Bến trung chuyển ở Kampong Chhnang còn thưa người lúc cô tới, nắng sáng chưa kịp gắt, chỉ mới hửng vàng nhạt trên mặt nước đục. Chiếc thuyền lớn chở cô từ Phnom Penh lên tới đây thì dừng hẳn, máy tắt, neo cố định vào một cầu tàu gỗ ọp ẹp bắc ra từ bờ đất sét.

Suốt đêm qua trên thuyền, cô ngủ chập chờn, thỉnh thoảng giật mình tỉnh giấc vì tưởng mình vừa nói ra điều gì đó không kiểm soát được. Sáng ra, cảm giác ấy vẫn còn vương lại, một sự dè dặt nhỏ mỗi khi định mở miệng, dù chưa có dịp nào để thử lại chuyện nói dối từ sau đêm ở chỗ hợp lưu. Cô tự nhủ cứ để chuyện đó qua một bên, lo việc trước mắt đã.

Cô đứng trên boong, túi vải ôm trước ngực, nhìn quanh tìm hiểu vì sao thuyền không đi tiếp. Một người đàn ông trung niên mặc áo sờn vai, tay đầy chai sạn, bước lại gần, chỉ tay về phía thượng nguồn.

"Cô đi tiếp lên trên hả?"

"Đi ngược lên. Càng gần hồ càng tốt."

"Vậy phải đổi thuyền ở đây. Thuyền lớn cỡ này không vô nổi khúc trên đâu, cạn với hẹp lắm."

"Rồi sao?"

"Qua bên kia, có mấy chiếc thuyền nhỏ chuyên chở khách đoạn này. Để tôi kêu dùm cho."

Người đàn ông đưa tay vẫy về phía một dãy thuyền be nhỏ đậu sát bờ, mỗi chiếc chỉ đủ chỗ cho vài người ngồi, mái che bằng tôn cũ hoặc bạt xanh đã bạc màu. Một người lái thuyền trẻ hơn nghe gọi liền chèo lại, cười chào cô bằng tiếng Việt lơ lớ pha giọng Khmer.

"Cô đi lên hồ hả? Lên xa cỡ nào?"

"Chưa biết. Tới đâu hay tới đó."

"Vậy lên thuyền tui đi, thuyền tui quen đường trên đó lắm, chở khách hoài."

Cô chuyển đồ đạc từ thuyền lớn xuống thuyền nhỏ, chiếc túi vải và một túi xách nhỏ đựng vài bộ đồ, được người lái thuyền cũ và người lái thuyền mới chuyền tay nhau qua lại giữa hai mạn thuyền cách nhau chỉ một bước chân. Tới cây sào thì lâu hơn. Nó dài hơn chiếc thuyền nhỏ gần nửa thân, người lái thuyền mới phải đứng lên mũi, chụp lấy đầu sào bó bao bố, chuyền dọc theo mạn, ngả xuống nằm chéo từ mũi tới lái, gác lên hai be. "Cây gì dài dữ vậy cô?" "Sào." Anh ta lấy một sợi dây cột đầu sào vô cọc mũi, lắc lắc thử rồi gật.

"Cô ngồi giữa thuyền cho vững, đừng ngồi sát be, nước trên này chảy mạnh hơn dưới kia."

"Vầy được chưa anh?"

"Được rồi đó, ngồi vậy chắc."

Người lái thuyền mới nổ máy, tiếng động cơ nhỏ hơn hẳn tiếng máy thuyền lớn cô vừa rời, giọng nổ đều đều gần gũi hơn. Thuyền rẽ nước chầm chậm, mũi thuyền nhỏ nhắn lướt qua mặt nước phẳng lặng, để lại phía sau một vệt sóng mỏng tan dần.

"Cô biết sao phải đổi thuyền ở đúng khúc này không?"

"Không biết. Tại nước cạn hả?"

"Ừ, nước cạn với sông hẹp lại. Mà tui còn nghe kể, hồi xưa, cỡ bảy trăm năm trước, cũng có người phải đổi thuyền y chỗ này."

"Thiệt hả? Ai kể anh nghe?"

"Ông già tui kể lại, chắc nghe từ đời trước nữa truyền xuống. Có đoàn sứ thần gì đó từ xa tới, đi thuyền lớn, tới khúc này cũng phải đổi qua thuyền nhỏ mới lên nổi. Tui không biết có thiệt không, nghe vậy kể vậy."

"Chắc có phần thiệt. Khúc sông này vậy từ hồi đó tới giờ."

"Cũng có thể, sông này bao đời vẫn cạn chỗ này, hẹp chỗ này, đâu có tự nhiên đổi được."

Cô nhìn ra hai bên bờ, thấy đúng như lời ông nói, lòng sông thu hẹp lại rõ rệt so với đoạn phía dưới, hai bên bờ mọc dày những bụi cây thấp, nước chảy có phần xiết hơn dù không đến mức nguy hiểm. Cảnh vật đổi khác dần theo từng khúc quanh, không còn cảnh phố xá đông đúc như Phnom Penh, chỉ còn những mái nhà thưa thớt ẩn sau lùm cây.

"Càng vào sâu thì càng phải đi bằng thứ nhỏ hơn, cô à. Đó là cái luật chung của nghề sông nước tụi tui, đi hoài rồi thấm."

Câu nói của người lái thuyền nghe như một câu đúc kết bình thường của nghề nghiệp, không có gì lạ, nhưng cô vẫn lặng người một chút, cảm thấy nó có gì đó rất quen, như một câu cô từng nghe ở đâu đó bằng một hình dạng khác, dù không nhớ chính xác lúc nào và ở đâu.

"Có lý."

"Ai làm nghề này riết cũng nhận ra vậy hết á. Thuyền bự chở được nhiều, mà chỉ đi được khúc rộng. Muốn vô sâu thì phải bớt bớt lại, thuyền nhỏ hơn, đồ đạc gọn hơn."

"Chắc vậy."

Người lái thuyền không nói gì thêm, chỉ tập trung lái, mắt nhìn thẳng về phía trước, tay giữ đều tay lái theo từng khúc quanh nhỏ của dòng sông. Cô ngồi im, nhìn cảnh hai bên trôi qua chầm chậm, để câu nói vừa nghe tự lắng xuống trong đầu, không cố tìm hiểu thêm nó nghĩa là gì.

Nắng đã lên cao hơn, không còn dịu như lúc sáng sớm, nhưng chưa tới mức gắt gao của buổi trưa. Gió thổi nhẹ trên mặt nước, mang theo hơi ẩm và mùi bùn non đặc trưng của khúc sông đang cạn dần. Cô đưa tay khép nhẹ vạt áo, nhìn dòng nước trôi qua mạn thuyền, lòng thấy nhẹ nhõm hơn hẳn so với đêm hôm trước, như thể quãng đường đổi thuyền này cũng là một cách để bỏ lại phía sau một phần nặng nề nào đó.

Cô nhìn lại chiếc túi vải đặt trên đùi, bên trong vẫn còn nguyên cuốn sổ giấu kỹ trong lớp lót đáy, cùng vài bộ đồ đã gọn lại nhiều lần suốt hành trình. Cây sào nằm chéo ngang thuyền, đầu sào chĩa ra trước mũi một khúc, mỗi lần thuyền chồm qua sóng lại gõ nhẹ vô cọc mũi một cái.

Người lái thuyền huýt sáo khe khẽ một điệu gì đó cô không biết, giọng huýt sáo hòa vào tiếng máy nổ đều đều, tạo thành một thứ âm thanh nền dễ chịu suốt quãng đường. Thỉnh thoảng ông đưa mắt nhìn hai bên bờ, có vẻ như đang tính khoảng cách còn lại, rồi lại quay về nhìn thẳng phía trước không nói gì thêm.

Thuyền nhỏ tiếp tục đi ngược dòng, càng lúc càng vào sâu, hai bên bờ thu hẹp lại thêm chút nữa, và phía trước, mặt nước bắt đầu mở rộng ra thành một khoảng sáng mênh mông chưa rõ hình dạng.