Sáng sớm, sương còn giăng mờ trên mặt hồ, chưa kịp tan hết dưới nắng non. Cô ngồi ở đầu một chiếc xuồng nhỏ hơn hẳn hai chiếc thuyền trước đó, be xuồng thấp sát mặt nước, chỉ đủ chỗ cho hai người ngồi hai đầu và một ít đồ đạc chất giữa. Người chèo xuồng là một phụ nữ trẻ, tóc búi gọn sau gáy, tay chèo đều nhịp không cần nhìn xuống nước.

Cô để ý trước tiên là đôi bàn chân của người phụ nữ ấy, đặt trần trên tấm ván lót đáy xuồng. Bàn chân bè rộng hơn bàn chân thường, ngón xòe ra như đã quen bám vào mặt phẳng chông chênh từ rất lâu, mép ngoài bàn chân chai dày một lớp sậm màu, khác hẳn phần da còn lại.

"Em chèo xuồng giỏi quá, chèo vậy chắc quen tay lắm rồi."

"Từ nhỏ, em chèo. Hai mươi năm rồi, chèo."

"Hai mươi năm? Vậy sống trên nước từ nhỏ?"

"Sinh ra, trên nước. Chưa đứng đất, quá một ngày, bao giờ."

"Đứng đất lâu thì sao?"

"Đứng lâu, bắp chân đau. Chân em, quen sàn nghiêng rồi, đất bằng thì lạ."

Cô nhìn lại đôi bàn chân ấy một lần nữa, cố hình dung cảm giác một đôi chân quen với độ dốc và độ lắc của sàn thuyền đến mức đất bằng phẳng lại trở thành thứ gây khó chịu, một sự đảo ngược hoàn toàn so với những gì cô vẫn nghĩ là bình thường.

"Em tên gì vậy, tui là Lành."

"Em tên Sophea."

"Sophea. Nghe lạ mà hay."

"Tên Khmer. Mà em, người Việt. Ông bà em, người Việt, hồi xưa."

"Vậy mà nói tiếng Việt giỏi. Tưởng người Khmer."

"Nghe, rồi nói theo. Học có mấy năm, chữ quên hết. Nghe má em nói, nghe người ta nói, rồi nói theo vậy thôi."

Tối qua, người ra mở cửa là dì Huệ, một bà già gốc Việt tóc bạc trắng, cho cô trải chiếu ngủ ở cái chái sau nhà bè, giá một đêm bằng một tô bún ngoài chợ. Sáng ra, dì đứng ở mép sàn kêu qua bè bên cạnh, một đứa con gái chèo xuồng tới, dì nói nó dẫn khách lạ đi trong hồ quen rồi, biết rành luồng nước, biết chỗ nào cạn chỗ nào sâu theo mùa, giá cả thì tùy thương lượng. Sophea nghe xong, gật đầu ngay không cần suy nghĩ lâu, chỉ hỏi lại một câu duy nhất là đi bao xa và bao lâu, rồi ra giá.

"Vậy em nhận dẫn tui đi được không, tui trả công đàng hoàng."

"Được. Đi xa, giá khác. Đi gần, giá khác. Chị đi đâu?"

"Đi sâu vô trong. Coi mấy làng nổi khác. Coi luôn khúc sông nào người ta hay kể."

"Được. Vậy giá này, chị trả được không?"

Sophea đưa ra một con số, không cao, chỉ đủ để cô gật đầu ngay không cần trả giá lại, và cả hai coi như đã xong chuyện thương lượng chỉ trong vài câu ngắn gọn.

"Cá khô, chị ăn không? Em bán cá khô, còn dư mấy con."

"Ăn. Em bán cá khô nữa hả?"

"Bán cá khô, chính. Chèo xuồng, dẫn đường, phụ thêm thôi. Mùa này cá ít. Năm ngoái cũng ít. Năm ngoái nữa cũng ít."

"Sao năm nào cũng ít? Bắt nhiều quá hả?"

"Em không biết tại sao. Chỉ biết, năm nào người ta cũng nói, năm nay ít hơn năm trước."

Sophea vừa nói vừa với tay lấy một giỏ tre nhỏ đặt cạnh chân, bên trong là mấy con cá khô xếp gọn, đưa cho cô một con, mùi mặn và mùi nắng phơi lẫn vào nhau, khô ráp trong tay nhưng vẫn còn phảng phất mùi tanh đặc trưng của cá nước ngọt.

"Khô đều ghê."

"Làm quen tay. Phơi đủ nắng, không phơi ẩu. Ẩu thì hư, bán không được."

"Dẫn đường hoài, gặp khách khó tính không?"

"Không sợ. Khách khó, khách dễ, em chèo giống nhau. Chỉ khác, nói chuyện nhiều hay ít thôi."

"Vậy tui nói chuyện nhiều, em chịu không?"

"Chịu. Vui hơn. Chèo một mình, buồn."

Câu trả lời ấy khiến cô bật cười nhẹ, một tiếng cười thoải mái hiếm hoi từ sau những chuyện nặng nề ở khúc sông trước. Sophea cũng cười theo, để lộ hàm răng đều nhưng hơi ngả vàng vì thói quen nhai trầu của người lớn tuổi trong nhà truyền lại, đôi tay vẫn không ngừng nhịp chèo dù đang cười.

Sophea ngừng chèo một nhịp, nhìn xuống đôi dép nhựa của cô, rồi nhìn lên.

"Chị đứng trên đất lâu vậy không chóng mặt hả?"

"Chóng gì. Đất mà."

"Em thì chóng. Ở chợ trên bờ, nửa ngày, em đi như say."

Sophea bật cười, tiếng cười lớn hơn hẳn lúc nãy, như vừa kể một chuyện xấu hổ mà kể ra rồi thì nhẹ.

Cả hai cùng cười, tiếng cười vang nhẹ trên mặt nước còn vương sương sớm, đủ để một vài con chim nước gần đó giật mình vỗ cánh bay lên rồi lại đáp xuống cách đó không xa. Sophea chèo tiếp, nhịp tay đều trở lại, thỉnh thoảng liếc sang cô như còn thấy câu chuyện vừa rồi buồn cười.

"Dẫn tui đi mấy bữa được không?"

"Mấy bữa cũng được. Chị trả đủ, em đi đủ. Không trả đủ, em cũng nói trước, không đi lén."

"Thiệt thà ghê."

"Không nói dối được. Nói dối, nhớ không nổi. Nói thiệt, khỏi nhớ, nói y như vậy hoài."

Sương trên mặt hồ bắt đầu tan dần theo từng vệt nắng sớm len xuống, để lộ ra một khoảng nước phẳng lặng trải rộng trước mũi xuồng, không còn mờ ảo như lúc mới xuất phát. Sophea đưa mắt nhìn quanh, ước lượng hướng đi, rồi bẻ nhẹ tay chèo, đổi hướng mũi xuồng lệch sang một bên.

"Đi hướng này, gần hơn. Có làng nhỏ, chị coi được nhiều thứ."

"Tui nghe em hết. Em rành đường mà."

Xuồng lướt đi êm nhẹ trên mặt nước vừa hửng sáng, để lại phía sau một vệt sóng mỏng loang ra rồi tan biến, và cô ngồi yên nhìn Sophea chèo, lòng nhẹ hẳn đi so với những ngày trước, như thể vừa có thêm một người đi cùng khiến chặng đường phía trước bớt cô độc hơn hẳn.