Cái điện thoại reo lúc năm giờ sáng. Bà Lan giật mình, tay quờ quạng trên mặt tủ đầu giường, chạm vào cái nồi cơm điện, chạm vào hộp thuốc, rồi mới chạm đúng cái điện thoại đang sáng rực và rung bần bật như con cá mắc cạn.

"Alo?"

"Bà ngoại hả bà? Bà ngủ chưa?"

"Ngủ gì mà ngủ, mới năm giờ sáng. Con Út hả? Có chuyện gì vậy con?"

"Con quay clip cho bà, bà nhớ để chuông to lên nghe. Con đang dạy bà cách bán rau trên mạng đó."

Bà Lan ngồi dậy, xoa cái lưng đau nhức. Ngoài kia trời còn tối đen, chỉ có tiếng xe ba gác của mấy o bán rau chở hàng vào chợ đầu mối. Bà bật đèn bàn, đeo kính lão, nhìn cái màn hình điện thoại sáng loáng. Cháu gái bà, con Út, đang cười toe toét trong khung hình, tay cầm một bó cải xanh.

"Bà thấy con không?"

"Thấy rồi. Mà con nói cái gì cơ?"

"Bán rau trên mạng, bà. Bà không cần ra chợ ngồi nữa. Bà chỉ cần ngồi ở nhà, quay clip, rồi khách đặt hàng, shipper tới lấy. Bà khỏe hơn, mà bán được nhiều hơn."

Bà Lan im lặng một hồi. Bà nhìn ra cửa sổ, nơi cái sạp rau của bà đã ngồi hơn ba mươi năm nay, từ cái thời chồng bà còn sống, hai vợ chồng dậy từ ba giờ sáng đi lấy hàng. Giờ chồng bà mất rồi, con cái đi làm ăn xa, chỉ còn bà và cái sạp rau. Bà bán từ sáu giờ sáng đến mười một giờ trưa, rồi về nhà nấu cơm, chiều lại ra ngồi bán tới tối mịt. Lưng bà đau, chân bà tê, mà tiền bán rau ngày càng ít. Người ta đi siêu thị hết rồi.

"Con Út này, bà già rồi, bà có biết cái gì đâu."

"Bà không cần biết nhiều. Bà chỉ cần nói chuyện với khách như bà vẫn nói ở chợ thôi. Con sẽ dựng clip, bà chỉ cần ngồi trước cái điện thoại."

Bà Lan cười. "Nói chuyện với cái điện thoại hả? Bộ bà khùng rồi sao con?"

"Bà thử đi mà. Một tuần thôi. Nếu không được thì thôi."

Bà thở dài. Cái điện thoại này là con Út mua cho bà hồi Tết, bảo để gọi video cho con cháu. Bà chỉ biết bấm nghe và bấm tắt. Giờ con bé bảo bà bán rau trên đó. Nghe như chuyện đùa.

Nhưng rồi bà cũng gật đầu. "Ừ thì thử. Mà con dạy bà đi, bà không biết bấm cái gì hết."

Con Út cười khanh khách trong điện thoại. "Được rồi bà. Chiều nay con về, con dạy bà từ từ. Bà chuẩn bị tinh thần đi, bà sẽ nổi tiếng đó."

"Tiếng với chả tăm. Bà chỉ cần bán hết bó rau là mừng rồi."

Con Út cúp máy. Bà Lan ngồi im một lúc, rồi bật cười một mình. Cái con bé này, lúc nào cũng nghĩ ra mấy chuyện trên trời. Bà già bảy mươi tuổi, tay run run, mắt mờ mờ, mà bảo đi bán rau trên mạng. Nghe như chuyện trong cái phim gì đó bà xem trên tivi.

Bà xuống nhà, mở cửa sau, đi ra vườn. Vườn rau của bà rộng chừng hai công đất, trồng đủ thứ: cải xanh, cải ngọt, mồng tơi, rau muống, hành lá, ngò gai. Cây nào cũng xanh mướt vì bà chăm từng buổi sáng. Bà nhổ một nắm cải, rũ đất, rồi ngồi xuống cái ghế đẩu cũ kỹ ở góc vườn. Trời bắt đầu hửng sáng, chim sâu kêu ríu rít trên cây xoài già.

Bà nhìn cái điện thoại trong tay. Con Út bảo bà quay clip. Quay cái gì bây giờ?

Bà thử bấm nút đỏ. Màn hình chuyển sang màu đen, rồi hiện lên mặt bà, tóc bạc trắng, mắt kính trễ xuống sống mũi. Bà giật mình, suýt làm rớt cái điện thoại.

"Trời ơi, cái mặt mình sao mà nhăn nheo vậy nè."

Bà bấm nút đỏ lần nữa. Màn hình tắt. Bà thở phào. Rồi bà lại bấm. Màn hình lại sáng. Bà nhìn cái mặt mình trong đó, cười một cái. Rồi bà nói thử:

"Bà con ơi, rau nhà trồng đó. Cải xanh một bó mười ngàn, mồng tơi hai bó mười lăm ngàn. Ai mua thì ghé sạp bà ở chợ Xóm Mới nghen."

Bà nói xong, thấy kỳ kỳ. Không có ai nghe hết. Chỉ có bà với cái điện thoại. Bà tắt máy, đi vào nhà nấu cơm.

Chiều đó, con Út về. Con bé chở theo một cái giá đỡ điện thoại, một cái đèn nhỏ, và một cuốn sổ tay ghi đầy chữ.

"Bà ơi, con dạy bà nè. Bà mở cái này, bấm vào đây, rồi bấm cái nút này để quay. Quay xong bà bấm nút này để đăng."

Bà Lan nhìn con bé bấm lia lịa trên màn hình, hoa cả mắt. "Từ từ con, bà không theo kịp."

"Bà đừng lo. Con viết ra giấy hết rồi. Bà chỉ cần làm theo từng bước."

Con Út viết ra một tờ giấy: Bước một, mở ứng dụng. Bước hai, bấm nút đỏ. Bước ba, nói chuyện. Bước bốn, bấm nút đỏ lần nữa. Bước năm, bấm chữ "Đăng". Bà Lan đọc đi đọc lại tờ giấy, rồi gấp lại, để vào túi áo.

"Được rồi, bà thử."

Con Út dựng cái điện thoại lên giá, chỉnh đèn, rồi lùi ra sau. "Bà nói gì cũng được. Nói về rau, về vườn, về bà. Tự nhiên thôi."

Bà Lan nhìn vào cái điện thoại. Cái nút đỏ nhấp nháy. Bà hít một hơi, rồi bấm.

"Bà con ơi, bữa nay bà có cải xanh mới nhổ. Bà trồng không xịt thuốc gì hết, ăn sống cũng được. Bà bán một bó mười ngàn, ai muốn mua thì nhắn cho bà. Bà ở chợ Xóm Mới, mà bữa nay bà bán trên mạng nữa. Bà không biết shipper là cái gì, mà con Út bà nói có người tới lấy hàng. Bà con ủng hộ bà nghen."

Bà nói một hơi, rồi bấm nút đỏ. Con Út vỗ tay.

"Hay quá bà ơi! Bà nói tự nhiên lắm. Con đăng nha."

Con bé bấm vài cái, rồi đưa điện thoại cho bà xem. "Đăng rồi đó bà. Bà coi, có mấy người xem rồi nè."

Bà Lan nhìn cái màn hình. Có mấy cái hình mặt người hiện lên, kèm theo mấy chữ. Bà không đọc kịp. "Mấy cái này là gì vậy con?"

"Là người ta coi clip của bà đó. Người ta thả tim, người ta bình luận."

"Bình luận là gì?"

"Là người ta nói gì đó về bà. Bà coi nè. Có người nói 'Bà dễ thương quá'. Có người nói 'Cho con đặt hai bó cải'. Có người nói 'Bà ở đâu, con tới mua'."

Bà Lan đọc từng chữ, chậm rãi. Rồi bà cười. Cái miệng móm mém của bà cười toe toét. "Vậy là có người mua hả con?"

"Dạ, có người đặt rồi. Mai con gọi shipper tới lấy. Bà chỉ cần gói rau lại thôi."

Bà Lan ngồi xuống cái ghế sofa cũ, tay cầm điện thoại, mắt vẫn dán vào màn hình. Bà không hiểu hết mấy cái chữ đó, nhưng bà hiểu là có người quan tâm tới bà. Có người khen rau bà trồng. Có người hỏi bà ở đâu. Bà thấy trong lòng ấm ấm, như uống một ly trà gừng buổi sáng.

"Con Út này."

"Dạ?"

"Vậy là bà không cần ra chợ ngồi nữa hả?"

"Dạ không cần. Bà ở nhà bán cũng được. Mà bà vẫn ra chợ ngồi cho vui cũng được, tùy bà."

Bà Lan gật gù. Bà nhìn ra sân, nơi mấy luống rau xanh mướt đang đón nắng chiều. Bà nghĩ tới cái sạp rau của bà ở chợ, cái sạp mà bà ngồi từ năm này qua năm khác, quen mặt từng người mua. Bà nghĩ tới mấy o bán cá, bán thịt kế bên, mấy người bạn già của bà. Bà nghĩ tới tiếng chửi nhau, tiếng cười nói, tiếng kêu bán trong cái chợ ồn ào đó.

Nhưng rồi bà nhìn cái màn hình điện thoại, nơi có mấy chục người đang xem bà nói chuyện. Bà không biết mặt họ, không biết họ ở đâu, nhưng họ đang nghe bà. Họ đang mua rau của bà. Họ đang khen bà dễ thương.

"Ừ, để bà thử thêm vài bữa xem sao."

Con Út cười, rồi ngồi xuống bên cạnh bà, chỉ từng cái bình luận cho bà đọc. Bà Lan đọc chậm, có chữ bà đọc sai, con bé sửa lại. Bà cười, rồi bà hỏi con bé cách trả lời. Con bé chỉ bà bấm vào cái ô có chữ "Trả lời", rồi bà nói, con bé bấm chữ giùm bà.

"Bà con ơi, bà cảm ơn bà con nhiều lắm. Bà già rồi, không biết gì, mà bà con thương bà quá."

Bà nói xong, con Út đăng lên. Rồi con bé đứng dậy, đi vào bếp nấu cơm. Bà Lan ngồi một mình, tay vẫn cầm điện thoại. Bà nhìn cái màn hình sáng, thấy có thêm mấy chục người xem, thấy có thêm mấy chục trái tim đỏ. Bà không biết mấy cái trái tim đó nghĩa là gì, nhưng bà thấy vui.

Bà đứng dậy, đi ra vườn, nhổ thêm một rổ rau. Bà rửa sạch, gói vào túi nilon, để lên cái bàn gỗ trước hiên. Rồi bà ngồi xuống, nhìn cái điện thoại, chờ con Út ra chỉ bà cách làm tiếp.

Ngoài kia, trời bắt đầu tối. Đèn đường vàng vọt hắt vào sân nhà. Bà Lan nghe tiếng con Út loay hoay trong bếp, nghe tiếng chảo dầu xèo xèo. Bà thấy trong lòng nhẹ nhõm, như vừa gỡ được một cái gút trong lồng ngực. Bà không biết ngày mai sẽ thế nào, không biết cái clip của bà có ai xem nữa không, không biết bà có bán được rau không.

Nhưng bà biết một điều: bà không còn ngồi một mình ở cái sạp rau nữa. Bà đang nói chuyện với cả một thế giới. Và thế giới đó đang nghe bà.

Bà cười một mình, rồi bà bấm nút đỏ lần nữa. Màn hình sáng. Bà nhìn cái mặt mình trong đó, tóc bạc trắng, mắt kính trễ xuống sống mũi. Bà chỉnh lại kính, rồi bà nói:

"Bà con ơi, bữa nay bà có thêm mồng tơi nữa. Ai mua thì nhắn cho bà nghen."

Bà bấm nút đỏ lần nữa. Màn hình tắt. Bà ngồi im, chờ con Út ra, chờ ngày mai, chờ cái thế giới số đang mở ra trước mắt bà.

Ba ngày sau, cái clip đầu tiên của bà Lan đã có hơn hai trăm ngàn lượt xem. Con Út gọi điện về, giọng nói như muốn bể cái loa điện thoại.

"Bà ơi! Bà biết bà nổi tiếng chưa? Người ta chia sẻ clip của bà khắp nơi. Có mấy cái trang lớn đăng lại nữa. Bà thành hiện tượng mạng rồi đó bà!"

Bà Lan đang ngồi nhặt rau ngoài hiên, nghe con bé nói mà không hiểu gì. "Nổi tiếng là sao con? Bà có làm gì đâu, bà chỉ nói chuyện bán rau thôi mà."

"Thì người ta thương bà đó. Người ta nói bà dễ thương, nói bà nói chuyện thật thà, nói bà giống bà nội người ta. Bà coi nè, con gửi qua cho bà mấy cái bình luận nè."

Bà Lan mở điện thoại, đọc từng chữ một. Có người viết: "Nghe bà nói mà nhớ bà nội quá, bà nội con cũng bán rau ở chợ, giờ bà mất rồi." Có người viết: "Bà ơi bà ở đâu con tới mua hết rổ rau của bà." Có người viết: "Clip này phải cho mấy đứa trẻ coi để biết thương người già." Bà đọc tới đâu, mắt bà cay cay tới đó. Bà không khóc, nhưng bà phải lấy vạt áo lau mắt mấy lần.

Buổi chiều, con Út chạy về, mặt mày hớn hở. Con bé mở điện thoại, chỉ cho bà xem số người theo dõi.

"Bà ơi, bà có mười ngàn người theo dõi rồi. Con số này còn tăng nữa. Bà phải quay clip đều đều nghen. Mỗi ngày một clip, bà nói chuyện bán rau, nói chuyện làm vườn, nói chuyện gì cũng được."

Bà Lan gật đầu. Bà bắt đầu quen với cái điện thoại. Bà biết bấm nút đỏ. Bà biết nói vào đó. Bà biết chờ con Út đăng lên. Đôi khi con bé bận, bà tự bấm, tự đăng. Bà làm sai mấy lần, đăng nhầm clip bà nói chuyện một mình, nhưng người ta vẫn xem, vẫn khen. Bà không hiểu tại sao người ta thích coi bà nói chuyện một mình. Nhưng bà thấy vui.

Rồi chuyện bắt đầu rắc rối.

Một buổi sáng, bà Lan ra chợ lấy hàng, thì thấy cái sạp của bà có người ngồi. Một người đàn bà trẻ, tóc nhuộm vàng, mặc áo hoa, đang bày rau ra bán. Bà Lan đứng sững lại, tay xách cái giỏ cải còn chưa kịp đặt xuống.

"Cái gì vậy? Sạp này của tôi mà."

Người đàn bà đó ngước lên, cười cái cười ngọt xớt. "Dạ bà ơi, con mua lại sạp này rồi. Bà chủ cũ sang nhượng cho con hôm qua. Bà không biết hả?"

Bà Lan chóng mặt. Bà ngồi xuống cái ghế đẩu bên cạnh, tay run run. "Bà chủ cũ nào? Cái sạp này của tôi ba mươi năm rồi, tôi đóng tiền hàng tháng cho ban quản lý chợ mà."

Người đàn bà đó vẫn cười. "Dạ con không biết. Con đóng tiền rồi, con có giấy tờ đàng hoàng. Bà hỏi ban quản lý đi."

Bà Lan lò dò đi tìm ban quản lý chợ. Ông tổ trưởng già, người quen bao nhiêu năm, nhìn bà ái ngại.

"Bà Lan à, tôi cũng mới biết. Cái sạp đó bà đâu có đứng tên. Hồi xưa bà mua lại của người ta mà không sang tên. Giờ người ta bán cho người khác, giấy tờ hợp lệ, tôi không làm gì được."

Bà Lan ngồi xuống cái ghế nhựa trong cái phòng ban quản lý chật hẹp, mắt nhìn ra cái chợ đông đúc. Bà nhớ cái ngày bà mua cái sạp đó. Hồi đó chồng bà còn sống, hai vợ chồng dành dụm mấy tháng trời mới đủ tiền. Người bán là một ông già về quê dưỡng già, ổng đưa cái giấy tay ngoằn ngoèo, bà giữ trong cái hộp sắt dưới gầm giường. Giờ bà không biết cái giấy đó còn hay mất. Bà không biết bà đã làm gì sai. Bà chỉ biết bà mất cái sạp.

Con Út về, thấy bà ngồi thẫn thờ ngoài hiên, mắt ráo hoảnh. Con bé hỏi mãi, bà mới kể. Con Út nghe xong, mặt đỏ bừng.

"Trời ơi, sao bà không nói con sớm hơn? Cái sạp đó mình phải giành lại chứ. Bà ngồi đó ba mươi năm, cả cái chợ này biết bà. Con lên phường, con lên quận, con kiện."

Bà Lan lắc đầu. "Thôi con, mình già rồi, mình không kiện ai. Mà bà cũng không cần cái sạp nữa. Bà bán trên mạng được rồi."

Con Út nhìn bà, mắt đỏ hoe. Con bé hiểu bà không muốn ồn ào. Con bé ngồi xuống bên cạnh bà, im lặng một hồi.

Nhưng rồi chuyện cái sạp bị giành không phải là chuyện duy nhất. Mấy ngày sau, con Út phát hiện có người lấy clip của bà, cắt ghép lại, rồi bán rau với giá gấp ba. Người ta dùng mặt bà, dùng giọng bà, nhưng số điện thoại nhận hàng là số khác. Có người mua rau của bà, chuyển khoản xong, chờ mãi không thấy shipper tới. Người ta chửi bà trên mạng. Người ta nói bà lừa đảo. Người ta nói bà già rồi mà còn đi lừa tiền.

Bà Lan đọc mấy cái bình luận đó, tay bà run. Bà không biết chuyển khoản là gì. Bà không biết cắt ghép là gì. Bà chỉ biết bà không lừa ai. Bà ngồi nhìn cái màn hình, nước mắt chảy xuống má, chảy xuống cổ.

"Con Út ơi, sao người ta nói bà vậy? Bà có lấy tiền của ai đâu."

Con Út ôm bà, giọng con bé run. "Con biết bà không lừa. Mấy người đó là người xấu, họ lợi dụng bà. Con sẽ xử lý."

Con bé bắt đầu làm việc. Con bé gọi điện cho mấy cái trang đăng clip giả, yêu cầu gỡ xuống. Con bé đăng một cái clip mới, trong đó bà Lan ngồi nói rõ ràng: bà chỉ có một tài khoản, số điện thoại của bà là số này, bà không bao giờ kêu khách chuyển khoản trước, bà chỉ bán trực tiếp. Con bé ghi rõ số tài khoản của bà, rồi ghi rõ những tài khoản giả để mọi người tránh xa.

Cái clip đó lan nhanh. Người ta thương bà hơn. Người ta chia sẻ cái clip của con Út, người ta báo cáo mấy tài khoản giả, người ta bình luận: "Bà hiền quá, tụi nó lợi dụng bà." Có người tự tìm tới tận nhà bà, mua một bó rau, rồi nói chuyện với bà một hồi. Có người ở xa, chuyển tiền qua con Út, mua rau nhưng không lấy, bảo bà giữ rau ăn. Bà Lan không chịu, bà gói rau, gửi đi, bảo con Út trả lại tiền thừa.

Rồi một buổi chiều, có một người đàn ông tới nhà. Ông ta mặc áo sơ mi, mang cặp da, nói là làm ở một công ty thực phẩm sạch. Ông ta ngồi xuống cái ghế đẩu ngoài hiên, nhìn vườn rau của bà, rồi nói:

"Bà ơi, bà bán rau trên mạng được nhiều người biết quá. Con muốn mời bà hợp tác. Con lo cho bà tất cả, con đóng gói, con giao hàng, con quảng cáo. Bà chỉ cần ngồi nói chuyện, bán rau. Lời chia đôi."

Bà Lan nghe xong, bà im lặng một hồi. Bà nhìn cái vườn rau của bà, nhìn mấy luống cải xanh mướt, nhìn mấy cây mồng tơi leo giàn. Rồi bà nói:

"Cảm ơn con. Mà bà không cần. Bà bán được bao nhiêu thì bán, bà không muốn chia đôi với ai. Bà chỉ muốn bán rau của bà, nói chuyện với bà con, vậy thôi."

Người đàn ông đó gật gù, rồi đứng dậy, chào bà, đi về. Con Út đứng trong nhà, nghe hết, chạy ra ôm bà.

"Bà giỏi quá bà ơi. Con sợ bà đồng ý."

Bà Lan cười. "Bà già rồi, bà không ham tiền. Bà chỉ ham vui. Mà vui thì bà tự làm, bà không cần ai làm giùm."

Từ bữa đó, bà Lan bán rau trên mạng đều đặn. Bà không cần cái sạp ở chợ nữa. Bà dọn cái sạp cũ, bà gửi lại ban quản lý chợ cái ghế đẩu với cái nồi cơm điện cũ. Bà nói với mấy người bạn già ở chợ:

"Tui về nhà bán trên mạng nghen. Mấy bà rảnh thì lên nhà tui chơi, tui quay clip chung."

Mấy bà bạn già cười, nói bà khùng. Nhưng rồi một bà cũng lên, ngồi nói chuyện với bà, con Út quay clip. Người ta xem, người ta khen, người ta đặt rau của cả hai bà. Bà bạn già đó về, kể cho mấy bà khác. Rồi bà nào cũng lên, cũng ngồi nói chuyện, cũng bán rau. Cái hiên nhà bà Lan thành cái chợ nhỏ. Mấy bà già ngồi nhặt rau, nói chuyện trên trời dưới đất, con Út quay, người ta xem, người ta mua. Có bữa bán hết sạch rau trong vườn, mấy bà phải đi lấy rau hàng xóm về bán.

Một tối, con Út ngồi đọc bình luận cho bà nghe. Có người viết: "Bà ơi, con ở Sài Gòn, con không về được, mà con coi clip của bà hoài. Bà giống bà ngoại con ở dưới quê. Con mua rau của bà, con ăn mà con thấy như ăn rau của bà ngoại con trồng." Bà Lan nghe xong, bà ngồi im một hồi lâu. Rồi bà nói:

"Con Út này. Bà không ngờ cái điện thoại nó làm được chuyện này. Bà tưởng bà già rồi, bà hết việc. Ai ngờ bà còn bán rau, còn nói chuyện với người ta, còn được người ta thương."

Con Út cười. "Bà nổi tiếng mà bà. Bà không biết thôi, chớ ngoài kia người ta gọi bà là 'bà ngoại quốc dân' đó."

"Quốc dân là cái gì?"

"Là cả nước biết bà đó."

Bà Lan cười, cái miệng móm mém cười toe toét. Bà nhìn cái màn hình điện thoại, thấy có thêm mấy trăm người xem, thấy có thêm mấy trăm trái tim đỏ. Bà không biết mấy cái trái tim đó nghĩa là gì, nhưng bà thấy ấm.

Bà đứng dậy, đi ra vườn. Trời tối, đèn đường vàng vọt hắt vào mấy luống rau. Bà cúi xuống, nhổ một nắm cải, rũ đất, rồi ngồi xuống cái ghế đẩu cũ kỹ ở góc vườn. Bà nhìn cái điện thoại trong tay, rồi bà bấm nút đỏ.

"Bà con ơi, bữa nay bà ngồi một mình ngoài vườn. Bà nhớ hồi xưa, hồi ông nhà bà còn sống, hai vợ chồng bà cũng ngồi đây, nhổ rau, nói chuyện. Giờ ông mất rồi, con cái đi xa hết, chỉ còn bà với cái vườn. Mà bữa nay bà không ngồi một mình nữa. Bà ngồi với bà con. Bà con coi clip của bà, bà con mua rau của bà, bà con nói chuyện với bà. Bà cảm ơn bà con nhiều lắm. Bà già rồi, bà không biết gì, mà bà con thương bà quá."

Bà nói xong, bà bấm nút đỏ. Màn hình tắt. Bà ngồi im, nghe tiếng dế kêu ngoài vườn, nghe tiếng con Út loay hoay trong bếp. Bà thấy trong lòng nhẹ nhõm, như vừa gỡ được một cái gút trong lồng ngực.

Ngoài kia, trời bắt đầu trở gió. Mùi rau cải mới nhổ thơm nồng trong không khí. Bà Lan đứng dậy, xách cái rổ rau đi vào nhà. Bà không biết ngày mai sẽ thế nào, không biết cái clip của bà có ai xem nữa không, không biết bà có bán được rau không. Nhưng bà biết một điều: bà không còn ngồi một mình ở cái sạp rau nữa. Bà đang nói chuyện với cả một thế giới. Và thế giới đó đang nghe bà.