Đầu tháng giêng, trưa, nắng gắt tới mức tấm bạt trên mái nóng lên như cái chảo. Cá linh đổ thành đống trên sàn phơi ở mé sau, hai trăm ký, bạc, ướt, dính. Mùi của chúng đứng giữa sàn như một bức vách, và ai bước vô cũng phải đi xuyên qua.

Sophea kéo khăn rằn lên mũi, ngồi xuống cạnh má. Hai người ngồi đối nhau, mỗi người một cái thớt, một con dao, một cái rổ ở giữa. Má cắt đầu cá bằng một nhát, đầu rơi vô rổ, thân cá trượt sang một bên. Nhát nào cũng giống nhát nào.

Cô cắt theo. Cá nhỏ, trơn, mỗi con dài bằng một đốt ngón tay. Cô cắt chừng trăm con thì tay hết cứng, hai trăm con thì tay quen, ba trăm con thì cô không nhìn dao nữa.

Anh Hai bước ra từ trong nhà, cởi cái áo khoác gió, vắt lên xà. Anh về hôm qua, ghe nghỉ tới cuối tháng.

"Cá bao nhiêu ký?" anh hỏi.

"Hai trăm."

"Chú Lợi cho hai trăm?"

"Cho hai trăm."

"Công bao nhiêu?"

"Bốn ngày công, hai chục ký cá khô," má nói. "Nhà mình ba người. Ba người làm bốn ngày."

"Hai chục ký."

"Hai chục."

"Năm ngoái cũng hai chục."

"Năm ngoái hai chục."

"Vậy giá không lên?"

"Cá khô không lên. Gạo lên."

"Gạo thì lúc nào cũng lên." Anh Hai ngồi xổm, lấy dao. "Con cắt chỗ nào?"

"Cắt đầu. Cắt xong thì đổ vô máng."

"Máng nào?"

"Cái máng ván ở mé trái."

Cái máng ván là một cái hộp dài bằng người nằm, đóng bằng ván dày, lót bạt. Cá cắt đầu được đổ vô đó, từng rổ, từng rổ, cho tới khi đầy tới nửa. Rồi người ta xắn quần, rửa chân, và bước vô.

Sàn nghiêng từ lúc đống cá đổ xuống. Cô đã thấy nó từ sáng: mé trái chìm thêm một ngón, thùng phuy dưới chân rền thấp, và cái thớt của má nhích dần về phía mép. Cô không nói gì. Cô đứng dậy, đi lấy mấy tấm ván vụn.

Ván vụn nằm dưới gầm giàn, nâu, mốc, dày mỏng khác nhau. Cô chọn bốn tấm, mang ra mé trái, quỳ xuống.

Cô nhét tấm thứ nhất dưới chân máng, thử, nó còn lệch. Tấm thứ hai, tấm thứ ba. Tấm thứ tư vừa.

Cô gõ gót bàn tay lên máng, hai cái. Máng đứng yên. Cô đứng dậy, phủi đầu gối, quay lại chỗ ngồi, và má đã cắt xong mười mấy con trong lúc cô đi.

Không ai hỏi cô kê làm gì. Không ai nhìn mé trái.

Họ cắt tới khi nắng đứng bóng. Rổ đầy, đổ vô máng, rổ khác đầy. Tay má vẫn nhanh, ngón phải cong giữ đuôi cá, và dao đi qua như đi qua nước.

"Mày cắt lệch," má nói.

"Chỗ nào lệch?"

"Đầu còn dính nửa thân."

"Nửa thân đó ăn cũng được."

"Ăn được mà bán không được."

"Vậy con cắt lại."

"Cắt lại thì cắt cho đúng," má nói, và đẩy cái rổ sang cho anh.

Anh Hai cắt lại ba con, chậm, đầu cá rơi gọn xuống thau.

"Đủ rồi," má nói.

"Chưa đầy máng," anh Hai nói.

"Đủ. Giẫm."

"Giẫm sao má?"

"Rửa chân đi rồi biết."

Cả ba rửa chân trong thau nước đục, nước ấm vì nắng. Má xắn quần tới gối và bước vô máng trước, một bàn chân, rồi bàn chân kia. Cá dưới chân kêu một tiếng lép nhép, trơn, lạnh.

"Mày vô," má nói.

"Dạ."

Sophea bước vô. Chân lún xuống tới mắt cá, nhưng lún mềm, như đạp lên bùn mới. Vảy cá bong ra dưới gan bàn chân, mỏng, từng mảnh, bám vào da thành những hạt sáng. Cô nhấc chân, đặt xuống, và cá trượt.

"Giẫm gì mà trượt vậy," má nói.

"Nó trơn."

"Giẫm cho nó trầy, đừng trượt."

"Con giẫm rồi."

"Mày đứng như cây cột."

"Con đứng vậy cho chắc."

"Chắc là chắc chân. Chân không động thì vảy không tróc."

Cô giẫm. Gót, rồi mũi bàn chân, rồi gót.

"Vậy đúng chưa má?"

"Đúng."

"Con thấy nó nhuyễn rồi."

"Chưa. Còn lâu."

"Bao lâu?"

"Tới khi hết vảy."

"Hết vảy là hết lúc nào?"

"Lúc nào tao nói hết thì hết."

Cô tìm được nhịp, và nhịp ấy gần giống nhịp chày giã.

Anh Hai vô sau cùng. Anh bước một chân, nhấc lên, rồi bước chân kia, rồi quay sang khoe với cô.

"Em coi anh giẫm có giống má không?"

"Không."

"Giống chỗ nào?"

"Không chỗ nào."

"Em nói vậy anh buồn."

"Anh buồn đi."

Anh Hai cười, nhấc chân cao, đặt xuống mạnh. Cá văng lên một vệt bạc, bắn vô tóc anh. Anh bước tiếp, chân phải trượt về phía trước, chân trái đạp hụt, và anh quơ hai tay, người ngả ra sau, bành một tiếng, ngồi xuống giữa máng.

Cá bắn lên mặt anh, lên vai, vô miệng.

Cô nghe một tiếng phát ra từ cổ mình. Ngắn, khô, giống tiếng ho. Cô không biết nó là gì cho tới khi má quay lại nhìn cô, rồi quay lại nhìn anh Hai.

Anh Hai nhổ ra một con cá. Anh nhìn cô.

"Em cười?"

"Không."

"Anh nghe."

"Em ho."

"Em cười."

"Em ho vì mùi cá."

"Cá thúi mà ho thì ho hoài," má nói. "Dậy đi, ngồi hoài nó thấm."

Anh Hai lồm cồm đứng dậy, người đầy cá, vảy dính lông mày, dính cổ áo. Anh phủi, vảy không rơi.

Họ giẫm tới khi vảy tróc hết, bụng cá bung, cả máng thành một lớp nâu bạc, ướt. Má đứng ở một đầu máng, Sophea ở đầu kia, anh Hai ở giữa. Mồ hôi chảy xuống cổ, chảy vô cá. Không ai nói, chỉ có tiếng lép nhép đều của ba đôi chân.

Gần xế, có tiếng mái chèo ngoài bến. Cô ngẩng lên. Một cái ghe nhỏ cập sát mé bè, người đứng trên ghe đội mũ vải, bạc màu, áo bà ba nâu. Tay ông không cầm gì, ngoài cây chèo.

"Thầy Sáu," má nói.

"Thím Thắm." Thầy gật. "Làm cá hả?"

"Làm cá."

"Năm nay cá nhiều."

"Cá năm nay mập."

"Mập hả?" Thầy cười, nhỏ. Ông nhìn xuống nước, rồi nhìn lên trời, rồi nói như nói chuyện thời tiết. "Năm nay chảy ngược ít hơn năm ngoái năm ngày."

"Thầy nhớ giỏi."

"Thầy nhớ."

"Thầy đi đâu đó?"

"Lên chùa nổi. Có người ốm."

"Ai ốm?"

"Ông cụ bên kia."

"Ông cụ già lắm?"

"Già."

"Cá năm nay mập," má nói, lần nữa, và cúi xuống giẫm tiếp.

Thầy Sáu đứng thêm một lúc. Ông không nói gì nữa. Rồi ông nhấc chèo, ghe lùi ra, quay đầu, và đi dọc theo hàng bè, mũ vải nhỏ dần trong ánh nắng.

Cô giẫm, và đếm nhịp. Mười hai, cô nghĩ, rồi bỏ con số ấy trên bàn chân, để nó chìm theo cá.

Tới chiều, vảy đã tróc hết. Họ xúc cá ra rửa, ép ráo, ủ vô giỏ, phủ lá chuối, chặn đá. Anh Hai gánh giỏ đầu tiên ra bóng mát, lưng ướt đẫm, tóc dính vảy, rồi quay lại, đứng giữa sàn, dang hai tay.

"Má giẫm một nhịp là xong một chỗ," anh nói. "Con giẫm ba nhịp chưa xong một chỗ."

"Mày giẫm bằng mông," má nói.

"Tại vì má giẫm hay hơn con."