Đêm đã khuya, chiếc ghe hàng chở Út Lành đi nhờ ngược dòng chạy đều đều giữa bóng tối, tiếng máy nổ lịch bịch không đổi nhịp suốt mấy giờ liền, đèn mũi ghe rọi một vệt sáng ngắn xuống mặt nước phía trước. Hai bên bờ chỉ còn là những mảng đen thẫm chạy lùi lại phía sau, thỉnh thoảng lóe lên một đốm sáng nhỏ từ nhà ai đó chưa tắt đèn. Gió đêm mát lạnh thổi tạt qua khoang ghe, mang theo mùi bùn non và mùi dầu máy quyện vào nhau, tiếng côn trùng kêu rả rích vọng lại từ hai bên bờ mỗi khi máy ghe hụt ga một chút.

Ông chủ ghe, một người đàn ông trạc năm mươi, da đen sạm vì nắng gió sông nước cả đời, ngồi giữ tay lái, bạn ghe của ông là một người đàn ông trẻ hơn chừng mười mấy tuổi, ngồi kế bên nhai trầu bỏm bẻm, cả hai đều đã quen thức đêm chạy hàng, mắt vẫn tỉnh táo dù đồng hồ đã qua nửa đêm từ lâu.

"Hồi xưa cái ghe này của tui chạy đêm, thả lưới một lượt là được hai trăm, ba trăm ký cá, giờ chạy cả đêm được ba chục bốn chục ký đã mừng rồi."

"Ừ, tui theo ghe ông từ hồi đó, nhớ rõ luôn, cùng một chiếc ghe, cùng một đoạn sông, mà giờ khác hẳn."

Út Lành ngồi gần đó, nghe hai người nói chuyện thì xen vào hỏi.

"Cùng chỗ mà sao ít dữ vậy chú?"

Ông chủ ghe thở dài, giọng chậm lại như đang lục lại một điều đã nghĩ nhiều lần.

"Tại người ta dựng cái gì đó ngang sông ở mãi trên thượng nguồn, nghe nói vậy, chặn hết đường cá với phù sa đi xuống, nước dưới này giờ trong hơn hồi xưa nhiều, mà trong quá thì cá cũng ít theo."

Người bạn ghe lắc đầu, nhai trầu một cái rồi chen vào.

"Ông nói vậy tui không chịu à nghen, tui thấy tại người ta hút cát dưới lòng sông mình nhiều quá, ghe hút cát chạy cả ngày cả đêm, hút riết lòng sông sâu hoắc, cá nó không còn chỗ trú, còn phù sa gì cũng bị cuốn theo cát hết trơn."

"Cát hút thì có, nhưng đâu phải mới đây, hút cát người ta làm cả chục năm rồi, mà cá ít mạnh nhất là mấy năm gần đây thôi, phải tại cái trên thượng nguồn mới đúng."

"Ông nói vậy sao được, tui thấy chỗ nào hút cát dữ là chỗ đó cá biến mất trước tiên, còn cái trên thượng nguồn xa xôi vậy, biết đâu mà đổ hết tội cho nó."

"Biết đâu thì biết đâu, chớ tui theo nghề này còn lâu hơn ông, tui thấy cái nào cũng có phần của nó, đổ hết cho một cái là sai."

"Ông nói vậy thì huề, ai muốn nghĩ sao thì nghĩ, chớ tui vẫn cãi tới cùng cái vụ hút cát."

Hai người cãi qua cãi lại một hồi, giọng ai cũng chắc như đinh đóng cột, không ai chịu nhường ai, cuối cùng cả hai đều im lặng, mỗi người nhìn ra một phía khác nhau của mặt sông tối om, không ai thắng, không ai thua, câu chuyện cứ vậy bỏ lửng giữa tiếng máy nổ đều đều.

Út Lành ngồi nghe hết, không xen vào phân xử, chỉ lặng lẽ móc cuốn sổ của mình ra, bật đèn pin nhỏ, viết vào một khối ngắn theo đúng cái lối khô khan cô vẫn quen dùng cho mấy mục ghi xác, dù lần này chẳng có cái xác nào cả.

Đêm, ngược dòng, trên ghe hàng. Cá, một đêm hai trăm ký còn ba chục. Chủ ghe nói tại cái chặn trên nguồn. Bạn ghe nói tại hút cát. Không giấy tờ. Không ai lo. Không ai nhận.

Cô gấp sổ lại, tắt đèn pin, ngồi nhìn ra bóng tối phía trước mũi ghe, nơi vệt sáng đèn mũi vẫn rọi đều một quãng ngắn rồi tắt lịm vào màn đêm dày đặc. Cô cất sổ vào túi vải, khép quai lại.

Ông chủ ghe với người bạn, sau một lúc im lặng, lại quay sang bàn chuyện khác, nhẹ nhàng hơn, như chuyện cãi nhau khi nãy chưa từng xảy ra, tiếng cười khe khẽ vang lên xen giữa tiếng máy nổ. Út Lành ngồi dựa vào thành ghe, mắt vẫn mở, nghe tiếng máy nổ đều đều ru người ta vào một trạng thái lơ mơ nửa thức nửa ngủ.

"Cô ghi gì vậy?" Người bạn ghe hỏi vọng qua, trầu đỏ cả môi.

"Ghi chuyện cá."

"Ghi ai đúng?"

"Không ghi ai đúng."

Anh ta cười khà, nhổ bã trầu qua be ghe. "Vậy ghi chi."

Cô không trả lời. Ông chủ ghe cũng không nói gì, chỉ với tay vặn nhỏ ga lại một nấc lúc ghe vô khúc quanh.

Ghe vẫn chạy đều trong đêm, hai bên bờ thỉnh thoảng hiện ra bóng dáng một mái nhà lá, một cây cầu khỉ bắc ngang con rạch nhỏ, rồi lại chìm vào bóng tối ngay sau đó. Ông chủ ghe với người bạn nói chuyện thêm một lúc về giá dầu, về chuyến hàng sắp giao, giọng cả hai đã trở lại bình thường, không còn chút gì căng thẳng của cuộc cãi vã khi nãy. Út Lành ngồi im, để tiếng máy nổ ru mình chìm dần vào giấc ngủ chập chờn, tay vẫn giữ chặt quai túi vải như một thói quen không bao giờ bỏ được.