Bốn giờ sáng, trời còn tối đen, một ngôi chùa nổi hiện ra giữa mặt hồ với ánh đèn dầu le lói từ bên trong hắt ra qua khung cửa sổ hẹp. Loa phóng thanh buộc chặt vào một cây cột gỗ phát ra tiếng tụng kinh đều đều, âm thanh vang xa trên mặt nước tĩnh lặng, len lỏi tới tận những căn nhà bè xa nhất trong vùng.

Ngôi chùa nổi lớn hơn hẳn bất cứ công trình nào cô từng thấy trên mặt hồ này, mái cong nhiều tầng lợp ngói đỏ sậm, các cột kèo chạm khắc hoa văn tinh xảo dù đã phai màu vì nắng mưa. Xung quanh chùa, hàng chục ngọn đèn dầu nhỏ được treo trên những sợi dây giăng ngang dọc, ánh sáng vàng ấm phản chiếu lấp lánh trên mặt nước đen thẫm bao quanh.

Sophea chèo xuồng qua bè dì Huệ từ lúc trời còn chưa hửng sáng, gõ vách chái gọi cô dậy, giục mặc thêm áo ấm, rồi chở cô tới đây, nói đây là một ngày quan trọng trong năm, phải dậy sớm mới kịp.

"Đi chùa gì sớm dữ vậy em? Mới bốn giờ."

"Lễ này, phải tới sớm. Trễ, hổng còn chỗ, đông người lắm."

"Lễ gì mà đông vậy?"

"Lễ này, cúng ông bà. Tháng chín, năm nào cũng có, kéo dài mười lăm ngày."

Cô nhìn quanh, thấy hàng chục chiếc xuồng nhỏ đang lần lượt cập vào sàn chùa nổi, người trên xuồng bưng theo những mâm cơm nếp, trái cây, và vài gói nhỏ gói bằng lá chuối, ai nấy đều mặc áo màu trắng hoặc màu sáng, im lặng xếp hàng chờ tới lượt mình bước lên.

Sàn chùa được ghép lại từ mấy chục cái thùng phuy cũ cột chặt với nhau, phía trên lát ván gỗ đã bạc màu vì dầm mưa dầm nắng nhiều năm, đủ rộng để chứa được cả trăm người đứng chen chúc mà không sợ chìm. Người ta quỳ thành từng hàng dài, lưng cúi thấp, tay chắp trước ngực, miệng lầm rầm theo tiếng loa đọc kinh.

Trên mỗi mâm cúng, cô thấy có nắm cơm nếp vo tròn xếp thành từng chồng nhỏ, vài trái chuối chín, và những gói lá chuối buộc kín bên trong đựng thứ gì đó cô không rõ. Có người còn mang theo cả bộ áo quần mới gấp gọn gàng, đặt cẩn thận lên mâm cùng với nhang đèn, như thể đang chuẩn bị một phần quà chu đáo cho ai đó sắp về thăm nhà.

"Cúng vậy để chi?"

"Mười lăm ngày này, vong linh được thả ra. Đi tìm cái ăn, ở nhà người thân còn sống."

"Thả ra là sao? Từ đâu?"

"Em hổng biết giải thích rõ. Chỉ biết, tới ngày này, vong về được, ăn được."

"Cúng là cho vong ăn?"

"Ừ, cúng cho ăn. Cúng bảy đời. Con cháu hổng cúng, vong hổng có ăn, mắc kẹt lại, hổng đi tiếp được."

"Mắc kẹt ở đâu?"

"Em cũng hổng hình dung được. Chỉ nghe nói vậy, từ nhỏ tới lớn."

Cô ngồi lặng nghe Sophea nói, cố hình dung cái ý niệm về những vong linh bị mắc kẹt lại vì không ai cúng, không tiến lên được, không quay về được, cứ lửng lơ giữa hai cõi trong khi những vong khác được con cháu nhớ tới thì đã tìm được đường đi tiếp. Tiếng loa vẫn đọc kinh đều đều, xen lẫn tiếng người rì rầm khấn vái khắp sàn chùa.

Cô nhìn quanh một lượt nữa, thấy có những gia đình mang theo cả ba bốn thế hệ, từ cụ già lưng còng phải có người dìu tới em bé còn ẵm ngửa trên tay, tất cả đều quỳ chung một hàng, cùng chắp tay hướng về phía bàn thờ chính giữa chùa. Một vài người lớn tuổi vừa khấn vừa rơi nước mắt, không giấu giếm, để mặc cho những giọt nước mắt ấy rơi xuống tấm ván sàn đã ướt đẫm hơi sương từ sớm.

"Bảy đời thiệt hả? Xa vậy?"

"Bảy đời. Ông bà, cha mẹ, tới cả những người mình hổng biết mặt."

"Ngày nào cúng cũng được, hay phải đúng ngày?"

"Ngày nào cũng được. Mà ngày cuối, đông nhất. Cả nhà, phải có mặt đủ."

"Ngày cuối dẫn tui tới coi."

"Đông lắm. Tới ngày đó, dẫn chị đi, đông hơn bữa nay nhiều."

Một cơn gió nhẹ thổi qua, làm ngọn đèn dầu trên bàn thờ tạm dựng giữa sàn chùa lay động, ánh sáng run rẩy hắt lên những gương mặt đang cúi đầu khấn vái, tất cả đều mang một vẻ trang nghiêm mà cô chưa từng thấy ở bất cứ đâu trong suốt hành trình của mình. Một vài đứa trẻ nhỏ được cha mẹ bế theo cũng ngồi im re không nghịch phá, mắt tròn xoe nhìn khói nhang bay lên nghi ngút, như thể ngay cả chúng cũng cảm nhận được cái không khí khác thường của buổi sáng hôm nay.

"Vong nào không có con cháu thì ai cúng?"

Sophea im lặng một lúc lâu, tay vẫn chắp trước ngực theo dáng khấn của những người xung quanh, mắt nhìn thẳng về phía bàn thờ, không quay sang trả lời câu hỏi ấy.

Trời bắt đầu hửng sáng phía chân trời, một vệt hồng nhạt len qua lớp sương còn giăng trên mặt hồ, và tiếng loa phóng thanh vẫn tiếp tục vang lên đều đều, không ngừng nghỉ, như thể mười lăm ngày này của cả một cộng đồng sống trên nước sẽ còn kéo dài bất tận, mang theo cả những câu hỏi chưa ai trả lời được.

Xuồng của những gia đình khác vẫn tiếp tục cập vào, nối đuôi nhau chờ tới lượt lên sàn chùa, và mùi nhang trầm hòa lẫn với mùi cơm nếp mới nấu lan rộng ra khắp một vùng nước quanh chùa. Cô đứng dậy theo Sophea chuẩn bị rời đi, ngoái nhìn lại một lần cuối cảnh hàng người vẫn còn quỳ kín cả sàn chùa, ánh đèn dầu bắt đầu nhạt dần khi trời sáng rõ hơn, nhưng tiếng khấn vái thì vẫn không hề dứt.