Sáng cuối tháng mười một, Sophea thức dậy thấy sàn nghiêng lại. Không nhiều, một chút về bên trái, đúng độ cô quen. Mấy hôm nước đứng cao, sàn gần như phẳng, và cô đã ngủ quen cái phẳng đó. Giờ nó trở về.

Cô ra mé nhìn cọc đo. Nước đã rút để lại một ngấn nâu trên thân cọc, rộng bằng bàn tay, và mặt nước nằm dưới ngấn một gang rưỡi. Mặt nước đục. Một mảnh lục bình trôi ngang, trôi ra, theo luồng.

Trong nhà, cái chăn mỏng nằm ở chỗ sát vách. Nó phẳng. Mép chăn thẳng, góc chăn nhét xuống chiếu đúng như cô nhét đêm qua, và giữa chăn không có chỗ nào lõm.

Cô đứng nhìn chăn đúng một lúc. Rồi cô nhìn cái chén thứ tư.

Chén vẫn đặt ở chỗ cũ, thẳng hàng với mấy cái chén kia, đôi đũa gác ngang miệng. Cơm trong chén còn nguyên, đầy tới mép, không lún, không xẹp. Cơm đã nguội từ tối qua, đóng thành một lớp váng mỏng, hơi bóng, như một lớp sáp.

Má bước vô từ bếp. Bà cầm cây đũa cả, đứng bên cạnh cô, nhìn xuống.

Bà không nói gì. Bà cúi xuống, nhặt cái chén bằng hai tay, không lắc, không nghiêng. Bà bưng nó ra mé, đổ cơm xuống nước. Cơm trôi từng cục, nổi một chút, rồi một con cá nhỏ ngoi lên ăn.

Rồi bà quay vô, đi ngang giàn úp chén, và đặt cái chén thứ tư lên tầng trên cùng. Úp xuống, chưa rửa. Mép chén còn dính vài hạt cơm khô.

Sophea nhìn. Cô không nói. Má cũng không nói. Bà phủi tay vào áo, đi vô bếp, và nhóm lửa.

Cô biết cái chén ấy sẽ nằm trên đó cho tới khi nước lên lại. Không ai cần nói.

Thầy giáo Sáu chèo ghe nhỏ ngang qua bè lúc mặt trời lên khỏi ngọn cây. Ông đứng chống sào, mũ vải che nửa mặt, cây thước gỗ gác ngang mạn ghe.

"Sophea."

"Dạ thầy."

"Nước tám mét hai."

"Dạ."

"Hôm qua tám mét sáu."

"Nhanh vậy hả thầy?"

"Bốn tấc một ngày. Cuối tuần là lộ bờ."

"Thầy đo ở đâu?"

"Cái cột trường. Thầy đo bằng thước, không bằng gang."

"Dạ." Cô gần cười. "Má cũng biểu con đo bằng thước."

"Má con nói đúng."

"Thầy chèo sớm vậy, đi đâu?"

"Đi dạy. Học trò đông, thầy có một mình."

"Dạ, thầy đi."

"Thầy đi." Ông gật, đẩy sào. "Thầy ghi hết. Để năm sau so."

Ông chèo đi. Cô đứng nhìn ghe ông khuất sau cụm lục bình, và không hỏi ông còn ghi những gì khác.

Thằng Vuth chèo thau tới, cái cặp để trên đầu gối, quần xắn cao.

"Chị Sophea, nước rút rồi. Thầy cho con đi học đủ."

"Thầy nói vậy hả?"

"Dạ không. Con nói." Nó nhe cái răng sún. "Mà thau con chèo được rồi."

"Bữa trước con nói chèo không nổi."

"Bữa đó con nói chơi."

"Con nói chơi hoài."

"Con nói thiệt có một nửa."

"Nửa nào thiệt?"

"Nửa sau." Nó chèo đi, quay lại cười một cái.

Quá trưa, nước rút thêm một gang. Anh Hai ra mé bè đứng cạnh cô, hai tay chống hông. Từ hôm qua anh đã về hẳn, ghe cào của chủ Thạnh nghỉ tới Tết, và anh ngủ nhiều hơn thường lệ.

"Rút rồi," anh nói.

"Dạ."

"Rút nhanh hơn anh tưởng."

"Ông Chín nói ba ngày một gang."

"Ông Chín nói cả đời. Năm nào cũng trúng."

"Còn sai thì sao?"

"Sai thì ông nói năm sau."

"Anh ở lại tới Tết hả?"

"Tới Tết. Chủ cho nghỉ."

"Má biết chưa?"

"Biết rồi. Má nói chuẩn bị gạo."

"Gạo."

"Ừ. Gạo."

"Má nấu bánh tét không?"

"Má nói để coi."

"Má nói vậy là nấu."

Họ đứng yên. Ngoài rìa làng, rừng ngập còn đứng trong nước tới quá nửa thân, mỗi thân khoanh một ngấn bùn xám chỗ nước vừa rút. Những cây lớn đứng thành hàng, tàn trụi, và nước vỗ vô thân từng nhịp.

"Cây đó kìa," anh Hai nói, chỉ bằng cằm.

"Dạ."

"Chạc cao. Hồi đó anh leo lên được."

"Anh trượt hai lần."

"Một lần. Hai lần là em đếm sai."

"Em đếm hai."

"Vậy hai." Anh cười một chút, mệt. "Hồi đó anh leo nhanh. Giờ chắc không leo nổi."

Cô nhìn theo hướng cằm anh chỉ. Cái cây đứng ngoài cùng của rừng ngập, thân bạc, hai nhánh lớn tách ra cao hơn mặt nước chừng hai sải. Trên chạc không có gì. Chỉ có một đoạn dây thừng cũ, đã mục, còn quấn quanh nhánh, buông xuống một đoạn ngắn như sợi tóc.

Mùa nước năm ngoái, hồi đầu tháng bảy, nước mới ngập gốc cây chừng một sải. Cả nhà đứng trên chiếc ghe nhỏ dưới gốc cây, bè neo cách đó chừng tám mét, trong rừng. Anh Hai leo lên chạc, hai chân quấn thân cây, tay đeo ba vòng dây thừng, đu từng tấc một.

Cái hộp gỗ nằm giữa ghe. Má đóng nó bằng ván thông, bốn cái đinh, chà nhám cả bốn mặt. Không ai nhìn vào bên trong. Má buộc dây hai vòng quanh nắp, thắt nút ba ngón, kéo thử bằng cả hai tay.

Sophea giữ đầu hộp. Má giữ đầu dây.

Anh Hai thả dây xuống từ trên chạc. Má buộc. Anh kéo.

Cái hộp rời ghe. Nó đong đưa một lần, rồi một lần nữa, rồi thẳng ra và lên. Dây thừng kêu trên cành, một tiếng nghiến nhỏ, đều.

"Cao nữa," má nói. "Cao nữa. Tới chạc."

Anh Hai kéo cho tới khi hộp chạm cành. Anh vắt dây qua chạc, quấn ba vòng cho khỏi trượt, không thắt nút, rồi tụt xuống. Đầu dây còn lại má kéo qua nước, về bè, buộc vào cọc ở mé trái. Má kéo dây căng, thử, rồi thả.

"Được," má nói. "Chắc rồi."

Sophea nhìn lên. Cái hộp treo trên chạc, nhỏ, nâu, giữa tàn lá xám. Nó đứng yên.

Anh Hai nhìn cây thêm một lúc, rồi quay sang cô. Giọng anh thường, không nặng, như hỏi giờ ghe.

"Cái hộp hồi đó treo trên chạc đó. Sao giờ không còn trên cây?"

Sophea nhìn đoạn dây mục buông xuống. Cô nói, nhỏ tới mức anh phải nghiêng đầu mới nghe.

"Đêm đó gió lớn. Em không còn cách nào khác."