Chiều đổ mưa rào bất chợt, những hạt mưa lớn gõ liên hồi lên mái lá cái chái sau nhà bè dì Huệ, tiếng lộp độp dày đặc như có ai đang rải cả nắm sỏi lên trên. Nước dột qua vài khe mái, chảy thành dòng nhỏ xuống một cái thau nhôm kê sẵn giữa nhà, tiếng nước nhỏ giọt xuống thau vang lên đều đặn xen giữa tiếng mưa.

Cái chái chỗ cô trải chiếu ngủ mấy tuần nay chỉ là một khoảng sàn ván có mái, vách đan bằng lá dừa nước đã ngả màu nâu sậm, một góc để cái túi vải và cây sào của cô, góc khác dì Huệ chất mấy cuộn lưới cũ. Hai người vừa chèo xuồng từ chợ trên bờ về thì mưa ập xuống, Sophea cột xuồng chạy vô đụt nhờ. Ánh sáng bên ngoài xám xịt hẳn đi vì mưa, khiến ngọn đèn dầu treo giữa nhà phải thắp lên sớm hơn thường lệ, tỏa một quầng sáng vàng ấm giữa không gian ẩm ướt. Trên vách, vài tấm hình cắt từ tờ lịch cũ dì Huệ dán lên, phai màu vì hơi ẩm nhưng vẫn còn nhận ra được là cảnh chùa tháp.

Cả hai ngồi bệt trên sàn ván, lưng dựa vào vách, chân co lên gần ngực để tránh mấy chỗ ván ướt loang ra từ khe hở. Sophea lấy trong cái túi vải đeo sát bụng ra một cái thẻ nhựa nhỏ, thứ cô phải mang theo mỗi lần lên chợ trên bờ, mặt trước có dán một tấm hình chụp thẳng, đưa cho cô xem.

Cái túi vải đựng thẻ đã sờn cũ, chỉ khâu viền túi bung ra vài chỗ được vá lại bằng chỉ khác màu, có lẽ đã dùng qua nhiều năm. Cô đón lấy cái thẻ bằng cả hai tay, một thói quen từ nhỏ khi nhận bất cứ thứ gì người khác trân trọng đưa cho mình.

"Thẻ gì đây em? Hình ai vậy?"

"Thẻ thường trú nhân. Của má em. Có thẻ này, mới ở yên được, hổng bị hỏi giấy hoài."

"Làm thẻ này tốn nhiều không?"

"Tốn. Nhà nào hổng đủ tiền, thì thôi, hổng làm."

"Hổng làm thì sao?"

"Không thẻ, cũng sống được. Mà để giấy tờ quá hạn, bị phạt."

"Phạt nhiều không?"

"Nhiều lắm, với nhà ở đây. Bằng cỡ, bán mấy chục ang cá khô mới đủ."

"Có ai hay bị phạt không?"

"Cũng có. Nhà nào quên, để trễ, là bị phạt liền, hổng nương tay."

Cô cầm cái thẻ nhựa lên xem kỹ hơn, những dòng chữ in trên đó phần lớn là tiếng Khmer, chỉ có vài con số cô đọc được, và tấm hình chụp một người đàn bà đứng tuổi, cặp mắt giống Sophea như đúc, chắc đã chụp từ nhiều năm trước. Góc thẻ có một dòng chữ nhỏ ghi quốc tịch, cũng bằng tiếng Khmer, cô không đọc được nhưng đoán chừng đó là chỗ ghi người trong hình là người gốc Việt. Mưa vẫn rơi đều bên ngoài, thỉnh thoảng một cơn gió lùa qua khe vách khiến ngọn đèn dầu treo góc nhà lay động, ánh sáng chao đi chao lại trên vách lá.

"Em cũng có một cái hả?"

"Em hổng có. Nhà làm được ba thẻ, tới em là hết tiền. Nhiều nhà quen em, cũng vậy. Trẻ con sinh ra, hổng có giấy khai sinh."

"Sao không có khai sinh?"

"Sinh trên nước, hổng gần trạm y tế, hổng ai tới ghi. Vậy là hổng có."

"Nhiều đứa vậy hả?"

"Nhiều lắm. Sinh xong, biết tên, biết mặt, vậy đủ rồi."

Cô ngồi im một lúc, nhìn dòng nước vẫn tí tách rơi vào thau, nghĩ tới việc một đứa trẻ sinh ra mà không có một tờ giấy nào ghi lại ngày mình chào đời, một điều mà cô chưa từng phải nghĩ tới trong suốt cuộc đời mình dù có nghèo khó tới đâu. Ngọn đèn dầu chao nhẹ theo một cơn gió lùa qua khe vách, kéo dài thêm cái bóng của cả hai in lên tấm liếp đối diện, một khoảng im lặng ngắn trôi qua trước khi cô hỏi tiếp.

"Hồi em sinh ra, có ai ghi ngày với giờ không?"

Sophea im lặng một chút, tay vân vê mép cái thẻ nhựa, ánh mắt nhìn ra ngoài khe vách, nơi mưa vẫn đang rơi trắng xóa cả một khoảng nước.

"Không có giấy. Em, hổng có khai sinh."

"Vậy cái tên Sophea, ai đặt? Ghi ở đâu?"

"Má đặt. Ghi trong miệng người ta thôi."

Cô khựng lại, không hỏi thêm được câu nào. Sophea nói câu đó tự nhiên như nói giá cá.

Mưa bên ngoài bắt đầu ngớt dần, tiếng lộp độp trên mái lá thưa hẳn đi, chỉ còn tiếng nước nhỏ giọt từ mái xuống thau vang lên lẻ loi trong khoảng im lặng vừa rồi. Cô nhìn xuống cái thẻ nhựa còn đang cầm trên tay, rồi nhìn sang Sophea, người không có một tấm giấy nào chứng minh mình đã từng được sinh ra, nhưng vẫn ngồi đó, thản nhiên như chưa từng có gì để bận tâm. Ngọn đèn dầu vẫn cháy đều, hắt bóng cả hai lên vách lá thành hai hình dài đổ nghiêng theo nhịp lay động của ngọn lửa nhỏ.

"Thôi, tui trả thẻ lại cho em."

"Ừ. Thẻ của má, mất là phải làm lại, tốn tiền nữa đó."

"Biết rồi. Em cất kỹ đi."

Cô đưa trả cái thẻ, Sophea cất lại vào túi vải cẩn thận, buộc chặt miệng túi rồi nhét vô trong áo, sát bụng, chỗ khô nhất trên người. Bên ngoài, mưa đã tạnh hẳn, để lộ ra một mặt hồ trắng xóa còn vương hơi nước, phẳng lặng trở lại như chưa từng có cơn mưa nào vừa quét qua, chỉ còn vài giọt nước cuối cùng rớt lộp độp từ mái lá xuống mặt nước bên dưới sàn nhà.