Ông khách không quở mắng gì ngay tại bờ ao. Ông chỉ đứng nhìn một lúc, khóe miệng vẫn cố nén cười, rồi giục ngựa đi tiếp về phía nhà Lê Trọng Thứ, còn dặn với lại một câu trước khi khuất bóng sau rặng tre.

"Hai đứa mặc quần áo vào rồi về ngay, ta không hứa là sẽ giấu chuyện này đâu."

Đôn và Tuất nhìn nhau, cả hai cùng hiểu ngay câu ấy nghĩa là gì. Chúng vội vã lên bờ, mặc lại áo còn ướt dính chặt vào da, chạy một mạch về phía làng, không còn chút hào hứng nào của lúc ra đi sáng sớm. Đôn ghé qua bụi cây lấy lại cuốn vở giấu sẵn, tay run run vì vừa lạnh vừa lo.

Về tới cổng, cả hai đứng khựng lại. Con ngựa của ông khách đã buộc sẵn ở gốc cau, và trong nhà vọng ra tiếng nói chuyện, giọng cha đã đổi khác hẳn giọng vui vẻ thường ngày.

Cha bước ra hiên, nhìn thấy hai đứa trẻ ướt sũng, tóc còn dính bết vào trán, mặt tái đi vì biết chuyện đã lộ. Ông không nói một lời, quay vào trong lấy ra cây roi mây vẫn treo trên vách, thứ vốn chỉ để đó cho có, chưa từng thật sự dùng tới lần nào từ khi Đôn còn nhỏ.

"Con biết hôm nay là ngày gì không?" Cha hỏi, giọng lạnh hơn cả nước ao lúc sáng.

Đôn cúi đầu, không dám nhìn thẳng vào mắt cha. "Thưa cha, ngày học của con ạ."

"Vậy tại sao giờ này con lại ở dưới ao thay vì ở nhà thầy đồ?"

Đôn không trả lời được. Mọi lý lẽ Tuất đưa ra sáng nay, về cái mát của buổi sớm sẽ trôi đi mất, bỗng dưng nghe thật nông cạn và trẻ con trước cơn giận của cha. Cậu đứng im, hai tay nắm chặt vạt áo ướt, chờ đợi.

"Cha dạy con bao nhiêu điều về việc giữ mình, về việc không để người ta có cớ nói ra nói vào," cha nói, giọng vẫn giữ được vẻ điềm tĩnh nhưng ai cũng nghe ra được sự thất vọng bên dưới, "vậy mà con lại trốn học đi tắm ao giữa ban ngày, để một người ngoài bắt gặp. Con nghĩ chuyện này rồi sẽ tới tai ai trước?"

Mẹ đứng nép ở khung cửa, tay vẫn cầm dở cái rổ đang nhặt rau, mặt tái đi không kém gì Đôn. Bà không dám can, vì việc dạy con trai là quyền của cha, nhưng ánh mắt bà nhìn con đầy lo lắng, và Đôn bắt gặp ánh mắt ấy đúng lúc cây roi mây được giơ lên cao.

"Thưa bác, là con rủ bạn Đôn đi trước ạ." Tuất bất chợt lên tiếng từ góc sân, giọng run nhưng cố giữ cho vững. "Bác phạt thì phạt con nặng hơn, đừng phạt bạn Đôn nhiều ạ."

Cha khẽ liếc sang Tuất một cái, không đáp lời, ánh mắt vẫn không rời khỏi con trai mình.

Cây roi mây vung lên trong không khí, chưa kịp chạm tới đâu thì có một bàn tay chặn ngang.

"Anh Thứ, khoan đã." Ông khách, người vừa gặp ở bờ ao, đứng ngay sau lưng cha từ lúc nào, giọng vẫn còn phảng phất chút hài hước chưa tan hết. "Tôi tới đây đúng lúc chứng kiến từ đầu, cho tôi nói vài lời trước khi anh phạt cháu."

Cha hạ tay xuống, dù nét mặt vẫn chưa dịu, quay sang nhìn bạn với vẻ dò hỏi.

"Trẻ con trốn học đi tắm, chuyện ấy làng nào chẳng có, tôi ngày xưa cũng từng làm không ít lần." Ông khách bước tới gần Đôn hơn, nhìn cậu bé đang cúi gằm mặt. "Nhưng thằng bé này khác, anh còn nhớ chuyện đối chữ hôm nọ chứ? Tôi muốn thử nó một lần nữa, xem cái đầu ấy có còn nhanh như hôm đó không."

"Anh định thử thế nào?" Cha hỏi, giọng đã bớt căng hơn một chút, nhưng vẫn chưa buông hẳn cây roi.

"Cho nó làm một bài thơ, ngay tại chỗ, đề tài lấy đúng từ chuyện vừa xảy ra." Ông khách quay sang Đôn, ánh mắt nghiêm túc hơn hẳn lúc còn đứng cười ở bờ ao. "Đề là 'rắn đầu biếng học', thất ngôn bát cú, tám câu, làm được thì ta xin anh Thứ tha cho cháu trận đòn này. Làm không được, cháu chịu phạt, ta không can thiệp nữa."

"Thất ngôn bát cú, bắt trẻ con bảy tuổi làm ngay tại chỗ, anh không thấy quá sức nó sao?" Cha hỏi lại, giọng còn dè dặt, dù cơn giận đã vơi hẳn.

"Quá sức thì nó thua, phạt như thường, có gì phải lo." Ông khách xòe hai tay, giọng thản nhiên. "Còn nếu nó làm được thật, thì anh cũng nên biết chắc một lần cho yên bụng, khỏi phải cầm roi mãi mà lòng không đành."

Đôn ngẩng đầu lên, nhìn cây roi mây vẫn còn cầm trong tay cha, rồi nhìn sang ông khách đang chờ đợi. Cậu chưa từng làm một bài thơ thất ngôn bát cú hoàn chỉnh nào trong đời, mới chỉ tập những câu đối ngắn dăm ba chữ, một bài thơ tám câu đúng niêm luật là chuyện khác hẳn, và trong bụng cậu bắt đầu dâng lên một nỗi sợ còn lớn hơn cả sợ roi.

Nhưng nhìn sang Tuất đứng nép ở góc sân, mặt cũng tái mét không kém, Đôn chợt nhớ ra một điều. Nếu cậu không làm được bài thơ, trận đòn hẳn sẽ không chỉ dừng ở một mình cậu, mà rất có thể cả Tuất cũng phải chịu chung, thậm chí nặng hơn, vì Tuất là kẻ đã rủ đi trước. Ý nghĩ ấy khiến cậu bỏ hẳn nỗi sợ của riêng mình sang một bên.

Giữa cái sân đang im phăng phắc chờ đợi ấy, Đôn hiểu đây không còn là lúc để do dự.

"Thưa hai bác, cháu xin thử ạ."