Sophea chèo xuồng đi ngang một dãy nhà nổi lớn hơn hẳn những căn ở làng trước, mái tôn cũ nhấp nhô nối liền nhau, một lá cờ nhỏ treo trên cây sào cắm giữa sân. Từ xa đã nghe tiếng đọc bài vang ra đều đều, giọng trẻ con ê a theo nhịp, xen lẫn tiếng một người lớn gõ nhịp bằng cây thước lên mặt bàn gỗ.

Cả dãy nhà nổi ghép lại từ nhiều căn bè cũ, buộc chặt vào nhau bằng dây thừng lớn, sàn được lát thêm một lớp ván mới hơn chỗ khác để chịu được bước chân chạy nhảy của cả trăm đứa trẻ mỗi ngày. Một khoảng sân nhỏ nổi riêng biệt nằm cạnh lớp học, quây lưới thấp quanh mép, có lẽ để đám trẻ nhỏ tuổi nhất chơi đùa mà không lo trượt chân xuống nước ngay trước mắt người lớn.

"Trường học hả em? Có cờ, có tiếng đọc bài."

"Trường nổi. Trẻ con, học ở đây."

Ngay lúc đó, một đứa trẻ chừng sáu bảy tuổi tự chèo một chiếc thau nhôm nhỏ lướt ngang qua mũi xuồng, cặp sách buộc chặt bằng dây thun đội cao trên đầu, tay chèo thoăn thoắt không thua gì người lớn, mặt tỉnh queo như đang đi trên con đường quen thuộc nhất đời mình.

"Nhỏ vậy mà tự chèo đi học?"

"Sáu tuổi, tự chèo. Ở đây, vậy hết."

"Lỡ té xuống nước thì sao?"

"Không té. Mà té, cũng biết bơi rồi. Trường ở đây, bắt biết bơi mới cho vô lớp một."

"Phải biết bơi mới được học? Đứa chưa biết thì sao?"

"Chưa biết, chưa vô lớp. Chờ, học bơi trước. Có đứa, vô muộn mấy năm, vì vậy."

Sophea ghé xuồng sát vào một cầu ván nhỏ trước cửa lớp, cột dây, rồi dẫn cô bước lên, nói vài câu bằng tiếng Khmer với một ông giáo già đang đứng ngoài hiên, tay cầm cây thước gõ nhịp. Ông giáo quay sang cô, gật đầu chào, giọng tiếng Việt chậm rãi nhưng rõ ràng, có lẽ học được từ những khách qua đường như cô suốt nhiều năm dạy học ở đây.

"Cô ở xa tới coi trường hả, mời vô coi, đừng ngại."

"Thầy dạy ở đây lâu chưa?"

"Lâu rồi, hồi trường còn dựng bằng tre, giờ đổi mái tôn rồi đó."

Ông giáo mở một cuốn sổ dày, bìa đã sờn mép, đặt lên bàn cho cô xem. Trong sổ là những dòng tên học trò viết tay, có dòng còn nguyên, có dòng bị gạch ngang rồi lại được ghi thêm một dòng mới ngay bên dưới, chữ viết khác mực, khác cả nét tay so với dòng cũ. Giấy trong sổ đã ố vàng theo năm tháng, vài trang bị ẩm cong queo lại, chắc do có lần nước hắt vào lúc dông gió, nhưng chữ viết vẫn còn đọc được rõ ràng, như thể ông giáo đã cố giữ cho cuốn sổ này sống lâu hơn cả những căn nhà bè quanh đây.

"Sao có tên gạch rồi ghi lại? Đổi tên hả thầy?"

"Không phải đổi tên đâu cô. Gia đình dời chỗ, theo luồng cá, nửa chừng năm học là dời liền, không báo trước."

"Gạch là coi như nghỉ luôn?"

"Ừ, gạch vậy đó. Rồi có khi, cách mấy tháng, mấy năm, nó theo nhà quay lại, thầy lại ghi tên nó, dòng mới, ngay chỗ cũ."

"Có khi nào gạch nhầm không thầy?"

Ông giáo cười, đưa tay chỉnh lại cái kính đang buộc bằng sợi dây thun vòng qua sau gáy, gọng kính đã gãy một bên từ lâu, chỉ còn cách buộc dây là giữ được trên mặt.

"Có chớ cô. Có lần thầy gạch xong, tưởng chắc nó theo nhà đi luôn rồi, ai dè hai năm sau, nó chèo thau tới, đứng ngay cửa lớp, nói thầy ơi con học lại được không."

"Rồi thầy ghi lại?"

"Ghi chớ, ghi ngay chỗ cũ, dòng gạch nằm trên, dòng mới nằm dưới, ai coi sổ cũng thấy hết."

Cô nhìn xuống trang sổ một lần nữa, những dòng tên chồng lên nhau như một lớp trầm tích nhỏ ghi lại từng đợt người tới rồi đi, đi rồi có khi lại về, không ai biết trước được dòng nào sẽ là dòng cuối cùng hay chỉ là một quãng nghỉ giữa chừng.

"Hồi nhỏ em có học trường nổi vầy không?"

"Có. Tới lớp bốn. Vô trễ hai năm, tại chưa biết bơi. Chữ thì giờ quên hết. Số thì đọc được, đọc giá cá."

"Tiếc không?"

"Không tiếc. Chèo giỏi, bán cá giỏi, đủ sống. Học chữ, để làm chuyện khác, em không cần."

Sophea nói xong, quay ra nhìn lũ trẻ đang ngồi trong lớp, mấy đứa ngoái đầu lại nhìn hai người khách lạ đứng ngoài hiên rồi cười khúc khích, bị ông giáo gõ nhẹ cây thước lên bàn nhắc quay lại học bài. Tiếng đọc đồng thanh lại vang lên đều đặn, những âm tiết tròn trịa nối tiếp nhau không dứt.

Ông giáo tiễn hai người ra tới cầu ván, tay vẫn giữ cuốn sổ trước ngực như một vật bất ly thân, ánh mắt nhìn theo chiếc xuồng nhỏ dần xa khỏi trường, cho tới khi chỉ còn là một chấm nhỏ giữa mặt nước lấp lánh nắng trưa. Trước khi quay vào lớp, ông còn ngoái lại nói vọng thêm một câu, giọng nhẹ như đang nói với chính cuốn sổ trong tay hơn là với người khách vừa rời đi, rằng sổ này còn dùng được lâu, chừng nào giấy còn chỗ trống để ghi thêm dòng mới.

Cô ngồi trong xuồng, ngón tay vô thức vạch lên be xuồng một đường ngang, rồi một đường nữa ngay bên dưới. Sophea chèo đều, thỉnh thoảng liếc sang thấy cô im lặng lâu hơn mọi khi thì cũng không hỏi gì thêm, chỉ để mái chèo khua nhẹ xuống nước, từng nhịp một, đưa xuồng rời xa dần khỏi tiếng đọc bài vẫn còn âm ỉ vọng lại phía sau lưng.