Vũ Khâm Lân xoa tay, ánh mắt sáng lên kiểu người vừa tìm được một món đồ quý hiếm giữa chợ, quay sang Đôn với vẻ không muốn dừng lại ở một câu hỏi.

"Được, để ta hỏi thêm. Lần này ta hỏi liền ba câu, không cho con nghỉ giữa chừng, xem con có núng không."

Cha khẽ nhíu mày, định lên tiếng can vì sợ làm khó con trước mặt khách, nhưng Đôn đã đặt bát xuống, ngồi thẳng lưng, ánh mắt không hề tỏ ra e ngại.

"Thưa bác, bác cứ hỏi ạ."

"Được lắm." Vũ Khâm Lân gật gù, đưa tay lên đếm từng câu. "Câu một, sông Nhị Hà còn gọi là sông gì nữa, chảy qua những trấn nào trước khi ra biển?"

Đôn đáp gần như ngay lập tức, kể tên dòng sông và những vùng đất nó chảy qua, giọng không chút vấp váp, như đang lần theo một tấm bản đồ vẽ sẵn trong đầu.

"Câu hai," Vũ Khâm Lân tiếp luôn, không cho thời gian nghỉ, "sách Tứ thư gồm những quyển nào, ai là người biên soạn hoặc chú giải chính?"

Câu này khó hơn hẳn, đòi hỏi phải thuộc lòng cả một hệ thống kinh điển Nho gia phức tạp. Đôn hơi chậm lại một nhịp, đôi mắt liếc nhanh lên trần nhà như đang lục lại trong trí nhớ, rồi trả lời đầy đủ từng quyển một, không sót tên nào, chỉ hơi ngập ngừng ở phần một vị chú giải mà cậu chưa hoàn toàn chắc chắn.

"Thưa bác, phần chú giải này con chỉ nhớ mang máng, không dám chắc con nhớ đúng hết, mong bác chỉ giáo thêm nếu con sai."

Câu trả lời ấy khiến Vũ Khâm Lân sững lại một thoáng, không phải vì Đôn sai, mà vì cách cậu bé thừa nhận chỗ mình không chắc chắn, thay vì cố nói liều cho trọn vẹn. Với một đứa trẻ đang được cả vùng tung hô là thần đồng, đó là một điều hiếm thấy hơn cả việc trả lời đúng.

"Con nhớ đúng cả đấy, không cần lo." Ông gật đầu, giọng đã bớt hẳn vẻ thử thách, chuyển sang một sự tôn trọng thật sự. "Câu ba, câu này khó hơn cả hai câu trước, ta hỏi thử thôi, con không trả lời được cũng chẳng sao."

Cha Đôn khẽ đưa mắt sang bạn, ý muốn nhắc đừng làm khó con quá, nhưng Vũ Khâm Lân đã kịp hỏi.

"Nếu một vị quan chấm thi phát hiện ra bài văn hay nhất trong đợt lại là của một thí sinh mà ông ta ngờ có gian lận, dù chưa có bằng chứng rõ ràng, con nghĩ ông ta nên làm gì?"

Câu hỏi này khác hẳn hai câu trước, không còn là chuyện thuộc lòng địa lý hay kinh sách, mà là một tình huống giả định đòi hỏi suy xét. Cả mâm cơm im lặng, ngay cả cha cũng tò mò muốn nghe con trả lời ra sao trước một câu hỏi vượt xa tuổi mười hai.

Đôn suy nghĩ lâu hơn hẳn hai câu trước, ngón tay vô thức gõ nhẹ lên mép mâm, thói quen cậu vẫn giữ từ nhỏ mỗi lần cần cân nhắc kỹ.

"Thưa bác, con nghĩ ông ấy không nên chấm đỗ ngay chỉ vì bài hay, cũng không nên đánh trượt ngay chỉ vì ngờ vực." Cậu chọn từng chữ cẩn thận. "Ông ấy nên tìm cách xác minh trước, hỏi lại chính người chấm cùng, đối chiếu nét chữ với bài cũ nếu có, rồi mới quyết. Nếu cứ để ngờ vực một mình quyết định, oan cho người giỏi thật cũng dễ như bỏ lọt kẻ gian."

Vũ Khâm Lân im lặng một lúc lâu, không còn vẻ đùa vui như hai câu trước, ánh mắt nhìn Đôn có gì đó vừa ngạc nhiên vừa như đang cân nhắc lại điều gì trong đầu.

"Câu trả lời ấy," ông nói chậm rãi, "già dặn hơn nhiều so với tuổi mười hai của con."

Cha Đôn không nói gì, nhưng bàn tay ông đặt trên đùi khẽ siết lại, và Đôn liếc thấy điều đó, hiểu ngay đây không phải cái siết tay vì lo lắng như những lần trước, mà vì một cảm xúc khác, thứ cảm xúc cha vẫn giấu kỹ, chỉ để lộ ra qua những cử chỉ nhỏ nhặt nhất.

Bữa cơm kết thúc muộn hơn thường lệ, vì Vũ Khâm Lân còn nán lại hỏi thêm dăm ba câu vặt, không còn mang tính thử thách nữa mà chỉ đơn thuần là trò chuyện, hỏi Đôn thích đọc sách gì nhất, mơ ước lớn lên làm gì. Trước khi cáo từ, ông quay sang cha Đôn, giọng đầy nghiêm túc.

"Anh Thứ, tôi định bụng khi về huyện sẽ nhắc tới thằng bé này với vài vị quan bạn tôi, những người thật sự có tiếng nói trong việc bồi dưỡng nhân tài. Anh có ngại không?"

Cha Đôn ngần ngừ một thoáng, ánh mắt lướt qua Đôn đang ngồi im nghe, rồi mới đáp, giọng cân nhắc từng chữ.

"Tôi không ngại tài của con tôi được người khác biết tới. Tôi chỉ mong người biết tới nó vì đúng những gì nó thật sự có, không thêm bớt gì cả."

Vũ Khâm Lân gật đầu, có vẻ hiểu ý bạn, hứa sẽ giữ đúng như vậy rồi lên đường về huyện ngay trong đêm, tiếng vó ngựa xa dần trong bóng tối, để lại sau lưng một căn nhà vẫn còn chưa hết dư âm của buổi tối vừa qua.