Chiều muộn, cha gọi Đôn ra ngồi cùng ở góc vườn sau nhà, nơi trồng mấy khóm chè xanh và một cây khế đã lâu năm, quả chưa tới mùa nhưng lá xanh rợp bóng mát. Ông mang theo một cái bình gốm nhỏ, loại vẫn dùng đựng nước mưa để pha trà, đặt xuống phiến đá kê làm ghế.

"Con múc cho cha một gáo nước ở bể, đổ vào bình này." Cha chỉ tay ra chum nước đặt góc vườn.

Đôn không hỏi vì sao, chạy đi múc nước, đổ vào bình theo đúng lời cha. Nước chảy vào tới lưng chừng thì đầy miệng bình, tràn ra ngoài một ít, ướt cả tay cậu. Cha khoát tay ra hiệu dừng lại, rồi chỉ vào chỗ nước còn cách miệng bình một khoảng.

"Con thấy chưa. Bình này còn thiếu một khoảng mới đầy hẳn, nhưng nếu cha đổ thêm, nó sẽ tràn, mất cả phần nước đã có trong đó lẫn phần vừa đổ thêm vào."

Đôn nhìn cái bình, chưa hiểu cha định nói gì, chỉ đoán mơ hồ đây không phải chuyện về nước.

"Mấy hôm nay cha nghe đủ chuyện về con." Cha ngồi xuống phiến đá, ra hiệu Đôn ngồi cạnh. "Chuyện đối chữ với khách, chuyện Tứ mục Tam xuyên, giờ cả bà Tú Miên cũng sang kể với mẹ con những gì bà ấy nghe được ngoài chợ. Con thấy vui không?"

"Con..." Đôn ngập ngừng. "Con thấy hơi thích, nhưng cũng hơi sợ ạ."

"Sợ là đúng." Cha gật đầu, có vẻ hài lòng với câu trả lời thật lòng hơn là một câu khiêm tốn giả tạo. "Con giống cái bình này. Con có chữ, có trí nhớ tốt, cái đó là phần nước cha mẹ với trời cho con sẵn từ đầu. Nhưng phần ấy chưa đầy, còn lâu mới đầy, mà người ngoài cứ rót thêm lời khen vào, khen liên tục, thì có ngày con tưởng mình đã đầy thật, sinh ra kiêu căng, thôi không học nữa."

"Con không muốn thế đâu ạ." Đôn nói nhanh, gần như phản xạ.

"Cha biết con không muốn." Cha đưa tay, xoa nhẹ lên đầu con, giọng dịu hẳn xuống. "Nhưng biết không muốn và tránh được không muốn là hai chuyện khác nhau. Lời khen ngọt lắm, ngọt hơn cả đường phèn, ăn quen rồi khó bỏ. Cha chỉ muốn con nhớ một điều thôi, khi nào người ta khen con nhiều quá, con cứ nghĩ tới cái bình này, nghĩ xem phần nước thật của mình còn cách miệng bình bao xa."

Đôn nhìn xuống mặt nước trong bình, phản chiếu một mảng trời chiều đang ngả sang màu cam nhạt qua kẽ lá khế. Cậu chưa hoàn toàn hiểu hết những gì cha vừa nói, nhưng cậu cảm nhận được đây không phải một bài học cha ngẫu hứng nghĩ ra, mà là điều ông đã cân nhắc từ lâu, có lẽ từ chính hôm ông đeo kính đọc sách dưới ánh đèn dầu.

"Cha có bao giờ được khen nhiều như con bây giờ không ạ?" Đôn hỏi, tò mò thật sự chứ không phải để lấy lòng.

"Có chứ." Cha bật cười khẽ, ánh mắt như đang nhớ lại chuyện xa lắm. "Hồi cha đỗ Tiến sĩ, cả làng ra tận đầu đê đón, trống chiêng khua vang, có người còn quỳ lạy cha như lạy thánh. Cha khi ấy trẻ hơn bây giờ nhiều, cũng có lúc tưởng mình giỏi thật, giỏi hơn cả những gì mình thật sự có."

"Vậy cha làm sao để hết tưởng thế ạ?"

"Cha gặp một người thầy, ông chỉ ra cho cha đúng một lỗi trong bài văn cha tự hào nhất, một lỗi mà bao nhiêu người trước đó khen hay lại chẳng ai nhìn ra." Cha xoay nhẹ cái bình gốm trong tay, để mặt nước gợn sóng nhỏ. "Từ hôm đó cha mới hiểu, người khen mình chưa chắc đã đọc kỹ, người chê đúng một câu mới thật sự đáng nghe."

"Cha ơi." Cậu ngẩng lên. "Vậy làm sao con biết được bao giờ bình mới đầy thật ạ?"

Cha im lặng một lúc, nhìn ra xa, nơi ánh nắng cuối ngày đang rút dần khỏi những thửa ruộng.

"Có lẽ không bao giờ đầy hẳn đâu con. Người học cả đời cũng chỉ mong ngày càng gần miệng bình hơn thôi, chứ ai dám nhận mình đã đầy. Người nào tự nhận đầy rồi, người đó mới thật sự nguy hiểm."

Hai cha con ngồi thêm một lúc trong bóng chiều nhạt dần, không nói gì thêm, chỉ nghe tiếng gió lay nhẹ tán khế và tiếng côn trùng bắt đầu rả rích đâu đó trong bụi cây. Lát sau, có tiếng chân chạy huỳnh huỵch từ phía cổng, Tuất xuất hiện, thở hổn hển như vừa chạy một mạch từ đầu xóm về.

"Đôn ơi, tao vừa nghe mấy đứa xóm dưới bảo, ngày mai trời còn nóng hơn hôm nay nữa, nóng nhất từ đầu hè tới giờ." Nó ngừng lại lấy hơi, mắt sáng lấp lánh vẻ háo hức không giấu nổi. "Mai đi tắm ao trước gò được không, sáng sớm ấy, lúc chưa ai ra đồng?"

Đôn liếc nhanh sang cha, không biết ông có nghe thấy câu vừa rồi không, rồi quay lại nhìn Tuất, trong bụng vừa hồi hộp vừa háo hức không kém gì bạn.