Đêm không trăng, gió ngoài bãi bồi thổi đều một nhịp, không giật cục như ban ngày, chỉ luồn qua từng kẽ lá dừa nước rồi tan vào bóng tối phía biển. Út Lành ngồi một mình trên một đoạn cây mục tấp vào bờ từ mùa nước nào đó, hai tay ôm gối, mắt nhìn ra phía có vài đốm đèn ghe xa tít, lập lòe rồi tắt, tắt rồi lại lập lòe, không biết là ghe cào hay ghe câu mực. Nước đang ròng, để lộ ra một dải bùn rộng trước mặt, mùi tanh nhẹ trộn với mùi lá mục và mùi muối biển thoảng theo gió, không giống bất cứ đoạn bờ nào cô từng ngồi trước đây trong đời.

Xóm nuôi hàu phía sau lưng cô đã tắt đèn gần hết, chỉ còn một hai nhà để bóng compact trắng sáng lay lắt qua khe vách, tiếng chó sủa xa xa rồi im bặt, nhường lại cho tiếng côn trùng rỉ rả không dứt trong đám cỏ dại mọc ven bãi. Cô ngồi vậy khá lâu, không làm gì, không nghĩ gì rõ ràng, chỉ để cho cái mệt của một ngày dài đi hỏi thăm, nghe kể, ngồi nghe người ta cãi nhau, lắng dần xuống hai vai.

Cô nghĩ tới chị Lam, chỉ một thoáng, rồi để yên cho ý nghĩ đó trôi qua như một con sóng nhỏ. Chị hay ngồi kiểu này, ôm gối, nhìn ra xa mà không nói gì, những buổi tối hai chị em còn ở chung nhà sàn cũ. Giờ chị không còn nữa, đã lâu lắm rồi, và Út Lành không nghĩ xa hơn thế, vì nghĩ xa hơn thì không còn là nhớ chị nữa, mà là một cái hố cô không muốn bước lại gần trong đêm không trăng như đêm nay.

Cô lấy trong túi vải ra cuốn sổ của cha, cũ mèm, bìa đã sờn hết góc, và một cây đèn pin nhỏ đeo trên trán, bật lên một quầng sáng vàng nhạt đủ soi một trang giấy. Cô lật lại từ trang đầu tiên, việc cô chưa từng làm kỹ suốt mấy bữa nay, vì mỗi lần mở sổ ra cô chỉ tìm đúng cái mình cần rồi gấp lại ngay, không dám đọc lâu.

Trang đầu ghi một địa danh gần nhà, chỗ cô lớn lên, nét chữ cha còn cứng cáp, mực còn đậm. Cô lật tiếp, càng vào sâu, tên đất càng lạ, càng xa, chữ viết cũng đổi khác dần, có đoạn run rẩy hơn, có đoạn lại như cố viết cho thật ngay ngắn, như thể người viết biết tay mình sắp không còn vững được bao lâu nữa.

Cô lật tới mấy trang giữa sổ, nơi có tên một quãng sông cô từng nghe cha nhắc một lần duy nhất hồi nhỏ, rồi lật tiếp, và một điều gì đó khiến cô khựng tay lại giữa chừng. Cô lật ngược trở lại từ đầu, lần này chậm hơn, ngón tay miết theo từng dòng, đối chiếu ngày tháng ghi ở đầu mỗi trang với tên đất ghi ngay dưới đó.

Ngày tháng không đi theo một chiều cô vẫn tưởng. Cô từng nghĩ trang đầu là chuyến đi sớm nhất, trang cuối là chuyến đi gần đây nhất, xuôi theo thời gian như mọi cuốn sổ vẫn ghi. Nhưng không phải vậy. Có những trang sau lại ghi ngày sớm hơn trang trước, có những trang gần cuối ghi ngày từ rất lâu, còn mấy trang giữa lại mới hơn hẳn, như thể cha không viết theo thứ tự chuyến đi nào cả.

Cái cô thấy khớp, không phải ngày tháng, mà là vị trí. Trang đầu là chỗ gần biển nhất, gần nhà cô nhất. Càng lật sâu vào trong sổ, tên đất càng lùi dần lên phía trên, xa dần khỏi biển, tiến dần về phía thượng nguồn, bất kể ngày tháng ghi bên cạnh nói gì. Cuốn sổ không kể một chuyến đi xuôi theo năm tháng, nó kể một đường đi ngược lên, và ngày tháng chỉ là thứ rơi vào đó tình cờ, mỗi lần cha quay lại một quãng cũ để viết thêm.

Út Lành ngồi im, để cái nhận ra đó lắng xuống hẳn trong đầu trước khi nghĩ tiếp. Nếu sổ đi ngược lên, không đi xuôi, thì thứ cô đang cầm trong tay không phải một cuốn nhật ký kể lại những gì cha đã làm, mà là một tấm bản đồ giấu trong hình dạng một cuốn sổ, chỉ đúng thứ tự cần đi, từ chỗ gần nhất tới chỗ xa nhất, từ cửa sông cho tới tận nguồn, nếu nguồn thật sự có ở đâu đó để tới được.

Gió thổi mạnh hơn một chút, làm ngọn đèn pin trên trán cô lung lay quầng sáng qua lại trên trang giấy, cô đưa tay giữ lại, mắt vẫn không rời khỏi hàng chữ. Cô nghĩ tới cái quãng sông mình vừa rời khỏi mấy hôm nay, tới xóm nuôi hàu không tên, tới ông giáo về hưu với cuốn sách chép tám cửa, tới hai ông già cãi nhau chuyện năm tháng, tất cả đều nằm gọn trong mấy trang đầu sổ cha, như một đoạn mở đầu của một hành trình dài hơn cô tưởng rất nhiều.

Cô gấp sổ lại, không vội đọc thêm, vì đọc hết một lần trong đêm nay không phải là điều cô cần làm. Cái cô cần là biết mình phải đi theo hướng nào tiếp theo, và giờ cô đã biết: cứ theo đúng thứ tự trang sổ hiện ra, từ gần ra xa, không nhảy cóc, không đi tắt, dù có mất bao lâu đi nữa.

Cô mở sổ ra lần nữa, lật tới trang cuối có chữ, chỗ có tên mình, rồi lật ngược về trang đầu. Cô kẹp hai ngón tay vào hai đầu, đo bề dày phần đã viết. Dày chừng một đốt ngón tay. Từ chỗ cô đang ngồi tới cái tên của cô, là ngần ấy trang.

Cô ngồi thêm một lúc lâu, nhìn mấy đốm đèn ghe xa dần tắt hẳn, chỉ còn lại bóng tối đặc và tiếng nước vỗ nhẹ vào đoạn cây mục dưới chân, hai ngón tay vẫn kẹp hờ trong sổ, chưa rút ra.