Cuối tháng giêng, chiều, nắng nghiêng qua hiên và đổ lên dãy chum sành một màu đỏ nhạt. Có chín cái, xếp thành hàng dọc theo vách, miệng rộng, bụng phình, mỗi cái cao ngang hông Sophea. Tám cái đã đầy từ mấy hôm trước. Cái cuối còn trống.

Má ngồi trên ghế đẩu, trước chậu bột cá, tay phải cong ngón khuấy muối vào. Bà làm như nấu cơm: nhìn bột, nhìn muối, không đo. Sophea ngồi cạnh, tay cầm cái muôi gỗ, sẵn sàng.

"Muối bao nhiêu má?" cô hỏi.

"Một nắm to."

"Nắm của má hay nắm của con?"

"Nắm của tao."

"Nắm của má to hơn nắm của con."

"Vậy con thêm nửa nắm."

"Con thêm nửa nắm thì mặn."

"Mặn thì để lâu. Nhạt thì thúi."

"Dạ."

"Khuấy."

Cô khuấy. Bột cá nâu, dẻo, bám cán muôi thành từng sợi. Muối rắc xuống lấm tấm trắng, rồi tan, rồi mất. Mười lần khuấy, hai chục lần khuấy.

Anh Hai ngồi trên thành bè, đã cởi áo khoác, chống hai khuỷu tay lên đầu gối. Anh nhìn cái chậu, nhìn tay má, rồi duỗi ngón trỏ chấm một ít bột đưa lên miệng.

"Anh!" Cô gạt tay anh. "Chưa chín!"

"Anh thử."

"Nó sống."

"Sống thì có mùi sống."

"Anh ăn rồi biết."

Anh Hai bỏ ngón vô miệng. Anh ngậm, nhai một nhịp, và mặt anh nhăn lại, nhăn cả trán, cả sống mũi. Anh nuốt, mắt nheo thành hai đường.

"Mặn," anh nói.

"Mặn mới đúng," má nói.

"Mặn mà chua."

"Chua cũng đúng."

"Mặn mà chua mà thúi."

"Thúi cũng đúng." Má không cười, nhưng khóe miệng bà nhích. "Mày ăn quen thì thấy thơm."

"Con ăn hồi nhỏ rồi, má."

"Hồi nhỏ mày ăn chín. Giờ mày ăn sống."

"Anh Hai ăn sống," Sophea nói. "Chắc anh Hai chê."

"Anh không chê. Anh chỉ nói thật."

Má bật ra một tiếng, ngắn. Cô quay lại nhìn bà, và tiếng thứ hai tuôn ra theo, thành tiếng cười khàn. Anh Hai chưa kịp hiểu, rồi anh cười theo, to, ôm bụng. Ba người cười trong ánh nắng đỏ, cái chậu bột nằm yên giữa họ.

Tiếng cười tắt dần, rồi hết. Má cúi xuống khuấy tiếp.

Cô ép chum bằng tay. Múc bột vô, đè xuống, múc nữa, đè xuống, cho tới khi mặt bột phẳng và sát miệng chum. Cô lót lá chuối lên trên, hai lớp, mép lá gập vô. Anh Hai khiêng một hòn đá tròn, đặt lên lá, và hòn đá lún một chút rồi đứng yên.

Cô lấy giẻ lau mép chum, chỗ bột còn dính thành vệt nâu. Lau xong cô lùi một bước, nhìn cả dãy: chín cái miệng tròn nối nhau dọc theo vách, chín hòn đá nằm giữa, thẳng hàng.

"Muối còn bao nhiêu?" anh hỏi.

"Nửa bao," cô nói.

"Đủ chưa?"

"Đủ cho cái chót."

"Cái chót," anh nói.

"Chín cái."

"Chín cái là đủ."

"Đủ cho cả năm."

"Anh đi chiều nay."

"Em biết."

Họ im một lúc. Từ phía mé trước có tiếng mái chèo, và một cái xuồng nhỏ cập vô, chở bà Tám ngồi giữa, hai tay ôm một cái chum bé bằng cái nồi. Bà Tám hét từ xa.

"Bà Thắm! Bà đổi chum nè!"

"Đổi gì?" má hỏi.

"Chum nhà bà bể rồi. Bà muốn đổi cái này lấy cá khô."

"Chum này của bà?"

"Chum mới. Bà mua ở bờ. Nhỏ, nhưng lành."

"Nhỏ thì đổi bao nhiêu?"

"Ba ký cá khô."

"Hai ký."

"Hai ký rưỡi."

"Hai ký thôi, bà Tám. Cá khô bà đã mua hồi tháng trước còn dư mà."

"Dư cũng được. Bà vẫn muốn thêm."

"Hai ký rưỡi," má nói. "Lần cuối."

"Vậy thôi, bà lấy hai ký rưỡi." Bà Tám đưa chum qua mé, cười cả mặt. "Gạo nhà bà bữa nay ba trăm ba chục. Nhà bà Thắm sao?"

"Ba trăm ba."

"Ba trăm ba chục hay ba trăm ba?"

"Ba trăm ba chục."

"Vậy giống."

"Giống."

Má cân hai ký rưỡi cá khô, bỏ vô cái bao nhỏ, đưa lại cho bà. Bà Tám nhận bao, nhận hai nải chuối chín biếu thêm, rồi chống sào đẩy xuồng đi.

Anh Hai ngồi xuống thành bè, nhìn theo xuồng bà Tám. Anh nhặt cái chum nhỏ, nâng lên hai tay, xoay một vòng.

"Chum này đẹp."

"Chum nào cũng chum," má nói.

"Chum này men."

"Tao thấy."

"Má mua cái này luôn đi."

"Không dư tiền."

"Anh trả."

"Mày trả cái gì."

"Anh trả cho em." Anh đặt chum xuống. "Em muốn không?"

Cô lắc đầu. "Em có chum rồi."

Có tiếng chèo lần nữa, và một cái đầu ngó vô qua mé bè. Ông Bảy Cạn, tóc bạc, da tái vì ngâm nước, tay cầm cái cán gỗ không có đầu.

"Cho tui mượn cái muôi, bà Thắm."

"Muôi làm sao ông?"

"Gãy."

"Gãy chỗ nào?"

"Gãy cán."

"Cán gãy thì mua cán."

"Mua thì mất tiền. Mượn thì mất lời cám ơn."

"Cám ơn trước đi rồi cầm."

"Cám ơn bà."

"Cầm đi." Má đưa cái muôi lớn. "Trả cuối tháng."

"Cuối tháng." Ông Bảy cầm muôi, nhìn dãy chum một lượt, gật đầu, rồi ngồi lại xuồng đi. Ông không nói gì thêm.

Không ai nhắc ai. Nắng đổ lên chín cái chum, chín hòn đá chặn, chín lớp lá chuối đã ngả sang màu sẫm.

Cuối chiều, anh Hai đứng dậy, mặc áo khoác lại, kéo khóa lên ngực. Anh vác cái bao lên vai, bao gạo cũ đựng quần áo, và đứng trước má.

"Con đi nghen."

"Đi."

"Tết con về."

"Tết thì về."

"Con để tiền trong hộp thiếc."

"Má biết."

"Em ở nhà ráng."

"Dạ."

Anh Hai bước xuống xuồng, chống sào. Cô đứng ở mé bè, nhìn lưng anh nhỏ dần, cái áo khoác màu xám lẫn vào nắng cuối. Anh không quay đầu lại, nhưng anh giơ tay lên, vẫy một lần.

Cô vô nhà. Má đứng cạnh dãy chum, một tay đặt lên hòn đá chặn cái thứ chín. Bà ngó chum, ngó hòn đá, ngó mép lá chuối gập vô.

"Má," cô nói. "Chừng nào mở chum?"

"Một tháng mở."