Cuối tháng sáu, trời tối sớm vì mây. Đèn dầu trên giá được vặn tới nấc thứ hai, đủ sáng một vòng bằng cái nón quanh mâm, và ngoài vòng ấy ván nhà chuyển sang màu chì. Sophea bưng nồi cơm lên mâm, đặt xuống, mở nắp. Hơi bốc lên một lượt rồi tan.

Anh Hai không có nhà. Anh chạy ghe lên Pursat từ hôm kia, tám ngày mới về. Trong nhà chỉ có hai người đàn bà, một cái mâm, và bóng của họ kéo dài lên vách.

Từ mé trước có tiếng la, và Vuth bước lên bè, quần ướt tới đầu gối, hai tay bưng một cái tô đậy lá.

"Chị Sophea! Bà Tám gửi chè!"

"Chè gì?"

"Chè đậu."

"Bà Tám nấu hả?"

"Bà nấu. Con bưng."

"Má con đâu?"

"Má con bận."

"Con để lên mâm."

"Dạ."

"Ăn cơm chưa?"

"Con ăn rồi. Con ăn hai chén."

"Hai chén là nhiều."

"Con đói."

"Mai con đi học?"

"Dạ, mai con đi học. Chị đi bán không?"

"Đi."

"Mai con theo."

"Con đi học."

"Ờ, con đi học." Nó nhăn mặt, chạy ra mé, nhảy xuống xuồng.

"Thằng nhỏ nói gì?" má hỏi, từ bếp.

"Bà Tám gửi chè."

"Chè đậu?"

"Dạ."

"Ăn xong thì trả tô."

"Dạ, mai con trả."

Má ngồi xếp bằng, múc cơm. Chén thứ nhất của má. Chén thứ hai của Sophea. Bà nhìn nồi, rồi nhìn xuống, rồi múc chén thứ ba.

"Ăn đi," má nói.

"Má múc chưa hết?"

"Chưa."

"Má còn chén nữa?"

"Còn."

"Dạ."

Cô không hỏi nữa. Má bưng chén thứ ba bằng hai tay, đứng dậy, đi qua nhà. Bà đặt nó sát vách, rồi gác một đôi đũa ngang miệng chén. Cô đặt cái thìa nhôm bên cạnh, mũi thìa hướng vô trong, như mọi tối.

Cái chén nằm đó, cơm đầy tới mép, mặt cơm phẳng. Không có hơi. Cô cúi gần, hít một hơi nhỏ.

Không có gì. Không mùi cơm, không mùi nước, không cái mùi chua và dày đã nằm trong nhà từ mùa trước. Chỉ có cái chén, trắng, nguội, và đôi đũa.

Cô ngồi thẳng lại. Cô nhìn má, nhưng má đã cúi xuống chén của mình, nhai, mắt không rời cơm.

"Gạo nay bao nhiêu?" cô hỏi.

"Ba trăm bốn chục."

"Hôm qua ba trăm ba lăm."

"Hôm qua là hôm qua."

"Dạ."

"Cá khô còn mấy ký?"

"Bảy ký."

"Bán được mấy?"

"Con bán hai."

"Hai ký bán được bao nhiêu?"

"Tiền dầu."

"Chỉ tiền dầu?"

"Dạ."

"Mai bán thêm."

"Dạ, mai bán thêm."

"Mày ăn nữa đi."

"Con no rồi."

"No thì ăn thêm."

Cô ăn thêm một muỗng. Cơm mắc ở cổ họng, và cô nuốt, như nuốt một viên đá nhỏ. Má không nhìn.

"Bà Tám nói nước lên mau năm nay."

"Bà Tám nói gì cũng mau."

"Ông Chín nói còn hai tuần là qua ba mét."

"Ông Chín đếm đúng không?"

"Đúng."

"Vậy chắc đúng."

"Mai con đi bán sớm."

"Bán chỗ nào?"

"Chợ nổi."

"Chợ nổi giờ ai mua."

"Có người mua."

"Có người thì mày đi."

Họ ăn xong lúc đèn dầu bắt đầu ngả. Cô rửa hai cái chén ở mé sau, úp lên giàn. Chén sát vách để nguyên chỗ, đũa gác ngang.

Má tắt đèn lúc chưa tới giờ. Nhà tối chỉ còn ánh mờ qua khe mái. Cô nằm xuống chiếu, kéo cái chăn tới ngực, mắt mở. Má nằm cách cô một sải tay, thở đều, bàn tay phải co lại bên má.

Đêm mây thấp, không trăng. Nước ngoài kia lên chầm chậm. Thùng phuy dưới sàn rền một nhịp, nghỉ, một nhịp nữa, giống nhịp nước mọi đêm. Cô đếm, không chủ ý, và nhịp thứ ba mươi thì cô thấy mi mắt nặng.

Rồi cô nghe.

Từ cửa mé phải, có tiếng chân bước lên sàn. Chân trần. Bàn chân đặt xuống ván, nhẹ, hơi dẹp, rồi nhấc, rồi đặt tiếp. Tiếng ấy không ướt, không nặng, chỉ là tiếng da chạm gỗ.

Cô không động. Cô giữ nguyên hơi thở, như giữ một cái chén đầy.

Một bước. Hai bước. Ba bước.

Nó đi thẳng vô trong, không rẽ. Bốn, năm, sáu. Tiếng bước đều, không nhanh, không chậm.

Cô biết nguồn của tiếng ấy như biết tiếng nồi cơm sôi.

Bảy bước, ngang cái chân cột giữa nhà. Tám bước.

Cô nhắm mắt lại, rồi mở. Chín bước. Mười bước.

Bước thứ mười một đặt xuống ván, rồi nó dừng.

Không có bước thứ mười hai.

Cô nằm im. Trong nhà chỉ còn tiếng thùng phuy, và tiếng thở của má, đều, hơi chậm. Cô không quay đầu. Cô nằm đó đúng một nhịp thở, rồi hai, rồi ba, và đếm cho tới khi mi mắt hết nặng.

Sau đó, rất lâu, cô ngủ.

Sáng ra, trời âm u, nước ngoài mé phủ một lớp sương. Sophea ngồi dậy trong ánh sáng màu tro và nhìn xuống sàn trước tiên.

Ván khô. Từ cửa mé phải vô tới sát vách, không có vệt nào, không một giọt. Chỉ có hạt bụi nhỏ nằm nghiêng theo đường vân gỗ.

Chén cơm sát vách vẫn đầy. Cô quỳ xuống nhìn, nhưng không đụng.

"Dậy rồi hả?" Má từ bếp bước ra, cầm cái thùng nhôm.

"Dạ."

"Mày ngủ được không?"

"Được."

"Đêm qua mưa không?"

"Con không nghe."

"Mưa nhỏ. Tao nghe."

"Má dậy hồi nào?"

"Dậy từ tối."

"Má không ngủ?"

"Ngủ. Dậy rồi ngủ."

"Má có đi đâu không?"

"Đi đâu. Tao nằm đây." Má xách thùng đi về phía sát vách. "Dậy phụ tao múc nước."

"Dạ."

Cô đứng dậy, nhưng không đi theo. Cô nhìn má đi. Bà đi từ bếp qua giữa nhà, tới sát vách, thẳng, không nhìn xuống. Bà không vấp, và không tránh bước nào.

Bà khom lưng nhấc chén cơm nguội lên bằng tay trái, đặt vô thùng, và đi ra mé sau. Đôi đũa còn gác ngang miệng chén cho tới lúc bà bước qua ngưỡng.

Cô ngồi xuống chiếu. Anh Hai còn ở Pursat, mới ngày thứ ba, và cô không có ai để kể. Cô cũng không định kể.

Cô xòe mười ngón tay trên đầu gối, rồi gập thêm một ngón của bàn tay kia.

Mười một.