì xa lắm. "Cô ấy sau cũng thêu giỏi hẳn lên, giỏi hơn cả mẹ. Có lẽ vì tức mà cố, cũng có lẽ vì thật lòng thích nghề. Mẹ với cô ấy sau này lại thân, mỗi lần gặp chợ phiên vẫn ngồi lại hỏi chuyện con cái, chẳng còn nhắc gì chuyện ngày xưa nữa."

Bà cầm tay Đôn, lật ngửa lòng bàn tay con ra, đặt hai ngón tay mình lên đó, vạch một đường tưởng tượng từ cổ tay tới đầu ngón giữa, chậm rãi như đang dạy một mũi kim.

"Ghét nhau lúc đầu không có nghĩa ghét nhau mãi con ạ. Có khi người ghen với con nhất, sau lại là người hiểu con nhất, vì họ để ý con kỹ hơn ai hết mới ghen được. Con đừng vội xếp thằng Nhiêu vào một chỗ rồi thôi."

"Vậy mẹ có buồn không ạ?"

"Buồn chứ. Buồn lâu là đằng khác." Mẹ gấp lại tấm khăn, cẩn thận theo đúng nếp cũ, cất vào ngực áo. "Nhưng mẹ nghĩ ra một điều, con nhớ lấy: người ta chê con giỏi vì có người giúp, thì chỉ có một cách cãi lại, là cứ giỏi thêm nữa, giỏi tới mức không ai giúp nổi cho bằng. Chứ cãi bằng mồm thì cãi mười năm cũng không xong."

Ngoài sân, tiếng gà mẹ tục tục gọi con về chuồng. Đôn ngồi im, hai tay vẫn ôm gối, nghĩ về điều mẹ vừa nói, thấy nó vừa đúng vừa nặng, như một thứ áo mặc vào thì ấm nhưng đi lâu sẽ mỏi vai. Cậu nhớ tới cái nheo mắt của cha hôm trước, tới câu "tiếng đồn nó đi nhanh hơn người" nghe lỏm được trong đêm, và cả hai chuyện bỗng nối lại với nhau thành một thứ gì đó lớn hơn cậu tưởng.

"Mẹ ơi." Cậu ngẩng lên, giọng nhỏ hẳn. "Vậy có nên đừng giỏi nữa không ạ? Để không ai ghét con."

Mẹ nhìn con một lúc lâu, lâu tới mức Đôn tưởng bà sẽ không trả lời. Ánh chiều đã tắt hẳn ngoài sân, chỉ còn váng sáng mờ trên nóc bếp nơi Tuất đang nhóm lửa, khói bay là là không lên cao được vì trời sắp mưa.

"Mẹ không biết." Bà nói thật, không giả vờ có câu trả lời sẵn như người lớn hay làm với trẻ con. "Mẹ chỉ biết là mẹ chưa từng hối vì đã thêu cành mai đó, dù sau này có bị ghét thật. Còn con giỏi hay không giỏi, cái đó không phải chuyện con chọn để vừa lòng ai được đâu."

Bà đứng dậy, xoa đầu con một cái, rồi quay vào bếp giục cơm. Đôn ngồi lại một mình trên bậc thềm, nhìn ánh lửa bập bùng hắt qua khung cửa bếp, cố tự trả lời câu hỏi của chính mình mà nghĩ mãi vẫn ra một chữ: không biết.