Cuối tháng mười một, nước rút một gang trong một đêm. Sáng ra, vạch đỏ thứ bảy trên cọc đo đã nhô khỏi mặt nước, bùn bám thành vòng ngay dưới vạch. Cái bè ngồi lại thẳng hơn, thanh ván kê không còn kêu.

Sophea thức trước má. Cô ngồi dậy, đếm hơi nước trên mặt ván, rồi nhìn sang vách.

Chén cơm đặt sát vách từ tối qua còn nguyên. Cơm đầy tới mép, nguội, mặt cơm khô thành một lớp cứng, hai hạt trên cùng ngả vàng. Đôi đũa vẫn gác ngang. Cái thau nước phẳng, cái khăn rũ ở chỗ cũ.

Cô nhìn đúng hai mươi nhịp thở. Không có gì động. Cô cũng không nghe tiếng chân nào trên sàn, cả đêm qua, và đêm trước nữa.

Má dậy lúc trời sáng hẳn. Bà đi qua nhà, không nói, cúi xuống, bưng cái chén cơm nguội lên bằng hai tay. Bà đem nó ra mé sau, đổ cơm xuống nước, rồi múc nước sông rửa chén, bằng ngón cong, từng vòng một.

Rửa xong, bà úp chén xuống giàn. Miệng chén quay xuống, đáy chén quay lên trời.

Năm ngoái bà không làm vậy. Năm ngoái bà cất nó lên giàn, đứng thẳng, không rửa. Sophea nhìn cái chén úp và không hỏi.

"Ăn sáng," má nói.

"Dạ."

Má bắc nồi canh. Mùi cá kho, mùi hành phi, mùi khói bếp bay ra ngoài mé, chạm mặt nước còn thấp. Cô ngồi xuống chiếu, hai chân gập lại, nhìn má múc hai chén.

"Gạo lên rồi," má nói.

"Dạ?"

"Gạo. Hôm qua bà Tám nói hai trăm chín. Hôm nay hai trăm chín lăm."

"Gần ba trăm rồi."

"Ba trăm là tới ngày mai."

"Con biết."

"Mày biết cái gì?"

"Biết gạo lên."

"Biết rồi thì đỡ hỏi." Má đặt chén xuống trước mặt cô, hơi mạnh tay. "Năm ngoái hai trăm rưỡi. Năm kia chưa tới hai trăm."

"Má nhớ giá mấy năm trước hả?"

"Nhớ gạo thì nhớ. Chuyện khác khỏi nhớ."

"Má nhớ cả bao nhiêu ký mỗi lần mua?"

"Hai chục. Mua tới Tết thì ba chục."

"Năm nay mua bao nhiêu?"

"Mua ít. Ăn ít."

"Hai người ăn."

"Hai người ăn." Má gắp miếng cá. "Mày còn muốn đếm gì nữa?"

"Dạ, hết."

Họ ăn. Cô nhai chậm, không đếm. Má húp canh, tiếng húp ngắn, và ngón phải cong giữ chén.

Ngoài mé, có tiếng chèo, rồi tiếng thằng Vuth gọi. Nó đứng trong cái thau, tay vẫy, quần ướt tới gối.

"Chị Sophea! Nước rút rồi chị!"

"Chị thấy."

"Ông Chín nói còn một tuần nữa là thấy gốc cây!"

"Ông nói vậy hả?"

"Ông nói. Ông còn nói thấy gốc cây là hết mùa."

"Hết mùa."

"Dạ. Hết mùa thì thầy cho nghỉ tuần."

"Con mừng không?"

"Mừng. Nhưng thầy bảo nghỉ mà phải làm bài."

"Làm bài gì?"

"Nhân. Con nhân tới tám."

"Giỏi."

Nó cười, lộ cái răng mới, chèo đi. Má nhìn theo, mắt phẳng, rồi quay vô nồi canh.

"Thằng nhỏ đó nhân tới tám," cô nói.

"Tám là bao nhiêu?"

"Tám nhân tám là sáu mươi bốn."

"Sáu mươi bốn ký gạo là hết cả mùa."

"Má nói vậy hoài."

"Nói gì mà hoài. Chỗ nào cũng tính ra gạo."

"Anh Hai nói má nói gạo," cô nói.

"Anh Hai nói nhiều."

"Anh nói ở trên ghe."

"Ghe nào cũng nói nhiều."

"Má nói gạo thật hả?"

"Gạo thật. Mày thấy nó không lên?"

"Thấy."

"Thấy thì khỏi hỏi."

"Con hỏi chuyện khác."

"Chuyện khác thì ăn xong hỏi."

"Dạ."

"Chiều mày ra chợ nổi mua mười ký. Trả giá. Đừng để ghe thư mua giùm."

"Dạ, con trả."

"Trả tới khi họ bớt hai chục."

"Hai chục tiền hay hai chục ký?"

"Tiền."

Cô ăn hết chén. Rồi đặt đũa xuống.

"Má."

"Hử?"

"Sao má không làm lễ?"

Má không dừng tay. Bà gắp miếng cá, đặt vô chén, nhai một lúc, rồi nuốt.

"Gạo lên ba trăm rồi," má nói.

"Dạ."

"Ăn cho hết đi."

Bà múc thêm canh vô chén cô, đầy tới mép. Cô nhìn nước canh gợn, một vòng tròn từ giữa chạy ra ngoài, và đứng yên.

Đêm đó nước lên.

Cô nhớ nó như nhớ một bài đếm. Bè neo ở rìa rừng ngập, mũi quay vô gốc cây, và cái dây thừng đi từ cọc mé trái lên tít chạc cao. Nước lên từ chiều, tới nửa đêm thì lên nhanh. Sàn bè bắt đầu nghiêng về bên trái, một ngón tay, rồi hai.

Cô thức vì dây. Dây thừng căng, kêu trên cọc, một tiếng nghiến khô, rồi nghỉ, rồi một tiếng nữa, và mỗi tiếng căng hơn tiếng trước. Cái cọc rung dưới sàn, rung vô tới xương chân cô nằm cạnh.

Gió lên. Nó dồn nước về một phía, và cái bè dồn theo. Cô ngồi dậy dưới ngọn đèn dầu vặn nhỏ, nghe rừng ngập kêu rào rào, nghe dây ở trên kia kéo cái hộp qua lại, một nhịp, một nhịp.

Má nằm cách cô một sải tay. Bà ngủ nghiêng, lưng quay ra, bàn tay phải co lại. Hơi thở bà đều. Cô nhìn bà một lúc.

Ngoài kia, nước vỗ vô thùng phuy dồn hơn, mỗi lần mạnh hơn lần trước. Cây đèn dầu treo ở cột lắc qua lắc lại, bóng má trên vách dài ra rồi ngắn lại, rồi dài ra. Mùi dầu khét lẫn với mùi sông lạnh.

Dây kêu thêm một tiếng. Sàn nghiêng thêm một ngón. Cô đứng lên, bước ra mé trái, nơi sợi dây chui vô cọc, căng như dây đàn.

Trong nhà, má húp canh. Tiếng húp ngắn, đều. Bà không ngẩng đầu, và cái chén úp ngoài giàn nhỏ giọt nước, từng giọt, xuống mặt sông.

"Đêm đó gió lớn," Sophea nói, rất khẽ, nhỏ tới mức tiếng cô không át nổi tiếng nước chạm thùng phuy. "Con không còn cách nào khác."