Sáng sớm, Út Lành ghé một xưởng đóng ghe nhỏ ven sông để hỏi đường, vừa bước xuống bến đã ngửi thấy mùi dầu chai trộn lẫn mùi gỗ mới bào, thơm nồng một cách lạ. Nắng sớm còn dịu, chiếu xiên qua mái tôn thủng lỗ chỗ, hắt xuống sân xưởng những vệt sáng dài. Dăm bào chất thành từng đống nhỏ dọc theo sân xưởng, mấy chiếc ghe đang đóng dở nằm phơi bụng trên giá đỡ, sườn gỗ còn để trần chưa sơn, tiếng cưa tiếng bào vọng ra đều đều từ một góc xưởng khác chưa nghỉ tay.

Một đám người đang tụ lại quanh một chiếc ghe vừa sửa xong, đặt trên giá ngay sát mé nước, có vẻ như đang chuẩn bị làm lễ gì đó, tiếng nói chuyện rì rầm nghiêm túc khác hẳn không khí ồn ào thường thấy ở một xưởng đóng ghe. Cô đứng nép qua một bên, tò mò nhìn vào, tay vẫn còn xách theo cái túi vừa mua ít đồ dùng dọc đường.

"Chị, làm gì vậy?"

Một chị đứng gần đó, tay bồng đứa nhỏ, quay sang giải thích khẽ.

"Lễ điểm nhãn đó em, ghe mới sửa xong phải làm lại mắt, chọn đúng ngày lành mới làm được."

"Mắt ghe là sao chị?"

"Là hai con mắt vẽ hai bên mũi ghe đó, ghe nào cũng có, kéo lên sửa rồi hạ xuống lại thì phải vẽ lại mắt mới, không vẽ lại là coi như ghe chưa mở mắt."

"Bữa nay ngày gì?"

"Phải coi ngày lành mới làm được, không phải ngày nào cũng làm bừa, ông thợ cả coi lịch kỹ lắm, tính sai một chút là dời qua bữa khác liền."

Ông thợ cả, người lớn tuổi nhất trong đám, tóc đã bạc gần hết, da sạm nắng dày dạn, đang quỳ trước mâm lễ đặt sẵn trên be ghe: một con tôm, một miếng thịt heo luộc, một quả trứng, bày ngay ngắn trên đĩa, nhang cắm trong một bát cát nhỏ tỏa khói mỏng, mùi nhang trầm quyện vào mùi dầu chai càng lúc càng đậm. Ông lầm rầm khấn một lúc, rồi đứng dậy, cầm một tờ năm nghìn với hai tờ hai nghìn, gộp lại đúng chín nghìn đồng, gấp gọn, nhét vào hốc mắt bên trái của ghe trước, xong lại lấy thêm chín nghìn khác nhét vào hốc mắt bên phải.

"Sao nhét tiền vô mắt?"

Một người thợ trẻ đứng gần đó, thấy cô hỏi, quay sang giải thích, giọng vui vẻ.

"Để ghe mở mắt ra là thấy tiền liền đó cô, quan niệm ông bà để lại vậy, chớ hỏi tại sao đúng chín nghìn thì tui cũng chịu, chỉ biết làm theo lệ hoài từ đời trước tới giờ."

Ông thợ cả cầm cây cọ nhỏ, chấm mực đen, bắt đầu vẽ tròng mắt lên đúng chỗ vừa nhét tiền, tay ông chắc nịch không run, nét cọ đi một lượt là tròn ngay, không cần vẽ lại lần hai. Cả đám đứng quanh im phăng phắc theo dõi, không ai nói chuyện ồn ào như lúc nãy nữa.

"Mở mắt để thấy hành trình mình đi, thủy trình mình phải vượt."

Ông thợ cả nói câu đó nhỏ, gần như tự nói với mình hơn là nói cho ai nghe, giọng chậm rãi như đã lặp lại câu này không biết bao nhiêu lần trong đời làm nghề, rồi tiếp tục vẽ nốt bên mắt còn lại. Út Lành đứng xem, thấy tò mò với đường nét đỏ viền quanh tròng đen, nền đỏ tươi, mang ghe điểm thêm chút xanh, giống kiểu mắt ghe cô từng thấy đâu đó miệt Vĩnh Long, khác hẳn kiểu mắt nhỏ nhiều hoa văn cô thấy ở mấy ghe cà vom miền trên. Cô nhích lại gần hơn một chút để nhìn cho rõ, tay vô thức đưa lên gần mí mắt ghe vừa vẽ xong, còn ướt màu.

Một bàn tay gạt ngang tay cô lại thật nhanh, không nặng nhưng dứt khoát.

"Đừng có đụng vô, cô là người lạ, mắt ghe kỵ người lạ sờ vào lắm."

Út Lành giật mình rụt tay lại, mặt hơi đỏ vì ngượng.

"Xin lỗi. Không biết."

"Không sao, cô đứng coi được, chỉ đừng đụng vô là được rồi, người lạ đụng vô coi như phá lệ, phải làm lại từ đầu."

"Làm lại là cúng lại hết hả chú?"

"Đúng vậy đó, tốn thêm một mâm lễ, tốn thêm một ngày lành khác, nên tụi tui giữ kỹ lắm, ai lạ mặt là phải nhắc liền, không dám để sơ sót."

Người thợ trẻ khi nãy nói thêm, giọng nhẹ nhàng hơn.

"Cô mới tới đây lần đầu chắc chưa quen, dân xưởng tụi tui thì thuộc lòng hết rồi, khỏi cần ai nhắc."

Út Lành gật đầu, lùi lại đứng xa hơn một chút, không nói gì thêm, chỉ lặng lẽ nhìn ông thợ cả hoàn tất nốt bên mắt còn lại rồi đứng dậy, ra hiệu cho mấy người phụ việc bắt đầu đẩy ghe trượt xuống nước theo mấy thanh lăn gỗ đã chuẩn bị sẵn. Chiếc ghe từ từ trôi ra khỏi giá đỡ, chạm mặt nước một cái nhẹ, nổi lên bồng bềnh, hai con mắt mới vẽ nhìn thẳng ra phía trước như đang dò đường.

Cô đứng nhìn theo chiếc ghe trôi ra xa dần giữa dòng, hai con mắt mới vẽ vẫn còn ánh lên dưới nắng sớm mỗi khi ghe nhấp nhô theo sóng, lòng vẫn còn nguyên cảm giác vừa bị nhắc khéo rằng mình không thuộc về chỗ này, dù chẳng ai nói ra thành lời gay gắt. Cả đám người trong xưởng đã quay lại với công việc thường ngày, tiếng cưa tiếng bào lại vang lên như chưa hề có lễ lạc gì vừa xảy ra. Cô lặng lẽ quay người, chào từ biệt mấy người trong xưởng rồi bước ra khỏi sân, mùi dầu chai và gỗ mới vẫn còn vương lại trên áo một lúc lâu sau khi cô đã rời xa hẳn khu xưởng, tay vô thức xoa xoa chỗ vừa bị gạt, không đau, chỉ còn lại một cảm giác là lạ.