Cuối tháng tám, sáng sớm, sân chùa nổi đông như chợ. Sàn ván mới đã khô nắng, và trên đó người ngồi thành từng cụm, đàn bà một bên cắt rau, đàn ông một bên chẻ củi, mấy đứa nhỏ chạy vòng quanh cái nồi gang to bằng cái thau tắm.

Mùi hành phi trộn mùi nhang, mùi củi cháy và mùi nắng trên ván mới. Chuông chùa đánh ba tiếng, thưa, rồi tắt, và cả sân như nín thở một nhịp rồi lại ồn.

Sophea đi theo má, tay ôm một rổ hành. Má đội cái nón cũ, mặc cái áo nâu mới giặt, đi lưng thẳng. Hôm nay bà đi chùa, và không ai hỏi vì sao hôm nay.

"Bà Thắm! Lại đây, lại đây!"

Bà Tám đứng ở đầu cái nồi gang, tay cầm cái môi dài bằng cánh tay, mặt đỏ vì hơi nước. Bên cạnh bà là bà Hai Chỉ, đang đổ gạo từ một cái bao.

"Ừ," má nói.

"Nấu cơm phước hôm nay hai nồi. Cơm cho sư ba chục, cơm cho khách trăm mấy."

"Gạo đâu mà nhiều vậy?"

"Cả làng góp. Bà Hai góp hai ký, bà góp ba ký, nhà ông Tư Nón góp cả bao."

"Cả bao?"

"Cả bao, bà Thắm. Ổng nói giỗ ổng hết rồi, còn gạo dư."

"Gạo mà dư." Má cười, nhỏ, nhìn cái bao. "Hôm nay gạo ba trăm lẻ."

"Ba trăm lẻ năm," bà Hai Chỉ nói, đổ nốt hạt cuối.

"Ba trăm lẻ năm là mắc."

"Mắc thì ráng."

"Ráng gì mà ráng," bà Tám nói. "Cúng phước là cúng phước. Gạo mắc thì phước nhiều."

"Nói vậy."

"Bà không tin?"

"Tôi tin phước. Tôi không tin gạo."

Ba bà cười. Tiếng cười chạy dọc sàn chùa, làm mấy bà đang cắt rau gần đó ngẩng đầu cười theo. Sophea đứng sau má, nghe không nói.

"Con Sophea," bà Tám gọi. "Con có chân tới không? Rửa chén giùm bà."

"Dạ, rửa ở đâu?"

"Phía sau, chỗ có cái thùng. Rửa sạch, rồi mang ra."

"Dạ."

Cô bưng rổ chén đi ra sau chánh điện. Ở góc sân có một cái thùng phuy cưa đôi đựng nước, và cô ngồi xổm xuống, múc nước, rửa từng cái chén. Chén sứ, chén nhôm, chén gỗ, lẫn lộn, cái nào cũng có vết sứt. Cô rửa bằng giẻ, kỹ, mỗi cái chén xoay hai vòng.

Cô đếm chén. Hai chục, ba chục, bốn chục. Cô không biết đếm để làm gì.

"Sophea."

Giọng ông Chín Lưới. Cô ngẩng lên. Ông ngồi trên cái ghế đẩu ở góc sân, giữa đống lưới của chùa, một mảng lưới rộng trên đùi. Kim ông vẫn đưa, nhưng ánh mắt ông nhìn qua đầu cây kim, tới chỗ cô.

"Dạ."

"Con hỏi thầy chưa?"

Cô không đáp. Cô quay lại cái thùng, múc nước, rửa cái chén tiếp theo. Nước chảy xuống tay, xuống cổ tay, lạnh.

"Ông hỏi," ông Chín nói, giọng không đổi. "Con có nghe không?"

Cô nhìn xuống chén. Cô xoay nó hai vòng. Cô để nó lên tấm ván bên cạnh và lấy cái khác.

Ông Chín không hỏi thêm. Ông cúi xuống lưới, kim đi qua mắt, sợi chỉ rút dài. Từ chỗ ông ngồi, tiếng chỉ kéo nghe như tiếng ai thở ra.

Cô rửa xong tất cả. Cô bưng rổ chén ra sân, đặt cạnh nồi cơm. Hơi nước bốc lên thành một cột trắng, và bà Tám đứng giữa cột hơi, tay cầm cái môi, tóc dính trán.

Má đã đứng cạnh nồi. Bà không cầm gì, chỉ đứng, hai tay chống hông, nhìn bà Hai Chỉ xới cơm vô chén.

"Cơm đầy chưa?" má hỏi.

"Đầy. Bà muốn xới cho sư không?"

"Tôi xới."

Má cầm cái chén sứ lớn, trắng, nhận một muỗng cơm nóng, hai muỗng, ba. Cơm đầy tới mép. Bà đặt đũa gác ngang miệng chén, bưng bằng hai tay, và đi.

Sophea nhìn má đi qua sân, qua những cụm người ngồi, bước đều, không nghiêng chén. Bà đi tới chỗ sư Ôn ngồi, dưới bóng cây cột chính, trên cái chiếu nhỏ, bên cạnh hai vị sư già.

Má cúi chào. Bà đặt chén cơm xuống trước mặt sư Ôn, hai tay, đũa gác ngang.

"Cơm đủ không bà?" sư hỏi.

"Dạ đủ."

"Gạo nhà bà năm nay sao?"

"Dạ, lên giá."

"Ai cũng lên giá." Ông cười, mắt nhìn qua kính lão. "Cám ơn bà."

"Dạ."

Bà lùi lại, chắp tay, không nhìn Sophea. Sư Ôn cũng không nhìn cô. Ông cầm đũa, ăn miếng cơm đầu tiên, rồi gật đầu với bà.

Má đi về phía nồi cơm, chậm hơn lúc đi ra. Sophea đứng cạnh nồi, nghe tiếng người đàn bà ngồi gần đó nói chuyện thành một dải thấp, nhiều giọng chồng lên nhau.

"Lễ cuối mùa nước năm nay ai lo?"

"Chùa lo. Thầy Ôn nói làm lớn."

"Làm lớn là làm bao nhiêu ngày?"

"Hai ngày. Ngày thứ nhất cúng, ngày thứ hai đốt."

"Nhà ông Tư Nón nhận cúng ngày thứ nhất."

"Nhà bà Hai Chỉ nhận trái cây."

"Còn nhà tôi thì nhận hoa."

"Nhà bà Tám nhận đèn."

"Đèn mấy chục cây?"

"Hai chục."

"Ít vậy?"

"Ít mà đều."

"Đều thì sáng."

"Sáng thì thầy khen."

"Thầy khen thì phước."

"Phước thì ăn cơm."

"Ăn cơm đi, nguội rồi."

"Nguội thì hâm."

"Hâm bằng gì? Củi cũng lên giá."

Họ cười. Tiếng cười dội xuống thùng phuy, nhẹ.

Không ai nhìn Sophea. Không ai nhìn má. Cô đứng nghe, hai tay ôm rổ rỗng, và đếm: đèn hai chục, hoa một nhà, trái cây một nhà, cúng một nhà.

Không có nhà nào là nhà cô.

Có tiếng chân bước sau lưng cô, thấp, quen. Cô quay đầu. Má đứng ngay sau lưng, tay cầm cái môi bà Tám đưa. Bà không nhìn cô, bà nhìn nồi cơm, hơi nước ám lên mặt.

"Mày hỏi chi nữa," má nói.