Mùi tới trước. Dầu máy cũ đã đặc lại thành sáp, phân dơi khô, sắt gỉ ngâm sương nhiều năm. Rồi tới cái tối. Nhà che ở Ban Khon chỉ có mái tôn và ba vách ván thưa, nắng gần trưa lọt qua khe ván thành từng sợi mảnh cắm xuống nền đất nện.

Giữa nhà che là đầu máy.

Nó nằm trên một đoạn ray ngắn không nối vào đâu, hai đầu ray chặn bằng hai khúc gỗ. Ống khói móp một bên. Bánh xe sắt cao tới ngang ngực cô. Thân sắt đen sạm, gỉ loang thành từng mảng nâu, và mắt cô phải quen với cái tối một lúc mới thấy hàng chữ dập nổi trên tấm sắt bên hông, chữ Tây, sáu con chữ, có hai chấm nhỏ trên đầu một chữ.

Bà bán nước ở đầu cầu hôm qua đã dời thùng đá ra ngồi trước cửa nhà che từ sớm, vì buổi sáng khách Tây hay ghé đây chụp hình. Bà thấy cô thì đẩy cái ghế nhựa ra, nhưng cô không ngồi.

"Chữ gì vậy cô?"

"Ê-lô-i-dơ," bà đọc, từng tiếng một, như người gọi tên một đứa nhỏ. "Tên con tàu. Ông chồng tui nói người ta đặt tên đàn bà cho nó."

Khamla đứng phía sau đầu máy, chỗ tối nhất. Anh không nhìn hàng chữ. Anh ngồi xổm xuống, nhìn mấy cái móc sắt dưới gầm, chỗ hồi trước người ta móc toa vào. Anh đưa tay sờ một cái, rồi nói với bà một câu tiếng Lào.

"Nó nói cái này đúc năm một chín mười một," bà dịch. "Có ghi trên bảng ngoài kia mà nó không biết đọc, ông nội nó nói lại."

"Ông nội ảnh chạy cái này hả?"

Bà hỏi. Khamla lắc đầu, chỉ vào vai mình, chỗ hôm qua cuộn dây đè.

"Không. Ông nội nó vác. Vác tà vẹt, vác than, vác cái gì người ta biểu vác."

Khamla nói thêm. Lần này dài hơn, ngắt quãng, có chỗ anh dừng lại nhìn lên mái tôn như đang tìm chữ trên đó. Bà nghe hết rồi mới dịch, gọn hơn nhiều.

"Nó nói tàu thủy dưới kia lên tới chân thác là hết đi. Người ta tháo ra. Cái vỏ, cái máy, cái ống khói, cái bánh lái. Chất lên toa. Cái đầu máy này kéo bảy cây số qua đảo. Tới bến trên thì ráp lại, sơn lại, hạ xuống nước."

"Một chuyến là xong?"

Bà hỏi lại. Khamla giơ hai ngón tay.

"Hai chuyến. Tàu lớn thì toa chở không hết. Chuyến đầu chở cái vỏ đã cắt làm khúc. Chuyến sau chở máy."

"Rồi ráp lại có chạy được không?"

Lần này Khamla trả lời trước khi bà kịp hỏi, bằng tiếng Việt, đúng một chữ:

"Chạy."

Bà cười, nói với cô: "Nó hiểu cô nói gì đó. Nó làm bộ không hiểu để khỏi trả lời."

Khamla không cãi. Anh đứng dậy, phủi tay vào ống quần, đi ra phía cửa.

Cô ở lại với đầu máy. Cô đi một vòng quanh nó, chậm. Đinh tán xếp thành hàng trên thân, đầu đinh to bằng ngón tay cái, có cái đã gỉ mất một nửa. Sâu trong rãnh bánh xe còn sót mấy vệt sơn đỏ, chỗ mưa không tạt tới. Cạnh một vệt có một con số trắng nhỏ, nét cọ run tay, mờ gần hết. Cô cúi sát xuống mới đọc ra. Số 14.

"Cô ơi," cô gọi ra cửa. "Chỗ này có số."

Bà bán nước ló đầu vô. "Số mấy?"

"Mười bốn."

Bà hỏi Khamla. Khamla đứng ngoài nắng, nói vọng vô một câu, không bước vô.

"Nó nói miếng thứ mười bốn. Hồi tháo ra sơn số, ráp lại rồi không ai chùi."

Ngoài kia có tiếng ai đó lật giàn cá. Một bà già nhỏ thó đang trở mấy vỉ cá phơi trên giàn tre ngay trước cửa nhà che, cá xẻ đôi, xếp sát nhau. Gió lùa vô. Mùi cá mặn đè lên mùi dầu máy, đè luôn mùi phân dơi.

Cô đưa tay chạm vào thân sắt, ngay dưới con số. Sắt lạnh. Ngoài trời gần trưa, nắng đã gắt, mái tôn hầm hập, mà chỗ sắt dưới tay cô vẫn lạnh. Cô để tay ở đó. Rồi cô rút về.

"Cô coi xong chưa?" bà bán nước gọi vọng vô. "Có đoàn khách tới."

"Xong."

Một đoàn khách Tây đi bộ tới, đội nón tai bèo, giơ điện thoại. Họ đứng thành hàng trước đầu máy, có người leo lên bậc sắt cho bạn chụp. Bà bán nước đã đứng dậy với hai chai nước trên tay.

Ra tới cửa, cô thấy Khamla đứng cạnh giàn cá, đang nói chuyện với bà già phơi cá. Bà chỉ một sợi dây giăng giàn đã chùng. Anh tháo nút cũ, kéo căng, thắt lại, không mất tới mười hơi thở. Bà già bẻ một con cá khô dúi vào tay anh. Anh nhận, bẻ đôi, đưa cô một nửa.

Cá mặn chát, dai, có mùi khói.

"Cá gì vậy cô?" cô hỏi vọng về phía bà bán nước.

"Cá trên thác. Tiếng mình không có tên." Bà nói gì đó với bà già phơi cá. Bà già cười móm, nói lại một câu dài, tay chỉ con cá trong tay cô. "Bả nói cô cứ ăn đi, ăn rồi thì biết tên. Tên nó là mặn."

Cô nhai, đứng dưới nắng.

Sau lưng, trong nhà che, tiếng khách Tây cười, tiếng máy chụp hình bấm liên tục, và đầu máy nằm yên trên đoạn ray không nối vào đâu, hai đầu chặn gỗ, cái tên đàn bà dập trên hông.