Sân nhà im phăng phắc, chỉ còn tiếng gà cục tác đâu đó xa xa và tiếng lá cau khẽ va vào nhau trên đầu. Cha đứng đó, roi mây vẫn cầm trong tay nhưng đã hạ xuống ngang hông, không còn giơ lên đe dọa. Ông khách khoanh tay, đứng lùi lại một bước, ra dáng người sắp chấm một bài văn quan trọng.

"Rắn đầu biếng học." Ông nhắc lại đề, chậm rãi từng chữ. "Thất ngôn bát cú, tám câu, mỗi câu bảy chữ, có niêm có luật, gieo vần cho chỉnh. Cháu cứ nghĩ rồi đọc, ta không giục."

Đôn đứng giữa sân, đúng chỗ năm nào cậu từng đứng dạng tay chân đố chữ Đại Thái, cảm giác dưới chân mình là nền đất quen thuộc nhưng lần này không có chỗ cho một trò chơi nhẹ nhàng.

"Cháu nghĩ xong chưa?" Ông khách hỏi, sau một lúc thấy cậu vẫn đứng im nhắm mắt.

"Cháu đang nghĩ đề tài ạ." Đôn đáp, mắt vẫn nhắm. "Bác cho cháu tả con rắn thật ngoài đồng, hay tả rắn theo ý cháu cũng được ạ?"

"Tùy cháu, miễn đúng niêm luật là được." Ông khách gật, có phần ngạc nhiên trước câu hỏi.

Đôn mở mắt. Cậu chợt nhớ tới một điều: đề bài là con rắn, nhưng câu chuyện thật lại là về chính cậu, về việc trốn học, về việc bị bắt quả tang. Nếu chỉ tả một con rắn ngoài đồng thì thiếu hẳn cái hồn của chuyện vừa xảy ra. Trong đầu cậu bật ra ý nghĩ: sao không để con rắn ấy chính là mình, đứa trẻ lười học bị bắt tại trận.

"Con xin đọc ạ." Cậu nói, giọng còn hơi run nhưng đã vững hơn lúc nãy nhiều.

Câu đầu tiên bật ra, không hẳn đã trau chuốt, nhưng đúng vần đúng luật, ví mình như loài rắn nhỏ nhất, chưa phải giống nguy hiểm gì, chỉ là ham chơi mà quên phận sự. Câu thứ hai nối liền ngay sau, nhắc thẳng tới cái tội "biếng học" vừa mắc phải, không né tránh, không chống chế, thẳng thắn nhận lỗi ngay trong chính câu thơ:

Rắn đầu biếng học quyết không tha."[1]

"Được đấy." Ông khách buột miệng, giọng khẽ như chỉ định nói với chính mình, tay đã vỗ nhẹ lên đùi một cái. Cha vẫn đứng im, nhưng khóe mắt đã có nét gì đó rất khác với vẻ giận dữ ban đầu, gần giống cái nheo mắt tự hào cậu từng thấy năm nào.

"Nó làm được thật rồi." Tuất lẩm bẩm ở góc sân, quên cả việc mình đang nín thở từ lúc nào, mắt dán chặt vào bạn như đang xem một trò ảo thuật chưa từng thấy bao giờ.

"Đọc tiếp đi." Ông khách giục, đã bỏ hẳn dáng vẻ chấm bài nghiêm khắc lúc đầu.

Đôn tiếp tục, mượn tên các loài rắn quen thuộc trong vùng, con hổ lửa, con mai gầm, con ráo, con lằn, mỗi con gắn với một hình ảnh cụ thể của một đứa trẻ đang bị mắng, bị dọa, bị đòn, cài khéo vào từng câu sao cho vừa đúng nghĩa đen của tên rắn vừa đúng cảnh đang diễn ra ngay trên sân nhà.

"Nó nhét cả tên con hổ lửa với con mai gầm vào thơ kìa." Tuất thì thầm với chính mình, không rõ đang nói cho ai nghe. "Tài thật, mấy con đó tao còn không nhớ hết tên."

"Suỵt." Ông khách quay lại nhìn Tuất một cái, nhưng khóe miệng vẫn cười.

Tới câu thứ năm, cậu khựng lại một nhịp, vì chưa tìm ra tên loài rắn nào vừa hợp vần vừa hợp cảnh cho câu tiếp theo. Cả sân nín thở chờ, tưởng cậu đã bí.

"Bí rồi à cháu?" Ông khách hỏi khẽ, không phải trêu chọc, mà thật sự tò mò muốn biết cậu sẽ xoay xở ra sao.

Đôn không đáp, chỉ nhắm mắt lại, nhớ tới lời Tuất kể lúc nãy dưới ao, về con rắn hay bò trên mặt đất khô, da ráp như đá mài. Chữ vừa cần bật ra ngay sau đó, cậu ghép liền vào câu không chút ngập ngừng, như thể cơn bí vừa rồi chưa từng xảy ra.

"Chưa bí ạ." Cậu đáp, mở mắt ra, rồi đọc luôn câu vừa nghĩ được.

Hai câu cuối, Đôn hạ giọng, không còn là lời tự trách nữa mà chuyển sang một lời tự hứa, mượn tích xưa về việc chăm học để không phụ danh tiếng gia đình, khép bài thơ lại đúng tám câu, đủ vần đủ đối, không thiếu một nhịp.

Cậu đứng im, thở dốc, chờ đợi trong im lặng kéo dài chỉ vài nhịp tim nhưng dài như cả một buổi trưa. Giọt mồ hôi từ tóc còn ướt vì tắm ao chảy xuống trán, len qua khóe mắt, cay xè, nhưng cậu không dám đưa tay lên dụi, sợ chỉ một cử động nhỏ cũng đủ phá mất cái im lặng đang bao trùm cả sân.

Mẹ đứng ở khung cửa, tay đã buông cái rổ rau từ lúc nào không hay, một tay đưa lên che miệng, mắt ánh lên thứ gì đó vừa giống nước mắt vừa giống nụ cười.

"Xong rồi ạ." Đôn nói khẽ, phá vỡ khoảng lặng, giọng đã run trở lại nhưng vì lý do khác hẳn lúc bắt đầu.

Cha bước một bước về phía con, tay vẫn cầm roi mây nhưng không còn nhớ mình đang cầm gì trong tay nữa.

"Con vừa làm gì vậy?" Cha hỏi, giọng lạ hẳn, không giống câu hỏi nghiêm khắc lúc nãy.

"Con làm thơ theo đề bác dặn ạ." Đôn đáp, chưa hiểu hết vẻ mặt của cha. "Con có làm sai chỗ nào không ạ?"

Cha không trả lời ngay, chỉ quay sang nhìn ông khách, ánh mắt như đang hỏi một câu không tiện hỏi thẳng con mình.